Działania niepożądane leku Aripilek

Aripilek, zawierający substancję czynną arypiprazol, jest lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w leczeniu schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I. Jak każdy produkt leczniczy, Aripilek może wywoływać działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Dokładna znajomość profilu bezpieczeństwa leku jest kluczowa dla optymalnego prowadzenia terapii.¹

Podsumowanie profilu bezpieczeństwa

Najczęściej raportowanymi działaniami niepożądanymi w badaniach kontrolowanych placebo u pacjentów przyjmujących arypiprazol doustnie były akatyzja (niepokój ruchowy) oraz nudności, przy czym każde z tych działań występowało u ponad 3% leczonych pacjentów.²

Działania niepożądane w populacji dorosłej

Profil bezpieczeństwa arypiprazolu u dorosłych pacjentów został dobrze scharakteryzowany w licznych badaniach klinicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy pozapiramidowe (EPS), które są charakterystyczne dla leków przeciwpsychotycznych. W długookresowym 52-tygodniowym badaniu z grupą kontrolną, u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem objawy pozapiramidowe występowały rzadziej (25,8%) w porównaniu do pacjentów leczonych haloperydolem (57,3%).³

W przypadku pacjentów z epizodami maniakalnymi w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, objawy pozapiramidowe stwierdzano u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% leczonych haloperydolem w 12-tygodniowym badaniu kontrolowanym.⁴

Działania niepożądane u młodzieży

W populacji młodzieży ze schizofrenią (15 lat i starszej) profil działań niepożądanych był zbliżony do obserwowanego u dorosłych, jednakże niektóre działania niepożądane raportowano częściej. Należą do nich: senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe (zgłaszane bardzo często, ≥1/10) oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt i niedociśnienie ortostatyczne (zgłaszane często, ≥1/100 do <1/10).⁵

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (13 lat i starszej) najczęściej obserwowano: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzję (16,0%) i zmęczenie (11,8%), które zgłaszane były bardzo często (≥1/10). Działania takie jak ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskineza zgłaszane były często (≥1/100 do <1/10).⁶

Zaburzenia pozapiramidowe i akatyzja wykazywały zależność od dawki. Przy dawce 10 mg częstość występowania zaburzeń pozapiramidowych wynosiła 9,1%, a przy dawce 30 mg – 28,8% (w porównaniu do 1,7% w grupie placebo). W przypadku akatyzji częstość dla dawki 10 mg wynosiła 12,1%, a dla dawki 30 mg – 20,3% (w porównaniu do 1,7% w grupie placebo).⁷

Zmiany biochemiczne i parametry laboratoryjne

Porównanie arypiprazolu z placebo pod względem odsetka pacjentów, u których wystąpiły istotne zmiany rutynowych parametrów laboratoryjnych i lipidowych, nie wykazało znaczących klinicznie różnic. Ogólnie przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.⁸

Wpływ na stężenie prolaktyny jest istotnym aspektem bezpieczeństwa leku Aripilek. W badaniach klinicznych i po wprowadzeniu leku do obrotu obserwowano zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do wartości wyjściowych. W grupie młodzieży ze schizofrenią (13-17 lat) leczonej arypiprazolem przez okres do 72 miesięcy, małe stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 25,6% dziewcząt (<3 ng/ml) i 45,0% chłopców (<2 ng/ml).⁹

Zaburzenia kontroli impulsów

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia zaburzeń kontroli impulsów, w tym: patologicznego uzależnienia od hazardu, hiperseksualności, kompulsywnej potrzeby wydawania pieniędzy oraz obżarstwa lub kompulsywnego objadania się. Działania te mogą mieć istotny wpływ na funkcjonowanie pacjenta i jego otoczenia.¹⁰

Dystonia jako efekt klasy terapeutycznej

Dystonia, charakteryzująca się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, może wystąpić u predysponowanych pacjentów w pierwszych dniach leczenia. Objawy dystonii obejmują: skurcze mięśni szyi (czasami postępujące do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, oddychaniem i/lub zaburzenia ruchów języka. Objawy te mogą wystąpić nawet po zastosowaniu małych dawek, ale częściej i z większym nasileniem pojawiają się przy stosowaniu większych dawek leków przeciwpsychotycznych pierwszej generacji. Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.¹¹

Tabela działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem, sklasyfikowanych według układów i narządów oraz częstości występowania. Dane oparto na działaniach niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych i/lub po wprowadzeniu leku do obrotu.¹²

Szczegółowe informacje o wybranych działaniach niepożądanych

Objawy pozapiramidowe

Objawy pozapiramidowe (EPS) stanowią istotną grupę działań niepożądanych charakterystycznych dla leków przeciwpsychotycznych. Ich występowanie może znacząco wpływać na komfort i jakość życia pacjentów. W przypadku arypiprazolu obserwuje się korzystniejszy profil bezpieczeństwa w porównaniu do klasycznych neuroleptyków.¹³

Częstość występowania objawów pozapiramidowych u pacjentów ze schizofrenią leczonych arypiprazolem w 26-tygodniowym badaniu z kontrolą placebo wynosiła 19% w porównaniu do 13,1% w grupie placebo. W innym badaniu o podobnym czasie trwania częstość EPS wynosiła 14,8% w grupie arypiprazolu i 15,1% w grupie olanzapiny.¹⁴

Akatyzja

Akatyzja, charakteryzująca się subiektywnym uczuciem niepokoju ruchowego i przymusem wykonywania ruchów, jest częstym działaniem niepożądanym leków przeciwpsychotycznych. W badaniach kontrolowanych placebo, akatyzja występowała u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem, w porównaniu do 3,2% pacjentów w grupie placebo. U pacjentów ze schizofrenią częstość akatyzji wynosiła 6,2% w grupie arypiprazolu i 3,0% w grupie placebo.¹⁵

Wpływ na masę ciała

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I leczonych arypiprazolem obserwowano zmiany masy ciała. Po 12 tygodniach leczenia średni przyrost masy ciała wynosił 2,4 kg w grupie arypiprazolu wobec 0,2 kg w grupie placebo. Po 30 tygodniach wartości te wynosiły odpowiednio 5,8 kg i 2,3 kg.¹⁶

Wpływ na poziom prolaktyny

Jednym z charakterystycznych działań arypiprazolu jest jego wpływ na stężenie prolaktyny, przy czym obserwuje się zarówno przypadki zwiększenia, jak i zmniejszenia jej stężenia w surowicy. U młodzieży ze schizofrenią leczonej arypiprazolem przez dłuższy okres (do 72 miesięcy), małe stężenia prolaktyny obserwowano u 25,6% dziewcząt (<3 ng/ml) i 45,0% chłopców (<2 ng/ml). W dwóch długoterminowych badaniach z udziałem młodzieży (13-17 lat) ze schizofrenią i chorobą afektywną dwubiegunową, częstość małych stężeń prolaktyny wynosiła 37,0% u dziewcząt i 59,4% u chłopców.¹⁷

Zaburzenia kontroli impulsów (szczegółowe)

U pacjentów leczonych arypiprazolem mogą wystąpić zaburzenia kontroli impulsów obejmujące patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywną potrzebę wydawania pieniędzy, obżarstwo lub kompulsywne objadanie się. Te powikłania terapii mogą mieć poważne konsekwencje psychospołeczne i wymagają szybkiej interwencji.¹⁸

Informacje dotyczące zgłaszania działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁹