pęknięcie DNA
Pęknięcie DNA to uszkodzenie struktury kwasu deoksyrybonukleinowego polegające na przerwaniu ciągłości jego nici. Rozróżnia się pęknięcia pojedynczoniciowe (SSB – single-strand breaks) oraz podwójnoniciowe (DSB – double-strand breaks), które są bardziej niebezpieczne dla komórki.
Pęknięcia DNA mogą być wywoływane przez czynniki egzogenne (promieniowanie jonizujące, ultrafioletowe, związki chemiczne) oraz endogenne (reaktywne formy tlenu, błędy podczas replikacji). Uszkodzenia te, jeśli nie zostaną naprawione, mogą prowadzić do mutacji, niestabilności genomowej, zaburzeń podziałów komórkowych, a w konsekwencji do kancerogenezy lub śmierci komórki.
Organizmy wykształciły szereg mechanizmów naprawy pęknięć DNA. W przypadku uszkodzeń pojedynczoniciowych wykorzystywana jest głównie naprawa przez wycinanie zasad (BER) lub nukleotydów (NER). Dla pęknięć dwuniciowych kluczowe są mechanizmy rekombinacji homologicznej (HR) oraz niehomologicznego łączenia końców (NHEJ). Zaburzenia tych procesów naprawczych są powiązane z wieloma chorobami genetycznymi oraz zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów.
W diagnostyce klinicznej ocena pęknięć DNA jest wykorzystywana m.in. w testach genotoksyczności, badaniach wrażliwości na radioterapię oraz jako marker stresu oksydacyjnego. Pomiar pęknięć DNA stanowi również ważny element badań nad nowymi lekami przeciwnowotworowymi, zwłaszcza inhibitorami naprawy DNA.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Etoposide Kabi 20 mg/ml
Przedkliniczne badania etopozydu wykazały istotne działania toksyczne przy długotrwałym stosowaniu, obejmujące hematotoksyczność (anemia, leukopenia, trombocytopenia u szczurów i myszy) oraz łagodne, odwracalne zaburzenia funkcji wątroby i nerek u psów. Dawka bezobjawowa (NOAEL) wynosiła około 0,05 mg/m² powierzchni ciała, co jest porównywalne lub wyższe od największych dawek stosowanych klinicznie. Wpływ na układ rozrodczy u samców gryzoni manifestował się atrofią jąder, zahamowaniem spermatogenezy i wzrostu. Genotoksyczność potwierdzono poprzez mutagenne działanie na komórki ssaków, zgodne z mechanizmem inhibitora topoizomerazy II, prowadzącym do pęknięć podwójnej nici DNA.
anemia, antykoncepcja, atrofia jąder, cytostatyk, czynnik rakotwórczy, dawka bezpieczna, działanie mutagenne, działanie teratogenne, inhibitor topoizomerazy II, leukopenia, model zwierzęcy, niewydolność wątroby i nerek, parametry hematologiczne, pęknięcie DNA, spermatogeneza, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, trombocytopenia