Właściwości farmakodynamiczne

Metforminy chlorowodorek, stosowany w leczeniu cukrzycy, należy do grupy farmakoterapeutycznej doustnych leków przeciwcukrzycowych, pochodnych biguanidu, oznaczony kodem ATC: A10BA02. Jest to substancja aktywna preparatu METFORMIN GALENA, który występuje w postaci białych, okrągłych, dwustronnie wypukłych tabletek, zawierających 850 mg metforminy chlorowodorku (co odpowiada 662,9 mg metforminy). ¹

Mechanizm działania

Metforminy chlorowodorek wykazuje zdolność zmniejszania stężenia glukozy zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Co istotne, nie stymuluje on wydzielania insuliny, dzięki czemu nie prowadzi do wystąpienia hipoglikemii (zbyt niskiego poziomu cukru we krwi). ²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy chlorowodorku opiera się na trzech głównych mechanizmach: ³

• Hamowanie glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania glukozy przez ten narząd ⁴
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych (głównie mięśni) na insulinę, co skutkuje wzmożonym wychwytem glukozy i jej efektywniejszym wykorzystaniem ⁵
• Opóźnienie absorpcji glukozy w jelicie, co pozwala na bardziej płaską krzywą glikemiczną po posiłkach ⁶

Na poziomie molekularnym metforminy chlorowodorek wywiera stymulujący wpływ na wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez oddziaływanie na enzym syntazę glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolności transportowe wszystkich typów nośników glukozy (GLUT) przez błony komórkowe, co usprawnia transport glukozy do komórek. ⁷

Wpływ na metabolizm lipidów

Niezależnie od efektu przeciwcukrzycowego, metforminy chlorowodorek wykazuje korzystny wpływ na profil lipidowy pacjentów. W kontrolowanych badaniach klinicznych o średnim i długim okresie obserwacji wykazano, że metformina stosowana w dawkach terapeutycznych przyczynia się do zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów w surowicy krwi. ⁸

Skuteczność kliniczna

Znaczącym dowodem na skuteczność kliniczną metforminy są wyniki prospektywnego randomizowanego badania UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study), które oceniało długoterminowe korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2. ⁹

Szczegółowa analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą, u których metforminy chlorowodorek zastosowano po nieskutecznym leczeniu samą dietą, wykazała istotne korzyści kliniczne w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie dietą oraz grupą pacjentów otrzymujących insulinę w monoterapii lub w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika: ¹⁰

Wyniki badania UKPDS jednoznacznie dokumentują następujące korzyści ze stosowania metforminy chlorowodorku u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą:

1. Zmniejszenie całkowitego ryzyka powikłań cukrzycowych – w grupie leczonej metforminą odnotowano 29,8 zdarzeń na 1000 pacjento-lat, podczas gdy w grupie leczonej samą dietą było to 43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,0023), a w grupie otrzymującej insulinę w monoterapii lub w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika – 40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,0034). ¹¹
2. Redukcja śmiertelności związanej z cukrzycą – w grupie metforminy odnotowano 7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z 12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat w grupie leczonej samą dietą (p=0,017). ¹²
3. Zmniejszenie całkowitego ryzyka śmiertelności ogólnej – w grupie leczonej metforminą stwierdzono 13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat, natomiast w grupie leczonej samą dietą 20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,011), a w grupie pacjentów leczonych insuliną w monoterapii lub w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika 18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,021). ¹³
4. Obniżenie ryzyka zawału serca – w grupie leczonej metforminą odnotowano 11 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z 18 zdarzeniami/1000 pacjento-lat w grupie stosującej wyłącznie dietę (p=0,01). ¹⁴

Stosowanie skojarzone

Warto zaznaczyć, że w przypadku zastosowania metforminy chlorowodorku jako terapii drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika nie wykazano jednoznacznych korzyści w zakresie odległego rokowania pacjentów. ¹⁵

W odniesieniu do cukrzycy typu 1, u wybranych pacjentów stosowano również terapię skojarzoną metforminą z insuliną, jednak kliniczne korzyści takiego połączenia nie zostały jednoznacznie potwierdzone w oficjalnych badaniach. ¹⁶