proto-onkogeny
Proto-onkogeny to prawidłowe geny komórkowe, które kontrolują kluczowe procesy związane z podziałem komórkowym, różnicowaniem i apoptozą. Kodują one białka regulujące cykl komórkowy, czynniki transkrypcyjne, receptory błonowe oraz czynniki wzrostu. W normalnych warunkach, proto-onkogeny pełnią istotną funkcję w utrzymaniu homeostazy tkankowej.
Pod wpływem różnych czynników, takich jak mutacje punktowe, translokacje chromosomowe, amplifikacje genowe czy insercje wirusowe, proto-onkogeny mogą ulec aktywacji i przekształcić się w onkogeny. Transformacja ta prowadzi do nadmiernej ekspresji lub zmiany funkcji kodowanych białek, co skutkuje zaburzeniem kontroli nad podziałami komórkowymi i może inicjować proces nowotworowy.
Przykładami klinicznie istotnych proto-onkogenów są rodziny genów RAS (KRAS, HRAS, NRAS), których mutacje występują w wielu typach nowotworów, gen BRAF (często zmutowany w czerniaku), gen HER2/neu (amplifikowany w raku piersi), czy fuzje genu BCR-ABL charakterystyczne dla przewlekłej białaczki szpikowej. Identyfikacja zmian w proto-onkogenach ma znaczenie diagnostyczne, prognostyczne oraz terapeutyczne, stanowiąc podstawę dla terapii celowanych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Patofizjologia i mechanizm
Glioblastoma (GBM) to wysoce złośliwy nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzujący się agresywnym przebiegiem, wysoką heterogennością molekularną oraz złym rokowaniem pomimo stosowania wielomodalnego leczenia. Kluczowe mutacje genetyczne obejmują mutacje promotora TERT, delecję PTEN, amplifikację EGFR (obecną w 40% pierwotnych GBM), mutacje ATRX, TP53 oraz IDH1 (częste w wtórnych GBM). W patogenezie GBM istotną rolę odgrywają zaburzenia w szlakach sygnałowych RTK, TP53 i RB, a także nadaktywacja szlaków PI3K/Akt/mTOR i Ras/Raf/MAPK, które wpływają na proliferację, migrację, angiogenezę i unikanie apoptozy. Dodatkowo, mikrośrodowisko guza (TME) i metabolizm aminokwasów, zwłaszcza w warunkach hipoksji, modulują progresję nowotworu i odpowiedź immunologiczną. Immunosupresja związana z GBM, m.in. poprzez cząsteczki punktów kontrolnych CTLA4, PD1 i IDO, stanowi wyzwanie terapeutyczne, a metabolity tryptofanu hamują funkcję limfocytów T, sprzyjając wzrostowi guza.
amplifikacja EGFR, angiogeneza, apoptoza, astrocyty, CTLA4, cykl komórkowy, czynniki wzrostu, dehydrogenaza izocytrynianowa, gen PTEN, geny supresorowe nowotworów, glioblastoma, inhibitory kinazy tyrozynowej, kanały chlorkowe, kinazy zależne od cyklin, komórki macierzyste nowotworowe, MGMT, mutacja IDH, naprawa DNA, niestabilność genetyczna, promotor TERT, proto-onkogeny, receptor EGFR, strefa podkomorowa, szlak MAPK, szlak NF-κB, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Rb, szlak RTK, szlak TGF-β, szlak TP53, szlak Wnt, temozolomid, zegar biologiczny