Właściwości farmakodynamiczne

Metformina, substancja czynna produktu leczniczego Siofor XR 500 mg, jest lekiem przeciwcukrzycowym należącym do grupy farmakoterapeutycznej biguanidów, działającym poprzez zmniejszanie zarówno podstawowego, jak i poposiłkowego stężenia glukozy w osoczu. Istotną cechą metforminy jest to, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie prowadzi do wystąpienia hipoglikemii. Lek ten sklasyfikowany jest zgodnie z kodem ATC jako A10BA02.¹

Mechanizm działania

Działanie farmakologiczne metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach:²

• Zmniejszenie wytwarzania glukozy w wątrobie poprzez hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy³
• Zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę, szczególnie w mięśniach, co prowadzi do poprawy obwodowego wychwytu i wykorzystania glukozy⁴
• Opóźnienie wchłaniania glukozy w przewodzie pokarmowym na poziomie jelit⁵

Na poziomie komórkowym metformina wykazuje zdolność do pobudzania wewnątrzkomórkowej syntezy glikogenu poprzez oddziaływanie na enzym syntazę glikogenu. Ponadto, lek ten zwiększa zdolność transportu glukozy przez wszystkie obecnie znane błonowe transportery glukozy (GLUT), co dodatkowo wspomaga prawidłową gospodarkę węglowodanową.⁶

Działanie farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że oprócz głównego działania przeciwcukrzycowego, metformina wywiera korzystny wpływ na stabilizację masy ciała, a nawet przyczynia się do jej umiarkowanego zmniejszenia. Jest to istotne działanie nieprzeciwcukrzycowe tego leku.⁷

Metformina w postaci o natychmiastowym uwalnianiu, niezależnie od wpływu na glikemię, wykazuje korzystne oddziaływanie na metabolizm lipidów. W kontrolowanych badaniach klinicznych o średnim i długim okresie trwania udowodniono, że lek ten obniża stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL oraz triglicerydów. Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku preparatu o przedłużonym uwalnianiu (Siofor XR 500 mg) nie wykazano podobnego korzystnego wpływu na profil lipidowy. Może to wynikać z wieczornego podawania leku oraz związanej z tym możliwości występowania podwyższonego stężenia triglicerydów.⁸

Skuteczność kliniczna

Istotne dane dotyczące skuteczności klinicznej metforminy pochodzą z prospektywnego randomizowanego badania UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study), w którym oceniano długotrwałe korzyści intensywnej kontroli glikemii u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą. Badanie to wykazało znaczące korzyści ze stosowania metforminy w postaci o natychmiastowym uwalnianiu jako leku pierwszego rzutu po nieskutecznym leczeniu samą dietą.⁹

Analiza wyników uzyskanych w populacji pacjentów z nadwagą leczonych metforminy chlorowodorkiem po niepowodzeniu stosowania samej diety wykazała:¹⁰

• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wystąpienia jakichkolwiek powikłań związanych z cukrzycą w grupie otrzymującej metforminy chlorowodorek (29,8 zdarzeń / 1000 pacjento-lat) w porównaniu z samą dietą (43,3 zdarzeń / 1000 pacjento-lat), p=0,0023, a także w porównaniu z łącznymi wynikami w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń / 1000 pacjento-lat), p=0,0034¹¹
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka umieralności związanej z cukrzycą: metforminy chlorowodorek – 7,5 zdarzeń / 1000 pacjento-lat, sama dieta – 12,7 zdarzeń / 1000 pacjento-lat, p=0,017¹²
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka umieralności całkowitej: metforminy chlorowodorek – 13,5 zdarzeń / 1000 pacjento-lat w porównaniu z samą dietą – 20,6 zdarzeń / 1000 pacjento-lat (p=0,011) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii – 18,9 zdarzeń / 1000 pacjento-lat (p=0,021)¹³
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wystąpienia zawału serca: metforminy chlorowodorek – 11 zdarzeń / 1000 pacjento-lat, sama dieta – 18 zdarzeń / 1000 pacjento-lat (p=0,01)¹⁴

Warto podkreślić, że w przypadku stosowania metforminy chlorowodorku jako leczenia drugiego rzutu, w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika, nie wykazano korzyści w zakresie klinicznych punktów końcowych.¹⁵

Badano również stosowanie metforminy w skojarzeniu z insuliną u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1, jednak nie ustalono ostatecznie korzyści klinicznych ze stosowania takiego leczenia skojarzonego.¹⁶