szlak Rb
Szlak Rb (szlak białka retinoblastoma) stanowi kluczowy mechanizm kontroli cyklu komórkowego, odgrywający zasadniczą rolę w regulacji przejścia z fazy G1 do fazy S. Centralnym elementem tego szlaku jest białko Rb, które w stanie nieufosforylowanym wiąże i inaktywuje czynniki transkrypcyjne z rodziny E2F, blokując ekspresję genów niezbędnych do syntezy DNA.
Regulacja szlaku Rb odbywa się głównie poprzez fosforylację białka Rb przez kompleksy cyklina D-CDK4/6 oraz cyklina E-CDK2. Fosforylacja ta prowadzi do uwolnienia czynników E2F, co umożliwia transkrypcję genów wymaganych do wejścia komórki w fazę S cyklu komórkowego i inicjacji replikacji DNA.
Zaburzenia w szlaku Rb są powszechnie spotykane w różnych typach nowotworów. Mutacje inaktywujące gen RB1, nadekspresja cyklin D lub CDK4/6, czy utrata inhibitorów CDK (np. p16INK4a) prowadzą do niekontrolowanej proliferacji komórkowej. Zrozumienie szlaku Rb umożliwiło opracowanie celowanych terapii przeciwnowotworowych, takich jak inhibitory CDK4/6, stosowane w leczeniu niektórych typów raka piersi.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Patofizjologia i mechanizm
Glioblastoma (GBM) to wysoce złośliwy nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzujący się agresywnym przebiegiem, wysoką heterogennością molekularną oraz złym rokowaniem pomimo stosowania wielomodalnego leczenia. Kluczowe mutacje genetyczne obejmują mutacje promotora TERT, delecję PTEN, amplifikację EGFR (obecną w 40% pierwotnych GBM), mutacje ATRX, TP53 oraz IDH1 (częste w wtórnych GBM). W patogenezie GBM istotną rolę odgrywają zaburzenia w szlakach sygnałowych RTK, TP53 i RB, a także nadaktywacja szlaków PI3K/Akt/mTOR i Ras/Raf/MAPK, które wpływają na proliferację, migrację, angiogenezę i unikanie apoptozy. Dodatkowo, mikrośrodowisko guza (TME) i metabolizm aminokwasów, zwłaszcza w warunkach hipoksji, modulują progresję nowotworu i odpowiedź immunologiczną. Immunosupresja związana z GBM, m.in. poprzez cząsteczki punktów kontrolnych CTLA4, PD1 i IDO, stanowi wyzwanie terapeutyczne, a metabolity tryptofanu hamują funkcję limfocytów T, sprzyjając wzrostowi guza.
amplifikacja EGFR, angiogeneza, apoptoza, astrocyty, CTLA4, cykl komórkowy, czynniki wzrostu, dehydrogenaza izocytrynianowa, gen PTEN, geny supresorowe nowotworów, glioblastoma, inhibitory kinazy tyrozynowej, kanały chlorkowe, kinazy zależne od cyklin, komórki macierzyste nowotworowe, MGMT, mutacja IDH, naprawa DNA, niestabilność genetyczna, promotor TERT, proto-onkogeny, receptor EGFR, strefa podkomorowa, szlak MAPK, szlak NF-κB, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak Rb, szlak RTK, szlak TGF-β, szlak TP53, szlak Wnt, temozolomid, zegar biologiczny - Leksykon chorób i schorzeń
Mięsak – Patofizjologia i mechanizm
Mięsaki to rzadkie, złośliwe nowotwory mezenchymalne, stanowiące około 1% wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych, z zachorowalnością około 50 przypadków na milion osób. Charakteryzują się dużą heterogennością morfologiczną i molekularną, dzieląc się na mięsak o prostym kariotypie, z charakterystycznymi translokacjami chromosomowymi i białkami fuzyjnymi (np. EWS-FLI1 w 85-95% mięsaka Ewinga, SYT-SSX w mięsaku maziówkowym), oraz mięsak o złożonym kariotypie z licznymi niespecyficznymi zmianami genomowymi, często obejmującymi zaburzenia szlaków Rb i p53. Kluczowe mechanizmy onkogenne obejmują deregulację transkrypcyjną, zaburzenia sygnalizacji komórkowej (szlaki MAPK/RAS/ERK, PI3K/AKT/mTOR, Sonic Hedgehog) oraz epigenetyczne zmiany, w tym nadekspresję HDAC klasy I, co czyni je potencjalnymi celami terapeutycznymi. W mięsaku Ewinga, białko fuzyjne EWS-FLI1 wymaga białek BET do regulacji genów proliferacji i przeżycia, a inhibitory HDAC wykazują obiecujące działanie. Amplifikacje genów takich jak MDM2 (w 70% mięsaków intimalnych) i CDK4 (w tłuszczakowatokomórkowym) wpływają na deregulację cyklu komórkowego i apoptozy, co jest istotne dla terapii celowanych, np. milademetanem – inhibitorem MDM2.
apoptoza, białko fuzyjne, biomarker prognostyczny, chimeryczny czynnik transkrypcyjny, chrzęstniakomięsak, CRISPR/Cas9, cykl komórkowy, cytokina zapalna, deacetylaza histonów, deregulacja epigenetyczna, dermatofibrosarcoma protuberans, ferroptoza, GIST, inhibitor HDAC, inhibitor MDM2, inhibitor punktów kontrolnych immunologicznych, kostniakomięsak, liposarcoma, macierz zewnątrzkomórkowa, mięsak Ewinga, mięsak gładkokomórkowy, mięsak Kaposiego, mięsak maziówkowy, mięsak nabłonkowaty, mikrośrodowisko immunologiczne, mutacja germinalna, naczyniakomięsak, naczyniakomięsak piersi, niestabilność genomowa, nowotwór mezenchymalny, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk limfatyczny, onkogen, promieniowanie jonizujące, przeciwciało monoklonalne, receptor limfocytów T, śluzakowłókniakomięsak, supresor nowotworów, szlak MAPK, szlak PI3K, szlak Rb, szlak Sonic Hedgehog, szlak YAP/TAZ, terapia celowana, terapia kombinowana, tkanka łączna, translokacja chromosomowa