nadwrażliwość receptora dopaminergicznego
Nadwrażliwość receptora dopaminergicznego (dopamine receptor supersensitivity) to zjawisko neuroadaptacyjne polegające na zwiększonej reaktywności receptorów dopaminowych na neuroprzekaźnik – dopaminę. Stan ten może rozwinąć się w odpowiedzi na długotrwałe blokowanie receptorów dopaminowych (np. podczas terapii lekami przeciwpsychotycznymi) lub w wyniku zmniejszonej dostępności dopaminy w synapsie.
W warunkach fizjologicznych, gdy receptory dopaminowe są długotrwale blokowane lub gdy poziom dopaminy jest obniżony, organizm kompensacyjnie zwiększa liczbę receptorów (up-regulation) lub modyfikuje ich strukturę, zwiększając ich wrażliwość na dopaminę. Zjawisko to może prowadzić do istotnych konsekwencji klinicznych, takich jak późne dyskinezy polekowe po długotrwałym stosowaniu neuroleptyków czy nasilenie objawów psychotycznych po nagłym odstawieniu leków przeciwpsychotycznych.
Nadwrażliwość receptorów dopaminergicznych ma szczególne znaczenie w psychiatrii i neurologii. W kontekście schizofrenii zjawisko to przyczynia się do rozwoju psychozy nadwrażliwości dopaminergicznej (dopamine supersensitivity psychosis), która charakteryzuje się nawrotem objawów psychotycznych pomimo kontynuacji leczenia przeciwpsychotycznego. W chorobie Parkinsona nadwrażliwość receptorów D1 może przyczyniać się do rozwoju fluktuacji ruchowych i dyskinez po długotrwałej terapii lewodopą.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Etiagen 25 mg
Kwetiapina, atypowy lek przeciwpsychotyczny z grupy diazepiny, wykazuje złożony mechanizm działania obejmujący silne powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT₂ oraz umiarkowane do receptorów dopaminergicznych D₁ i D₂, co przekłada się na skuteczność kliniczną przy niskim ryzyku objawów pozapiramidowych. Aktywny metabolit norkwetiapina dodatkowo hamuje transporter noradrenaliny (NET) i działa częściowo agonistycznie na receptory 5HT1A, co może tłumaczyć efekty przeciwdepresyjne. W badaniach klinicznych potwierdzono skuteczność kwetiapiny w leczeniu schizofrenii (dawki 75-750 mg/dobę), manii dwubiegunowej (średnia dawka około 600 mg/dobę) oraz epizodów depresyjnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (300-600 mg/dobę). Dawkowanie dwa razy na dobę jest uzasadnione farmakodynamicznie, mimo krótkiego czasu półtrwania (~7 godzin), ze względu na utrzymujące się zajęcie receptorów 5-HT2 i D2 do 12 godzin. W profilaktyce nawrotów zaburzeń afektywnych dwubiegunowych kwetiapina wykazała przewagę nad placebo i litem, wydłużając czas do nawrotu epizodów nastroju.
ADHD, agonista dopaminy, akatyzja, atypowy lek przeciwpsychotyczny, depresja dwubiegunowa, depresja w chorobie afektywnej dwubiegunowej, drżenie, dyskineza, dystonia, działanie addycyjne, działanie agonistyczne, działanie dystoniczne, działanie pozapiramidowe niepożądane, efekt kataleptyczny, epizod manii, granulocyt obojętnochłonny, hormon tarczycy, kwetiapina, lek antycholinergiczny, lek przeciwpsychotyczny, mania dwubiegunowa, mimowolny skurcz mięśni, nadwrażliwość receptora dopaminergicznego, neuron mezolimbiczny, neuron układu nigrostriatalnego, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niepokój ruchowy, norkwetiapina, objaw pozapiramidowy, ośrodkowy układ nerwowy, pozytonowa tomografia emisyjna, receptor 5HT1A, receptor adrenergiczny alfa1, receptor dopaminergiczny D2, receptor histaminowy, receptor serotoninowy 5HT2, schizofrenia, skala MADRS, skala PANSS, skuteczność przeciwdepresyjna, sztywność mięśniowa, transporter noradrenaliny, układ limbiczny, właściwość przeciwpsychotyczna, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie schizoafektywne, zdarzenie naczyniowo-mózgowe, zmętnienie soczewki - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Amisan 50 mg
Amisulpryd, należący do grupy neuroleptyków benzamidowych (kod ATC: N05AL05), charakteryzuje się wysoką selektywnością wobec receptorów dopaminergicznych D2/D3, bez powinowactwa do receptorów D1, D4, D5, serotoninowych, α-adrenergicznych, histaminowych H1 oraz cholinergicznych. Mechanizm działania amisulprydu jest dawkozależny: w dawkach ≤ 300 mg/dobę blokuje presynaptyczne receptory D2/D3, co zwiększa uwalnianie dopaminy i jest skuteczne w leczeniu objawów negatywnych schizofrenii; w dawkach > 300 mg/dobę blokuje postsynaptyczne receptory dopaminergiczne, co odpowiada za działanie przeciwpsychotyczne w objawach pozytywnych. Lek wykazuje regionalną selektywność działania, silniej blokując receptory w układzie limbicznym niż w prążkowiu, co ogranicza ryzyko objawów pozapiramidowych i nie powoduje katalepsji ani nadwrażliwości receptorów D2 przy długotrwałej terapii.
benzamid, działanie antycholinergiczne, działanie cholinolityczne, katalepsja, lek neuroleptyczny, lek przeciwpsychotyczny, nadwrażliwość receptora dopaminergicznego, objawy negatywne schizofrenii, objawy pozapiramidowe, objawy pozytywne schizofrenii, objawy schizofrenii, obniżenie nastroju, receptor cholinergiczny, receptor dopaminergiczny, receptor dopaminergiczny D2 D3, receptor histaminowy H1, receptor serotoninowy, receptor sigma-1, receptor α-adrenergiczny, spowolnienie psychoruchowe, układ limbiczny, zaburzenie nastroju, zaostrzenie choroby