cyklofosfamid bezwodny

Cyklofosfamid bezwodny to cytotoksyczny lek z grupy związków alkilujących, należący do podgrupy oksazafosforyn. Jest to prolek, który wymaga aktywacji enzymatycznej w wątrobie, gdzie przekształca się w aktywne metabolity – fosforamid musztardowy i akroleinę. Mechanizm działania polega na tworzeniu wiązań krzyżowych między nićmi DNA, co prowadzi do zahamowania replikacji kwasów nukleinowych i w konsekwencji do śmierci komórki.

W praktyce klinicznej cyklofosfamid bezwodny znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu nowotworów złośliwych, szczególnie chłoniaków, białaczek, szpiczaka mnogiego oraz guzów litych, takich jak rak piersi czy jajnika. Ponadto wykazuje działanie immunosupresyjne, dzięki czemu jest stosowany w terapii chorób autoimmunologicznych, m.in. tocznia rumieniowatego układowego, reumatoidalnego zapalenia stawów, ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń (dawniej ziarniniak Wegenera) czy zespołu nerczycowego.

Profil działań niepożądanych cyklofosfamidu bezwodnego obejmuje mielosupresję (szczególnie leukopenię), nudności, wymioty, łysienie, zaburzenia płodności oraz toksyczność wobec pęcherza moczowego (krwotoczne zapalenie pęcherza). To ostatnie powikłanie jest związane z działaniem akroleiny i można mu zapobiegać poprzez odpowiednie nawodnienie pacjenta oraz stosowanie mesny (2-merkaptoetanosulfonian sodu), która wiąże toksyczne metabolity. Cyklofosfamid wykazuje również działanie karcinogenne, zwiększając ryzyko wtórnych nowotworów, szczególnie białaczek i raka pęcherza moczowego.

Powiązane wpisy

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl