glikoliza beztlenowa

Glikoliza beztlenowa to kluczowy szlak metaboliczny, w którym dochodzi do przekształcenia glukozy do kwasu mlekowego w warunkach niedoboru tlenu. W przeciwieństwie do glikolizy tlenowej, końcowym akceptorem elektronów jest nie tlen, lecz pirogronian, który ulega redukcji do mleczanu przy udziale dehydrogenazy mleczanowej (LDH).

Proces ten zachodzi głównie w mięśniach szkieletowych podczas intensywnego wysiłku fizycznego, gdy zapotrzebowanie na ATP przekracza możliwości fosforylacji oksydacyjnej. Chociaż glikoliza beztlenowa jest mniej wydajna energetycznie (generuje tylko 2 mole ATP na mol glukozy, w porównaniu do 30-32 moli w warunkach tlenowych), stanowi szybkie źródło energii w sytuacjach nagłego zapotrzebowania.

Klinicznie, nasilona glikoliza beztlenowa prowadzi do akumulacji kwasu mlekowego i rozwoju kwasicy mleczanowej, co obserwuje się m.in. w stanach wstrząsu, niedotlenienia tkanek czy przy intensywnym wysiłku fizycznym. Diagnostycznie poziom mleczanów we krwi służy jako marker wydolności krążeniowo-oddechowej i perfuzji tkankowej.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przeciwwskazania – Metformin Galena 850 mg

Chlorowodorek metforminy w dawce 850 mg (odpowiadającej 662,9 mg metforminy) jest przeciwwskazany u pacjentów z ryzykiem kwasicy mleczanowej oraz w stanach klinicznych zwiększających to ryzyko. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują ostrą kwasicę metaboliczną, w tym kwasicę mleczanową i cukrzycową kwasicę ketonową, ciężką niewydolność nerek (GFR <30 ml/min), ostre stany chorobowe zaburzające czynność nerek (odwodnienie, ciężkie zakażenia, wstrząs, nefropatia kontrastowa po podaniu jodowych środków kontrastowych), a także choroby powodujące niedotlenienie tkanek (zdekompensowana niewydolność serca, niewydolność oddechowa, niedawny zawał mięśnia sercowego, wstrząs). Metformina jest również przeciwwskazana u pacjentów z niewydolnością wątroby, ostrym zatruciem alkoholem oraz alkoholizmem ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy mleczanowej. Ponadto, stosowanie metforminy podczas karmienia piersią jest niewskazane z powodu przenikania leku do mleka i potencjalnego ryzyka hipoglikemii u niemowląt.
chlorowodorek metforminy, ciężka niewydolność nerek, cukrzycowa kwasica ketonowa, glikoliza beztlenowa, hipoglikemia, hipoksja tkankowa, jodowy środek kontrastujący, kwasica mleczanowa, nadwrażliwość na metforminę, nefropatia, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie tkanek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, niewydolność wątroby, ostra kwasica metaboliczna, ostre zatrucie alkoholem, prerenalna niewydolność nerek, przewlekła obturacyjna choroba płuc, stan przedśpiączkowy w cukrzycy, współczynnik przesączania kłębuszkowego, zabieg chirurgiczny, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Mildronate 500 mg

Meldonium, klasyfikowany jako preparat z grupy innych leków nasercowych (kod ATC: C01EB22), jest strukturalnym analogiem gamma-butyrobetainy (GBB) i działa poprzez hamowanie hydroksylazy butylobetainowej. Mechanizm ten prowadzi do zmniejszenia biosyntezy karnityny oraz ograniczenia transportu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych do komórek, co zapobiega akumulacji toksycznych metabolitów acylo-CoA i acylokarnityny. W warunkach niedokrwienia meldonium aktywuje glikolizę beztlenową oraz stymuluje produkcję i transport ATP, przywracając równowagę między dostarczaniem a zużyciem tlenu. W efekcie komórki są „trenowane” do lepszego przetrwania w warunkach zwiększonego metabolizmu i niedoboru kwasów tłuszczowych, co przekłada się na ich większą odporność na przeciążenia metaboliczne.
acylokarnityna, adenozynotrifosforan, arytmia, biosynteza karnityny, długołańcuchowe kwasy tłuszczowe, działanie inotropowe, gamma-butyrobetaina, glikoliza beztlenowa, klasyfikacja NYHA, kurczliwość mięśnia sercowego, meldonium, metabolizm energetyczny, metabolizm kwasów tłuszczowych, migotanie komór, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie, przewlekła niewydolność serca, reakcja alergiczna skórna, wrodzona wada serca, zawał mięśnia sercowego
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Metformin Bluefish 850 mg

