Działania niepożądane
Paliperydon

Działania niepożądane paliperydonu – wprowadzenie

Paliperydon, będący aktywnym metabolitem rysperydonu, jest lekiem przeciwpsychotycznym drugiej generacji. Stosowany jest głównie w postaci zawiesiny do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu w formie estru palmitynianu. Substancja ta charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, które zostały szczegółowo zbadane w trakcie badań klinicznych i monitorowania po wprowadzeniu do obrotu. Niniejszy artykuł stanowi kompleksowe opracowanie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem paliperydonu, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych zagrożeń wynikających z ich występowania.¹

Najczęstsze działania niepożądane paliperydonu

Na podstawie danych z badań klinicznych, najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi podczas terapii palmitynianem paliperydonu są: bezsenność, ból głowy, lęk, infekcja górnych dróg oddechowych, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, parkinsonizm, zwiększenie masy ciała, akatyzja, pobudzenie, sedacja/senność, nudności, zaparcia, zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego, ból mięśniowo-szkieletowy, częstoskurcz, drżenie, ból w jamie brzusznej, wymioty, biegunka, zmęczenie i dystonia. Warto podkreślić, że występowanie akatyzji i sedacji/senności wykazuje zależność od wielkości stosowanej dawki.²³

Objawy pozapiramidowe

Szczególną grupę działań niepożądanych stanowią objawy pozapiramidowe (EPS – Extrapyramidal Symptoms). Do tej grupy należą następujące zespoły objawów:

• Parkinsonizm – obejmujący: zwiększone wydzielanie śliny, sztywność mięśni szkieletowych, ślinienie się, sztywność typu koła zębatego, bradykinezję, hipokinezję, maskowatą twarz, napięcie mięśni, akinezję, sztywność karku, sztywność mięśni, chód parkinsonowski, nieprawidłowy odruch gładziznowy oraz drżenie spoczynkowe
• Akatyzja – obejmująca: akatyzję, niepokój psychoruchowy, hiperkinezję, zespół niespokojnych nóg
• Dyskineza – obejmująca: dyskinezę, drganie mięśni, choreoatetozę, atetozę i mioklonię
• Dystonia – obejmująca: dystonię, wzmożone napięcie mięśni, kręcz szyi, mimowolne skurcze mięśni, przykurcze mięśni, kurcz powiek, rotację gałek ocznych, porażenie języka, skurcz mięśni twarzy, skurcz mięśni krtani, miotonię, opistotonus, skurcz części ustnej gardła, pleurototonus, skurcz języka i szczękościsk
• Drżenie

⁴

Należy zaznaczyć, że wśród wymienionych objawów pozapiramidowych znajdują się również takie, które niekoniecznie mają bezpośrednie pochodzenie pozapiramidowe, ale zostały włączone ze względu na całościowy profil kliniczny obserwowany u pacjentów.⁵

Reakcje w miejscu wstrzyknięcia

Najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym związanym z miejscem wstrzyknięcia był ból. Większość raportowanych reakcji charakteryzowała się łagodnym do umiarkowanego nasileniem. W badaniach fazy 2 i 3 zaobserwowano tendencję do zmniejszania się częstości występowania i natężenia bólu w miarę upływu czasu. Co istotne, wstrzyknięcia do mięśnia naramiennego były postrzegane jako nieznacznie bardziej bolesne niż wstrzyknięcia do mięśnia pośladkowego.⁶

Inne reakcje w miejscu wstrzyknięcia obejmowały: stwardnienie (często), świąd (niezbyt często) i guzki (rzadko). Większość tych reakcji charakteryzowała się łagodnym nasileniem.⁷

Hiperprolaktynemia

Istotnym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem paliperydonu jest hiperprolaktynemia, czyli podwyższone stężenie prolaktyny we krwi. W badaniach klinicznych zaobserwowano wzrost mediany stężenia prolaktyny w surowicy u pacjentów obu płci przyjmujących paliperydon w postaci iniekcji.⁸

Działania niepożądane, które mogą wskazywać na podwyższone stężenie prolaktyny, obejmują:

• Brak miesiączki
• Mlekotok
• Zaburzenia menstruacji
• Ginekomastia

Powyższe objawy wystąpiły ogółem u mniej niż 1% badanych pacjentów.<sup data-drug="Egoropal" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane, które mogą wskazywać na zwiększone stężenie prolaktyny (np. brak miesiączki, mlekotok, zaburzenia menstruacji, ginekomastia) wystąpiły ogółem u 9

Zwiększenie masy ciała

W 13-tygodniowym badaniu klinicznym zaobserwowano zależność między dawką paliperydonu a częstością nieprawidłowego zwiększenia masy ciała (≥ 7%). Częstość ta wynosiła:

• 5% w grupie placebo
• 6% w grupie otrzymującej 25 mg paliperydonu
• 8% w grupie otrzymującej 100 mg paliperydonu
• 13% w grupie otrzymującej 150 mg paliperydonu

¹⁰

W 33-tygodniowej otwartej fazie długoterminowego badania dotyczącego zapobiegania nawrotom, 12% pacjentów przyjmujących paliperydon spełniło kryterium zwiększenia masy ciała o ≥ 7%. Średnia zmiana masy ciała od punktu wyjścia wynosiła +0,7 kg (SD = 4,79 kg).¹¹

