Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metformina w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu (Siofor XR 500 mg) jest powszechnie stosowanym lekiem przeciwcukrzycowym, jednak istnieje szereg przeciwwskazań do jej stosowania, które należy bezwzględnie przestrzegać, aby zapewnić bezpieczeństwo pacjenta. Przeciwwskazania te można podzielić na kilka głównych kategorii, które zostaną szczegółowo omówione poniżej.¹

Nadwrażliwość na składniki leku

Lek Siofor XR 500 mg jest przeciwwskazany u pacjentów wykazujących nadwrażliwość na chlorowodorek metforminy, substancję czynną leku, która w każdej tabletce występuje w ilości 500 mg (co odpowiada 390 mg metforminy). Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie.^{2 3}

Stany kwasicy metabolicznej

Metformina jest bezwzględnie przeciwwskazana w każdym przypadku ostrej kwasicy metabolicznej, niezależnie od jej rodzaju. Dotyczy to w szczególności:

• Kwasicy mleczanowej – poważnego powikłania metabolicznego, które może wystąpić w wyniku kumulacji metforminy⁴
• Cukrzycowej kwasicy ketonowej – ostrego powikłania cukrzycy charakteryzującego się podwyższonym poziomem ciał ketonowych we krwi⁵

Ponadto, przeciwwskazaniem do stosowania leku jest cukrzycowy stan przedśpiączkowy, będący stanem bezpośredniego zagrożenia życia pacjenta.⁶

Zaburzenia czynności nerek

Metformina jest eliminowana z organizmu głównie przez nerki, dlatego ich stan ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa terapii. Lek jest przeciwwskazany w następujących przypadkach:

• Ciężka niewydolność nerek – definiowana jako GFR (wskaźnik przesączania kłębuszkowego) poniżej 30 ml/min<sup data-drug="Siofor XR 500 mg" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężka niewydolność nerek (GFR 7
• Jakikolwiek ostry stan mogący spowodować zaburzenia czynności nerek, w szczególności:
  • Odwodnienie – prowadzące do zmniejszenia perfuzji nerek⁸
  • Ciężkie zakażenie – które może wpływać na funkcję nerek poprzez mechanizmy ogólnoustrojowe⁹
  • Wstrząs – powodujący hipoperfuzję narządów, w tym nerek¹⁰

Stany związane z niedotlenieniem tkanek

Metformina jest przeciwwskazana w chorobach, które mogą spowodować niedotlenienie tkanek, szczególnie w stanach ostrych lub zaostrzeniach chorób przewlekłych. Do takich stanów należą:

• Niewyrównana niewydolność serca – gdy serce nie jest w stanie zapewnić odpowiedniego przepływu krwi do tkanek i narządów¹¹
• Niewydolność oddechowa – prowadząca do niewystarczającego natlenienia krwi¹²
• Niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego – stan po ostrym niedokrwieniu mięśnia sercowego¹³
• Wstrząs – charakteryzujący się niewydolnością krążenia i niedostateczną perfuzją tkanek¹⁴

Zaburzenia czynności wątroby i problemy związane z alkoholem

Kolejną grupą przeciwwskazań do stosowania metforminy są stany związane z zaburzeniami funkcji wątroby oraz spożywaniem alkoholu:

• Niewydolność wątroby – ze względu na zwiększone ryzyko kwasicy mleczanowej¹⁵
• Ostre zatrucie alkoholem – które dodatkowo obciąża wątrobę i może nasilać działania niepożądane metforminy¹⁶
• Alkoholizm – choroba przewlekła zwiększająca ryzyko kwasicy mleczanowej i innych powikłań przy stosowaniu metforminy¹⁷

Kiedy należy przerwać podawanie leku?

Należy podkreślić, że podawanie preparatu Siofor XR 500 mg powinno zostać czasowo wstrzymane u pacjentów, u których wystąpił jakikolwiek stan prowadzący do rozwoju wyżej wymienionych przeciwwskazań. Dotyczy to sytuacji, gdy pacjent ma zostać poddany badaniom radiologicznym z zastosowaniem dożylnych środków kontrastowych zawierających jod, przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi, a także w przypadku wystąpienia ostrych chorób mogących wpływać na czynność nerek lub powodować niedotlenienie tkanek.

Stosowanie leku można wznowić dopiero po ustąpieniu stanu ostrego oraz po potwierdzeniu prawidłowej funkcji nerek.¹⁸