Przeciwwskazania stosowania leku Metformin Galena

Chlorowodorek metforminy w dawce 850 mg (co odpowiada 662,9 mg metforminy) nie powinien być stosowany u pacjentów, u których występują określone stany kliniczne lub choroby współistniejące, które mogą zwiększać ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym kwasicy mleczanowej. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę przeciwwskazań tego leku.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Preparatu Metformin Galena nie należy stosować u pacjentów wykazujących nadwrażliwość na metforminę lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w tabletce. Reakcje nadwrażliwości mogą manifestować się jako wysypka, świąd, pokrzywka lub w cięższych przypadkach jako reakcje anafilaktyczne.²

Stany kwasicy metabolicznej

Metformina jest bezwzględnie przeciwwskazana u pacjentów z jakimkolwiek rodzajem ostrej kwasicy metabolicznej, w tym:³

• Kwasica mleczanowa – ciężkie powikłanie metaboliczne, które może wystąpić z powodu kumulacji metforminy i jest stanem zagrażającym życiu
• Cukrzycowa kwasica ketonowa – stan charakteryzujący się podwyższonym poziomem ciał ketonowych we krwi i moczu, typowy dla źle kontrolowanej cukrzycy typu 1, ale mogący wystąpić również w cukrzycy typu 2

Stan przedśpiączkowy w cukrzycy

Pacjenci w stanie przedśpiączkowym w cukrzycy nie powinni przyjmować metforminy. Stan ten charakteryzuje się poważnymi zaburzeniami świadomości poprzedzającymi śpiączkę cukrzycową i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, obejmującej najczęściej podanie insuliny.⁴

Niewydolność nerek

Metformina jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, definiowaną jako wartość współczynnika przesączania kłębuszkowego (GFR) poniżej 30 ml/min. Wynika to z faktu, że metformina jest wydalana głównie przez nerki, a upośledzenie ich funkcji może prowadzić do kumulacji leku i zwiększonego ryzyka kwasicy mleczanowej.⁵

Ostre stany zwiększające ryzyko nefropatii

Metformina jest przeciwwskazana w ostrych stanach chorobowych, które mogą zaburzać czynność nerek, takich jak:⁶

• Odwodnienie – może prowadzić do preremalnej niewydolności nerek i zwiększać ryzyko kumulacji metforminy
• Ciężkie zakażenia – mogą wpływać na czynność nerek i metabolizm węglowodanów
• Wstrząs – prowadzi do hipoperfuzji nerek i może powodować ostrą niewydolność nerek
• Donaczyniowe podanie środków kontrastujących zawierających jod – może wywoływać nefropatię kontrastową, szczególnie u pacjentów ze współistniejącą chorobą nerek

Stany związane z niedotlenieniem tkanek

Leczenie metforminą jest przeciwwskazane w ostrych lub przewlekłych chorobach, które mogą powodować niedotlenienie tkanek, takich jak:⁷

• Niewydolność serca – zwłaszcza zdekompensowana, prowadząca do obniżonego przepływu tkankowego
• Niewydolność oddechowa – skutkująca hipoksemią i upośledzonym dotlenieniem tkanek
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego – stan związany z obniżonym rzutem serca i ryzykiem niedotlenienia tkanek
• Wstrząs – charakteryzujący się znaczącym obniżeniem perfuzji tkankowej

W warunkach niedostatecznego zaopatrzenia tkanek w tlen, metabolizm komórkowy przesuwa się w kierunku glikolizy beztlenowej, co zwiększa produkcję mleczanów. Metformina może hamować metabolizm mleczanów, prowadząc do ich nadmiernej kumulacji.

Choroby wątroby i alkoholizm

Metformina jest przeciwwskazana w następujących przypadkach:⁸

• Niewydolność wątroby – ze względu na kluczową rolę wątroby w metabolizmie mleczanów i glukoneogenezie; dysfunkcja tego narządu może zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej
• Ostre zatrucie alkoholem – alkohol potęguje wpływ metforminy na metabolizm mleczanów, zwiększając ryzyko kwasicy mleczanowej
• Alkoholizm – przewlekłe spożywanie alkoholu może prowadzić do uszkodzenia wątroby i zaburzeń metabolicznych, które w połączeniu z metforminą zwiększają ryzyko kwasicy mleczanowej

Karmienie piersią

Stosowanie metforminy jest przeciwwskazane podczas karmienia piersią. Metformina przenika do mleka kobiecego i istnieje potencjalne ryzyko wystąpienia hipoglikemii u karmionego dziecka, chociaż nie zgłaszano dotychczas przypadków działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące metforminę.⁹

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie leku?

Przedoperacyjne wstrzymanie leczenia

Należy przerwać podawanie metforminy 48 godzin przed planowym zabiegiem chirurgicznym w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym. Leczenie można wznowić nie wcześniej niż po 48 godzinach po zabiegu i tylko pod warunkiem potwierdzenia prawidłowej czynności nerek.¹⁰

Procedury diagnostyczne z użyciem środków kontrastujących

Przed badaniami obrazowymi z użyciem jodowych środków kontrastujących należy tymczasowo wstrzymać podawanie metforminy, ponieważ te procedury mogą powodować ostre zaburzenie czynności nerek. Leczenie metforminą można wznowić po 48 godzinach od badania, po uprzednim sprawdzeniu funkcji nerek i potwierdzeniu, że pozostają one w normie.¹¹

Zaostrzenie chorób przewlekłych

Należy zalecić przerwanie leczenia metforminą w przypadku zaostrzenia chorób przewlekłych, które mogą zaburzać czynność nerek lub wątroby, lub prowadzić do hipoksji tkankowej. Dotyczy to szczególnie:¹²

• Zaostrzenia niewydolności serca
• Nasilenia objawów przewlekłej obturacyjnej choroby płuc lub astmy
• Pogorszenia funkcji wątroby w przebiegu chorób przewlekłych tego narządu

Monitorowanie funkcji nerek

Należy odradzić pacjentowi kontynuowanie terapii metforminą bez regularnego monitorowania funkcji nerek, szczególnie u osób starszych lub pacjentów z wartościami GFR zbliżającymi się do 30 ml/min. Częstotliwość monitorowania powinna być dostosowana do indywidualnego ryzyka pacjenta:¹³

• Co najmniej raz w roku u pacjentów z prawidłową czynnością nerek
• Co 3-6 miesięcy u pacjentów z GFR na granicy normy oraz u osób starszych
• Co 1-3 miesiące u pacjentów z GFR 30-45 ml/min

Spożycie alkoholu

Należy stanowczo odradzić pacjentom przyjmującym metforminę spożywanie alkoholu, zwłaszcza w nadmiernych ilościach lub na czczo. Alkohol nasilając wpływ metforminy na metabolizm mleczanów istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej.¹⁴

Ciąża i okres karmienia piersią

Metformina nie jest przeciwwskazana w ciąży, jednak karmienie piersią stanowi przeciwwskazanie do jej stosowania. W przypadku planowania ciąży lub jej potwierdzenia, należy omówić z pacjentką indywidualny plan terapeutyczny, który powinien uwzględniać korzyści i potencjalne ryzyko związane z leczeniem metforminą.¹⁵