Szczegółowa tabela działań niepożądanych paliperydonu

Poniższa tabela przedstawia wszystkie działania niepożądane zgłoszone podczas stosowania paliperydonu, zgodnie z kategoriami częstości występowania w badaniach klinicznych palmitynianu paliperydonu. Częstość występowania działań niepożądanych sklasyfikowano następująco:

• Bardzo często (≥ 1/10)
• Często (≥ 1/100 do < 1/10)
• Niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100)
• Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000)
• Bardzo rzadko (< 1/10 000)
• Częstość nieznana (nie można oszacować częstości na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Egoropal" data-section="Działania niepożądane" title="Poniżej wymieniono wszystkie działania niepożądane zgłoszone podczas stosowania paliperydonu zgodnie z kategoriami częstości występowania w badaniach klinicznych palmitynianu paliperydonu. Przyjęto następujące określenia odnoszące się do częstości występowania działań niepożądanych: bardzo często (≥ 1/10 ); często (≥ /100 do < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000); bardzo rzadko (12

¹³¹⁴

Niebezpieczne działania niepożądane paliperydonu

Reakcje anafilaktyczne

Po wprowadzeniu paliperydonu do obrotu zgłaszano rzadkie przypadki reakcji anafilaktycznych po jego wstrzyknięciu. Co warte podkreślenia, reakcje te występowały u pacjentów, którzy wcześniej tolerowali doustne postacie rysperydonu lub paliperydonu. Reakcja anafilaktyczna stanowi stan bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁵

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS) to potencjalnie śmiertelne powikłanie związane ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym paliperydonu. Charakteryzuje się on hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami autonomicznymi i zmienioną świadomością. Rozpoznanie i natychmiastowe leczenie tego stanu jest kluczowe dla uniknięcia śmiertelnych powikłań.¹⁶

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Stosowanie paliperydonu, podobnie jak innych leków przeciwpsychotycznych, wiąże się z ryzykiem wystąpienia poważnych zaburzeń sercowo-naczyniowych, takich jak:

• Wydłużenie odstępu QT
• Niemiarowości komorowe (migotanie komór, tachykardia komorowa)
• Nagły zgon z niewyjaśnionych przyczyn
• Zatrzymanie krążenia
• Częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes

¹⁷

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

W związku ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, w tym zatorowości płucnej oraz zakrzepicy żył głębokich. Częstość występowania tych powikłań nie została dokładnie określona.¹⁸

Ciężkie powikłania skórne

Raportowano przypadki zagrażających życiu reakcji skórnych u pacjentów stosujących paliperydon, takich jak zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczna nekroliza naskórka. Są to stany nagłe wymagające natychmiastowej diagnozy i leczenia.¹⁹

Rabdomioliza

Rabdomioliza to zespół chorobowy spowodowany rozpadem mięśni prążkowanych i uwolnieniem mioglobiny do krwiobiegu. Stanowi poważne powikłanie mogące prowadzić do ostrej niewydolności nerek i innych zaburzeń metabolicznych. W trakcie leczenia paliperydonem zgłaszano przypadki rabdomiolizy.²⁰

Powikłania metaboliczne

Do niebezpiecznych działań niepożądanych o podłożu metabolicznym należą:

• Cukrzycowa kwasica ketonowa – zagrażające życiu powikłanie związane z niekontrolowaną hiperglikemią
• Śpiączka cukrzycowa – stan utraty świadomości w wyniku skrajnie wysokiego stężenia glukozy we krwi
• Zatrucie wodne – zaburzenie równowagi wodnej organizmu

²¹²²

Zaburzenia hematologiczne

Poważne zaburzenia hematologiczne zgłaszane podczas stosowania paliperydonu obejmują:

• Agranulocytozę – drastyczne zmniejszenie liczby granulocytów obojętnochłonnych, co prowadzi do znaczącego osłabienia odporności i zwiększa ryzyko wystąpienia zagrażających życiu infekcji
• Neutropenię – zmniejszenie liczby neutrofili
• Trombocytopenię – zmniejszenie liczby płytek krwi, co zwiększa ryzyko krwawień

²³²⁴

Działania niepożądane a dawkowanie paliperydonu

Część działań niepożądanych paliperydonu wykazuje zależność od wielkości stosowanej dawki. Dotyczy to szczególnie akatyzji i sedacji/senności, których częstość występowania rośnie wraz ze zwiększaniem dawki leku.²⁵²⁶

Jak wspomniano wcześniej, również częstość nieprawidłowego zwiększenia masy ciała (≥ 7%) wykazuje zależność od dawki, wynosząc od 6% przy dawce 25 mg do 13% przy dawce 150 mg.²⁷

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa paliperydonu

Paliperydon jest metabolitem rysperydonu, dlatego profile działań niepożądanych obu tych substancji (zarówno w postaciach doustnych, jak i we wstrzyknięciach) odpowiadają sobie wzajemnie.²⁸

Znajomość profilu działań niepożądanych paliperydonu jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania tego leku u pacjentów ze schizofrenią. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy pozapiramidowe, zaburzenia metaboliczne i sercowo-naczyniowe, które mogą wiązać się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Regularne monitorowanie stanu pacjentów, odpowiednie dostosowanie dawki oraz wczesne rozpoznawanie potencjalnie niebezpiecznych działań niepożądanych może znacząco poprawić bezpieczeństwo terapii.²⁹

Należy także pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego preparatu.³⁰³¹