Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Aripilek

Pacjenci przyjmujący arypiprazol (Aripilek) wymagają szczególnej uwagi klinicznej ze względu na szereg potencjalnych zagrożeń wynikających ze stosowania tego produktu leczniczego. Poprawa stanu klinicznego może nastąpić w ciągu kilku dni do kilku tygodni od rozpoczęcia terapii, niemniej przez cały ten czas pacjent powinien pozostawać pod ścisłą obserwacją medyczną.¹

Ryzyko próby samobójczej

Należy zwrócić uwagę na zwiększone ryzyko zachowań samobójczych, które nieodłącznie towarzyszą chorobom psychicznym i zaburzeniom nastroju. Zachowania samobójcze mogą pojawić się szczególnie w początkowym okresie wdrażania leczenia przeciwpsychotycznego lub w trakcie modyfikacji schematu terapeutycznego z użyciem arypiprazolu. Pacjenci z grupy wysokiego ryzyka samobójczego muszą podlegać intensywnemu nadzorowi medycznemu podczas farmakoterapii.²

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Pacjenci z chorobami układu sercowo-naczyniowego wymagają szczególnej ostrożności podczas terapii arypiprazolem. Dotyczy to zwłaszcza osób z:

• zawałem mięśnia sercowego lub chorobą niedokrwienną serca w wywiadzie
• niewydolnością serca
• zaburzeniami przewodzenia w wywiadzie
• chorobą naczyń mózgowych
• stanami predysponującymi do niedociśnienia (odwodnienie, hipovolemia)
• terapią lekami przeciwnadciśnieniowymi
• nadciśnieniem tętniczym, w tym postępującym lub złośliwym

³

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Podczas leczenia przeciwpsychotycznego, także z wykorzystaniem arypiprazolu, obserwowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE). Przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia produktem Aripilek należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka VTE i wdrożyć odpowiednie środki zapobiegawcze. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z nabytymi czynnikami ryzyka zakrzepicy żylnej.⁴

Wydłużenie odstępu QT

Arypiprazol powinien być stosowany ze szczególną ostrożnością u pacjentów z wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym. Chociaż w badaniach klinicznych częstość występowania wydłużenia odstępu QT u osób przyjmujących arypiprazol była porównywalna z placebo, należy zachować wzmożony nadzór kardiologiczny w przypadku pacjentów z obciążającym wywiadem rodzinnym.⁵

Zaburzenia motoryczne i pozapiramidowe

Późne dyskinezy

W trakcie terapii arypiprazolem odnotowywano niezbyt częste przypadki dyskinez polekowych. W przypadku wystąpienia objawów przedmiotowych lub podmiotowych późnych dyskinez u pacjentów leczonych produktem Aripilek, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub całkowite odstawienie leku. Warto zaznaczyć, że objawy te mogą czasowo nasilić się lub nawet wystąpić dopiero po zakończeniu leczenia.⁶

Inne objawy pozapiramidowe

W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów pediatrycznych przyjmujących arypiprazol zaobserwowano przypadki akatyzji i parkinsonizmu. Jeśli u pacjenta przyjmującego Aripilek wystąpią objawy zaburzeń pozapiramidowych, należy rozważyć redukcję dawki oraz wprowadzenie ścisłego monitorowania klinicznego.⁷

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny (NMS)

Złośliwy Zespół Neuroleptyczny to potencjalnie śmiertelne powikłanie towarzyszące terapii przeciwpsychotycznej, w tym również leczeniu arypiprazolem. Odnotowano rzadkie przypadki NMS podczas stosowania tego leku. Kliniczna manifestacja złośliwego zespołu neuroleptycznego obejmuje:

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (nieregularne tętno, wahania ciśnienia tętniczego, częstoskurcz, obfite pocenie się, zaburzenia rytmu serca)

W przebiegu NMS mogą również wystąpić objawy dodatkowe:

• zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej (CPK)
• mioglobinuria (rabdomioliza)
• ostra niewydolność nerek

Należy jednak podkreślić, że zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatynowej i rabdomioliza mogą wystąpić niezależnie od NMS. W przypadku pojawienia się objawów klinicznych sugerujących NMS lub niewytłumaczalnej wysokiej gorączki bez innych objawów NMS, należy natychmiast przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Aripilek.⁸

Drgawki

W badaniach klinicznych odnotowano niezbyt częste przypadki napadów drgawkowych podczas terapii arypiprazolem. Z tego powodu lek ten należy stosować ostrożnie u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub u których występują choroby predysponujące do napadów drgawkowych.⁹

Pacjenci w podeszłym wieku z psychozą związaną z demencją

Zwiększona śmiertelność

Badania kliniczne wykazały zwiększone ryzyko zgonu u pacjentów w podeszłym wieku z psychozą związaną z chorobą Alzheimera, leczonych arypiprazolem, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. W trzech kontrolowanych badaniach (n=938, średnia wieku: 82,4 lat; zakres: 56-99 lat) częstość zgonów wśród pacjentów przyjmujących arypiprazol wynosiła 3,5% w porównaniu do 1,7% w grupie placebo. Chociaż przyczyny zgonów były zróżnicowane, to większość z nich miała związek z chorobami układu krążenia (np. niewydolność serca, nagłe zgony) lub infekcjami (np. zapalenie płuc).¹⁰

Działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego

W tych samych badaniach klinicznych u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku: 84 lata; zakres: 78-88 lat) odnotowano działania niepożądane dotyczące krążenia mózgowego (np. udar, przejściowe napady niedokrwienia), w tym o przebiegu śmiertelnym. Ogólnie 1,3% pacjentów leczonych arypiprazolem zgłaszało działania niepożądane związane z krążeniem mózgowym, w porównaniu do 0,6% pacjentów otrzymujących placebo. W jednym z badań zaobserwowano istotną zależność od dawki dla działań niepożądanych dotyczących krążenia mózgowego.

Należy podkreślić, że produkt leczniczy Aripilek nie jest wskazany w leczeniu pacjentów z psychozą związaną z demencją.¹¹

Hiperglikemia i cukrzyca

U pacjentów leczonych nietypowymi lekami przeciwpsychotycznymi, w tym arypiprazolem, opisywano przypadki hiperglikemii. W niektórych sytuacjach hiperglikemia była bardzo ciężka i wiązała się z kwasicą ketonową, śpiączką hiperosmotyczną lub zgonem. Czynniki ryzyka predysponujące pacjenta do ciężkich powikłań hiperglikemicznych to:

• otyłość
• cukrzyca w wywiadzie rodzinnym

W badaniach klinicznych z arypiprazolem nie odnotowano istotnych różnic w częstości występowania działań niepożądanych związanych z hiperglikemią (w tym cukrzycy) lub nieprawidłowych wartości laboratoryjnych stężenia glukozy w porównaniu do placebo. Wszyscy pacjenci leczeni produktem Aripilek powinni być obserwowani pod kątem objawów podmiotowych i przedmiotowych związanych z hiperglikemią, takich jak:

• nadmierne pragnienie
• wielomocz
• nadmierny apetyt
• osłabienie

Pacjenci z cukrzycą lub obciążeni czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy wymagają regularnego monitorowania parametrów kontroli glikemii.¹²

Nadwrażliwość

Podczas przyjmowania arypiprazolu mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości charakteryzujące się objawami reakcji uczuleniowych.¹³

Zwiększenie masy ciała

Zwiększenie masy ciała, obserwowane u pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym, jest zwykle spowodowane współistniejącymi chorobami, stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, które mogą powodować przyrost masy ciała, oraz niewłaściwym stylem życia. Zjawisko to może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. W badaniach klinicznych arypiprazol nie powodował klinicznie istotnego zwiększenia masy ciała u dorosłych pacjentów.¹⁴

W przypadku młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym wykazano, że stosowanie arypiprazolu wiąże się ze zwiększeniem masy ciała po 4 tygodniach leczenia. W tej grupie pacjentów należy regularnie kontrolować przyrost masy ciała, a w przypadku znaczącego klinicznie przyrostu rozważyć zmniejszenie dawki leku.¹⁵

Dysfagia

Ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu leczniczego Aripilek, wiąże się ryzyko spowolnienia motoryki przełyku oraz zachłystowego zapalenia płuc na skutek aspiracji treści pokarmowej. Dlatego arypiprazol należy stosować ostrożnie u pacjentów z ryzykiem aspiracji.¹⁶

Patologiczne uzależnienie od hazardu i inne zaburzenia kontroli impulsów

Podczas terapii arypiprazolem u pacjentów mogą wystąpić zwiększone, trudne do opanowania popędy, które mogą przyjmować różne formy, szczególnie:

• patologiczny hazard
• zwiększone popędy seksualne
• kompulsywne wydawanie pieniędzy
• obżarstwo lub kompulsywne objadanie się
• inne impulsywne i kompulsywne zachowania

Klinicyści powinni aktywnie pytać pacjentów lub ich opiekunów o pojawienie się nowych lub nasilonych popędów tego typu podczas leczenia arypiprazolem. Wprawdzie objawy zaburzenia kontroli impulsów mogą być związane z chorobą podstawową, ale w niektórych przypadkach obserwowano ich ustąpienie po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Zaburzenia kontroli impulsów mogą być szkodliwe zarówno dla pacjenta, jak i osób z jego otoczenia, jeśli nie zostaną w porę rozpoznane i odpowiednio leczone. W przypadku wystąpienia takich objawów należy rozważyć modyfikację dawkowania lub przerwanie leczenia produktem Aripilek.¹⁷

Laktoza – nietolerancja

Tabletki Aripilek zawierają laktozę. Produkt leczniczy nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Tabletki zawierają następujące ilości laktozy jednowodnej:

^18
19

Pacjenci ze współistniejącym zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD)

Pomimo wysokiej częstości współistnienia zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I oraz zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD), dane na temat bezpieczeństwa jednoczesnego stosowania arypiprazolu i stymulantów są bardzo ograniczone. Z tego powodu konieczne jest zachowanie wyjątkowej ostrożności podczas łączenia tych produktów leczniczych.²⁰

Upadki

Arypiprazol może powodować szereg objawów, które zwiększają ryzyko upadków, takich jak:

• senność
• niedociśnienie ortostatyczne
• niestabilność ruchowa
• zaburzenia czuciowe

Należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia pacjentów z podwyższonym ryzykiem upadków, np. osób w podeszłym wieku lub pacjentów osłabionych. W przypadku takich osób warto rozważyć zmniejszenie dawki początkowej leku.²¹