Właściwości farmakodynamiczne

Questax XR (kwetiapina) należy do grupy farmakoterapeutycznej atypowych leków przeciwpsychotycznych, pochodnych diazepiny, oksazepiny i tiazepiny, sklasyfikowanych pod kodem ATC: N05A H04. Produkt leczniczy występuje w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, zawierających 600 mg kwetiapiny (w postaci kwetiapiny fumaranu).¹

Mechanizm działania

Kwetiapina oraz jej aktywny metabolit norkwetiapina oddziałują na liczne receptory neuroprzekaźników w układzie nerwowym. Działanie farmakologiczne tego leku charakteryzuje się złożonym profilem powinowactwa receptorowego.²

Profil powinowactwa receptorowego

Kwetiapina i norkwetiapina wykazują powinowactwo do następujących receptorów:

• Receptory serotoninergiczne (5HT2) – wysokie powinowactwo
• Receptory dopaminergiczne D1 i D2 – znaczące powinowactwo
• Receptory histaminergiczne – duże powinowactwo
• Receptory alfa1-adrenergiczne – duże powinowactwo
• Receptory alfa2-adrenergiczne – umiarkowane powinowactwo

Istotną cechą farmakodynamiczną kwetiapiny jest większa wybiórczość w stosunku do receptorów 5HT2 niż do receptorów D2. Ta właściwość przyczynia się do klinicznych właściwości przeciwpsychotycznych leku, jednocześnie zmniejszając ryzyko występowania objawów pozapiramidowych w porównaniu z typowymi lekami przeciwpsychotycznymi.³

Charakterystyczną cechą profilu receptorowego kwetiapiny jest brak istotnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych. Z kolei norkwetiapina, w przeciwieństwie do kwetiapiny (która wykazuje niewielkie lub nie wykazuje powinowactwa do receptorów muskarynowych), cechuje się umiarkowanym do dużego powinowactwem do różnych receptorów muskarynowych, co może tłumaczyć występowanie efektu przeciwcholinergicznego.⁴

Właściwości przeciwdepresyjne

Skuteczność terapeutyczna kwetiapiny jako leku przeciwdepresyjnego może wynikać z dodatkowych mechanizmów działania norkwetiapiny, które obejmują:

• Hamowanie działania transportera noradrenaliny (NET)
• Częściową aktywność agonistyczną w stosunku do receptorów 5HT1A

Te dodatkowe mechanizmy działania rozszerzają spektrum terapeutyczne kwetiapiny poza podstawowe działanie przeciwpsychotyczne.⁵

Aktywność przeciwpsychotyczna w badaniach przedklinicznych

W warunkach badań przedklinicznych kwetiapina wykazuje aktywność przeciwpsychotyczną potwierdzoną w szeregu testów farmakologicznych:

• Test warunkowanego unikania – potwierdzona aktywność przeciwpsychotyczna
• Blokada działania agonistów dopaminy – mierzalna zarówno metodami behawioralnymi jak i elektrofizjologicznymi
• Zwiększenie stężenia metabolitów dopaminy – neurochemiczny wskaźnik blokady receptorów D2

Istotną cechą kwetiapiny wykazaną w badaniach przedklinicznych jest jej atypowy profil działania, który różni się od standardowych leków przeciwpsychotycznych, szczególnie w zakresie ryzyka wywoływania objawów pozapiramidowych.⁶

Działanie przy długotrwałym podawaniu

Długotrwałe stosowanie kwetiapiny charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa w zakresie objawów pozapiramidowych. Badania wykazały, że:

• Kwetiapina nie wywołuje nadwrażliwości receptorów dopaminergicznych D2 podczas długotrwałego podawania
• W dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D2 wywołuje jedynie słaby efekt kataleptyczny
• Wykazuje wybiórcze działanie na układ limbiczny poprzez wywoływanie depolaryzacyjnej blokady neuronów mezolimbicznych
• Nie wpływa na neurony układu nigrostriatalnego zawierające dopaminę

Ponadto, kwetiapina przy krótkotrwałym i przewlekłym podawaniu w minimalnym stopniu wywołuje objawy dystonii u małp kapucynek. Obserwacje te przeprowadzono zarówno na zwierzętach uwrażliwionych na haloperydol, jak i na osobnikach, które wcześniej nie otrzymywały żadnych leków neuroleptycznych.⁷