Metformin Bluefish w dawce 850 mg (zawierający 663 mg metforminy) posiada szereg istotnych przeciwwskazań, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii u pacjentów z cukrzycą. Lek jest przeciwwskazany u osób z nadwrażliwością na metforminę lub substancje pomocnicze oraz u pacjentów z ostrą kwasicą metaboliczną, w tym kwasicą mleczanową i cukrzycową kwasicą ketonową. Ponadto, stosowanie metforminy jest bezwzględnie przeciwwskazane przy ciężkiej niewydolności nerek z GFR <30 ml/min, ze względu na ryzyko kumulacji leku i rozwoju kwasicy mleczanowej. Należy również unikać stosowania u pacjentów w stanie przedśpiączkowym, gdyż metformina nie zapewnia szybkiego obniżenia glikemii i może pogorszyć zaburzenia metaboliczne.
chlorowodorek metforminy, ciężka niewydolność nerek, cukrzycowa kwasica ketonowa, działanie hipoglikemizujące, glikoliza beztlenowa, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, hipoksemia, hipowolemia, kwasica mleczanowa, nadwrażliwość na metforminę, niedotlenienie tkanek, niewydolność oddechowa, niewydolność wątroby, niewyrównana niewydolność serca, ostra kwasica metaboliczna, ostre uszkodzenie nerek, prerenalne uszkodzenie nerek, przesączanie kłębuszkowe, reakcja anafilaktyczna, stan przedśpiączkowy w cukrzycy, stan septyczny, stężenie mleczanów, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zaburzenie perfuzji tkankowej, zawał mięśnia sercowego
Leksykon leków
Przeciwwskazania – GluaMet 50 mg/tabl. + 850 mg/tabl.

Lek GluaMet, zawierający wildagliptynę oraz metforminy chlorowodorek, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki preparatu oraz w stanach ostrej kwasicy metabolicznej, takich jak kwasica mleczanowa i cukrzycowa kwasica ketonowa. Nie należy go stosować u pacjentów w stanie przedśpiączkowym cukrzycowym oraz przy ciężkiej niewydolności nerek, definiowanej jako wskaźnik przesączania kłębuszkowego (GFR) poniżej 30 ml/min, ze względu na ryzyko kumulacji metforminy i rozwoju kwasicy mleczanowej. Przeciwwskazania obejmują także stany ostre mogące zaburzać czynność nerek, takie jak odwodnienie, ciężkie zakażenia, wstrząs oraz donaczyniowe podanie jodowych środków kontrastowych, które mogą prowadzić do pogorszenia funkcji nerek i zwiększenia ryzyka powikłań metabolicznych.
alkoholizm, angiografia, cukrzyca, cukrzycowa kwasica ketonowa, dysfagia, glikoliza beztlenowa, hipoglikemia, hipoperfuzja nerek, jodowy środek kontrastowy, kwasica metaboliczna, kwasica mleczanowa, nadwrażliwość na substancje czynne, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie tkanek, niewydolność nerek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, odwodnienie, ostre uszkodzenie nerek, przesączanie kłębuszkowe, reakcja anafilaktyczna, stan kataboliczny, stan przedśpiączkowy cukrzycowy, urografia, wildagliptyna metforminy chlorowodorek, wstrząs, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, zatrucie alkoholem, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe
Leksykon substancji czynnych
Meldonium – Właściwości farmakodynamiczne

Meldonium, będący analogiem gamma-butyrobetainy (GBB) i należący do grupy innych preparatów nasercowych (kod ATC: C01EB22), działa poprzez hamowanie hydroksylazy butyrobetainowej, co prowadzi do zmniejszenia biosyntezy karnityny oraz ograniczenia transportu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych przez błony komórkowe. Mechanizm ten zapobiega akumulacji szkodliwych metabolitów (acylo-CoA i acylokarnityny) w komórkach, a w warunkach niedotlenienia aktywuje glikolizę beztlenową oraz stymuluje produkcję i transport ATP, co poprawia równowagę energetyczną komórek. Meldonium obniża stężenie karnityny we krwi, jednocześnie zwiększając syntezę jej prekursorów, co prowadzi do „treningu” komórek i zwiększenia ich odporności na przeciążenia metaboliczne. Badania kliniczne wykazały, że lek poprawia parametry hemodynamiczne, takie jak przepływ krwi, objętość lewej komory i rzut serca, bez podnoszenia ciśnienia żylnego, co wskazuje na korzystny wpływ na kurczliwość mięśnia sercowego.
acylokarnityna, biosynteza karnityny, długołańcuchowy kwas tłuszczowy, działanie inotropowe, gamma-butyrobetaina, glikoliza beztlenowa, klasa czynnościowa NYHA, kurczliwość mięśnia sercowego, meldonium dwuwodne, metabolizm kwasów tłuszczowych, migotanie komór, niedociśnienie tętnicze, niedokrwienie, niedotlenienie mięśnia sercowego, parametr hemodynamiczny, preparat nasercowy, przepływ krwi, przewlekła niewydolność serca, rzut serca, skórna reakcja alergiczna, tolerancja wysiłkowa, wrodzona wada serca, zaburzenie rytmu serca, zawał mięśnia sercowego
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Injectio Glucosi 5% Baxter 50 mg/ml

Injectio Glucosi 5% Baxter, zawierający 50 mg/ml glukozy jednowodnej, jest przeciwwskazany u pacjentów z niewyrównaną cukrzycą, śpiączką hiperosmolarna, hiperglikemią, hiperlaktatemią oraz u osób z nadwrażliwością na glukozę lub alergią na kukurydzę. Podanie roztworu w tych stanach może prowadzić do nasilenia hiperglikemii, kwasicy ketonowej, odwodnienia hiperosmotycznego, zaburzeń elektrolitowych, pogłębienia kwasicy metabolicznej oraz reakcji alergicznych. Szczególnie niebezpieczne jest stosowanie u pacjentów w stanie stresu metabolicznego (np. sepsa, uraz), gdzie względna insulinooporność potęguje efekt hiperglikemiczny. Warto podkreślić, że preparat dostarcza około 200 kcal/l, co należy uwzględnić w bilansie energetycznym pacjenta.
alergia na kukurydzę, choroba sercowo-naczyniowa, glikoliza beztlenowa, hiperglikemia, hiperlaktatemia, insulinooporność, kwasica ketonowa, kwasica metaboliczna, lek hipoglikemizujący, nadwrażliwość na substancję czynną, niewydolność nerek, niewyrównana cukrzyca, odwodnienie hiperosmotyczne, roztwór glukozy, śpiączka hiperosmolarna, stres metaboliczny, udar mózgu, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie tolerancji glukozy
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Sademlip 50 mg + 1000 mg

Leczenie preparatem Sademlip, zawierającym sytagliptynę (50 mg) oraz metforminę (850 mg lub 1000 mg), jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na składniki leku, ostrą kwasicą metaboliczną (w tym kwasicą mleczanową i cukrzycową kwasicą ketonową), cukrzycowym stanem przedśpiączkowym oraz ciężką niewydolnością nerek (GFR < 30 ml/min). Przeciwwskazania obejmują także stany ostre zaburzające czynność nerek, takie jak odwodnienie, ciężkie zakażenia, wstrząs oraz donaczyniowe podanie środków kontrastowych zawierających jod, ze względu na ryzyko kumulacji metforminy i rozwoju kwasicy mleczanowej. Ponadto, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z ostrą lub przewlekłą hipoksją tkankową (niewydolność serca, niewydolność oddechowa, niedawny zawał mięśnia sercowego, wstrząs), zaburzeniami czynności wątroby, ostrym zatruciem alkoholowym, alkoholizmem oraz u kobiet karmiących piersią ze względu na potencjalne ryzyko dla niemowlęcia.
ciężka niewydolność nerek, cukrzycowa kwasica ketonowa, cukrzycowy stan przedśpiączkowy, działanie hipoglikemizujące, glikoliza beztlenowa, hipoksemia, hipoksja tkankowa, hipoperfuzja narządowa, insulinoterapia, kwasica mleczanowa, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie tkanki, niewydolność oddechowa, niewyrównana niewydolność serca, ostra kwasica metaboliczna, ostre zatrucie alkoholowe, profil bezpieczeństwa, przednerkowa niewydolność nerek, środki kontrastowe donaczyniowe, sytagliptyna z metforminą, współczynnik filtracji kłębuszkowej, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie metaboliczne, zawał mięśnia sercowego
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Metformin Vitabalans 1000 mg

Metformin Vitabalans, dostępny w dawkach 500 mg i 1000 mg chlorowodorku metforminy, jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, a także w ostrych stanach kwasicy metabolicznej, takich jak kwasica mleczanowa i cukrzycowa kwasica ketonowa. Leku nie należy stosować w stanie przedśpiączkowym cukrzycy oraz u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek, definiowaną jako GFR <30 ml/min, ze względu na ryzyko kumulacji metforminy i rozwoju kwasicy mleczanowej. Ponadto, przeciwwskazaniem są ostre stany prowadzące do zaburzenia czynności nerek, takie jak odwodnienie, ciężkie zakażenia, wstrząs oraz donaczyniowe podanie jodowych środków kontrastowych, które mogą wywołać nefropatię kontrastową.
chlorowodorek metforminy, choroba alkoholowa, ciężka niewydolność nerek, ciężkie zakażenie, cukrzycowa kwasica ketonowa, glikoliza beztlenowa, hamowanie glukoneogenezy, jodowe środki kontrastowe, kwasica mleczanowa, metabolizm mleczanów, nadwrażliwość na substancję czynną, nefropatia kontrastowa, niedotlenienie tkanek, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, niewydolność wątroby, odwodnienie, ostra kwasica metaboliczna, ostre zatrucie alkoholem, stan przedśpiączkowy w cukrzycy, wskaźnik filtracji kłębuszkowej, wstrząs, zaburzenie czynności nerek, zawał mięśnia sercowego
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Etform 850

Kwasica mleczanowa jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem metabolicznym, najczęściej występującym u pacjentów z nagłym pogorszeniem funkcji nerek, chorobami układu krążenia lub oddechowego oraz posocznicą. Metformina, kumulując się w organizmie przy niewydolności nerek, znacząco zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, zwłaszcza przy GFR <30 ml/min, co stanowi przeciwwskazanie do jej stosowania. Wskazane jest tymczasowe wstrzymanie metforminy w stanach odwodnienia, przed badaniami z użyciem jodowych środków kontrastowych oraz przed zabiegami chirurgicznymi, z ponowną oceną czynności nerek po minimum 48 godzinach. Diagnostyka kwasicy mleczanowej opiera się na obniżeniu pH krwi (<7,35), wzroście stężenia mleczanów (>5 mmol/l), zwiększeniu luki anionowej oraz stosunku mleczanów do pirogronianów. Objawy kliniczne obejmują duszność kwasiczą, ból brzucha, skurcze mięśniowe, astenie, hipotermię i mogą prowadzić do śpiączki.
alkohol, astenia, biegunka, ból brzucha, choroby układu krążenia, choroby układu oddechowego, ciało ketonowe, cukrzyca, cukrzyca typu 2, diuretyk, duszność kwasicza, GFR, glikoliza beztlenowa, hipoglikemia, hipotermia, ketoza, kwasica mleczanowa, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwnadciśnieniowy, luka anionowa, meglitynid, metformina, mleczan, nefropatia kontrastowa, neuropatia, niedokrwistość, niedotlenienie tkanek, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, odwodnienie, pH krwi, pochodna sulfonylomocznika, posocznica, skurcz mięśniowy, śpiączka, środek kontrastujący, stosunek mleczanów do pirogronianów, witamina B12, współczynnik filtracji kłębuszkowej, wymioty, znieczulenie ogólne, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe