cukrzycowa kwasica ketonowa
Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) to ostre, potencjalnie zagrażające życiu powikłanie cukrzycy, charakteryzujące się triadą objawów: hiperglikemią (>250 mg/dl), kwasicą metaboliczną (pH krwi <7,3, HCO3- <15 mEq/l) oraz ketonemią i ketonurią. Najczęściej występuje u pacjentów z cukrzycą typu 1, ale może również rozwinąć się u chorych z cukrzycą typu 2 w sytuacjach stresu metabolicznego.
Patofizjologia DKA opiera się na bezwzględnym lub względnym niedoborze insuliny oraz nadmiarze hormonów kontrregulacyjnych (glukagonu, kortyzolu, katecholamin, hormonu wzrostu). Prowadzi to do nasilonej glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, upośledzenia wykorzystania glukozy w tkankach obwodowych oraz nasilonej lipolizy z produkcją ciał ketonowych: acetooctanu, β-hydroksymaślanu i acetonu.
Objawy kliniczne obejmują poliurię, polidypsję, odwodnienie, osłabienie, nudności, wymioty, bóle brzucha, zaburzenia świadomości oraz charakterystyczny zapach acetonu z ust. W badaniach laboratoryjnych poza hiperglikemią i kwasicą metaboliczną stwierdza się także podwyższone stężenie ciał ketonowych, hiponatremię, hipokaliemię (pomimo całkowitego deficytu potasu w organizmie), podwyższone parametry zapalne oraz leukocytozę.
Leczenie DKA obejmuje: nawodnienie dożylne, ciągły wlew insuliny, suplementację elektrolitów (głównie potasu), monitorowanie stanu klinicznego i parametrów laboratoryjnych oraz identyfikację i leczenie czynnika wywołującego (najczęściej infekcji, przerwania insulinoterapii lub ostrego incydentu sercowo-naczyniowego). Powikłaniami DKA mogą być obrzęk mózgu (szczególnie u dzieci), ostra niewydolność nerek, powikłania zakrzepowo-zatorowe oraz zaburzenia elektrolitowe.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Liglinra
Linagliptyna (Liglinra 5 mg) nie jest wskazana do leczenia cukrzycy typu 1 ani cukrzycowej kwasicy ketonowej. Ryzyko hipoglikemii podczas monoterapii jest porównywalne z placebo, natomiast w terapii skojarzonej z pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną obserwuje się zwiększone ryzyko hipoglikemii, co wymaga rozważenia zmniejszenia dawek tych leków. W badaniu CARMELINA, przy medianie obserwacji 2,2 roku, odnotowano zwiększone ryzyko ostrego zapalenia trzustki (0,3% vs 0,1% placebo) oraz pemfigoidu pęcherzowego (0,2% vs 0% placebo). Pacjentów należy poinformować o objawach tych powikłań i monitorować ich stan kliniczny.
badanie CARMELINA, bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe, choroba autoimmunologiczna skóry, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, dysfagia, hipoglikemia, inhibitor DPP-4, insulina, Liglinra, linagliptyna, metformina, monoterapia linagliptyną, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, placebo, pochodna sulfonylomocznika, terapia skojarzona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Orizon 3 mg
Lek Orizon zawiera rysperydon w dawkach 0,5 mg do 4 mg i charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze (≥1/10) to parkinsonizm, sedacja, ból głowy i bezsenność. Parkinsonizm i ataksja wykazują zależność od dawki, co wymaga szczególnej uwagi podczas monitorowania pacjentów. Istotne są również często występujące zakażenia układu oddechowego i moczowego, hiperprolaktynemia (≥1/100 do <1/10), oraz zaburzenia metaboliczne, takie jak zwiększenie masy ciała i apetytu. Rzadkie, ale poważne działania obejmują agranulocytozę, neutropenię, leukopenię, trombocytopenię, hiperglikemię, cukrzycę oraz reakcje anafilaktyczne, które wymagają natychmiastowego przerwania terapii.
agranulocytoza, ataksja, cukrzyca, cukrzycowa kwasica ketonowa, drżenie spoczynkowe, dyskineza, eozynofilia, ginekomastia, grzybica paznokci, hiperglikemia, hiperinsulinemia, hiperprolaktynemia, hipoglikemia, jadłowstręt, lek przeciwparkinsonowski, leukopenia, neutropenia, niedokrwistość, nieprawidłowe wydzielanie hormonu antydiuretycznego, objawy pozapiramidowe, parkinsonizm, polidypsja, reakcja anafilaktyczna, rysperydon, sedacja, trombocytopenia, zaburzenie seksualne, zakażenie dróg moczowych, zapalenie oskrzeli, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie płuc, zapalenie zatok - Leksykon chorób i schorzeń
Śpiączka cukrzycowa – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Śpiączka cukrzycowa stanowi stan zagrożenia życia, charakteryzujący się nieprzytomnością i brakiem reakcji na bodźce, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Śmiertelność w kwasicy ketonowej (DKA) wynosi od 0,2% do 2,5%, natomiast w hiperglikemicznym zespole hipermolalnym (HHS) może sięgać nawet 20%, szczególnie przy obecności śpiączki i niskiego ciśnienia krwi. Wczesna śmiertelność w ciągu pierwszych 72 godzin wynosi około 14% dla śpiączki ketonowej i 29% dla nieketonowej. Do najważniejszych czynników prognostycznych należą wiek pacjenta (ze wzrostem śmiertelności powyżej 50. roku życia), podwyższone stężenia glukozy, osmolarności i mocznika we krwi, a także zaburzona odpowiedź glikemii na insulinę. Stężenie mocznika jest szczególnie istotnym wskaźnikiem niekorzystnego rokowania.
cukrzycowa kwasica ketonowa, glikemia, hipoglikemia, hipotermia, insulinooporność, insulinoterapia, intensywna terapia, krzywa ROC, kwasica ketonowa, leki wazoaktywne, mocznik we krwi, następstwa neurologiczne, niedociśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, oddział intensywnej terapii, odwodnienie, osmolarność, ostre uszkodzenie nerek, powikłania zakrzepowo-zatorowe, skala Glasgow, skąpomocz, śpiączka cukrzycowa, śpiączka ketonowa, śpiączka nieketonowa, stan świadomości, uszkodzenie mózgu, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Simlerid
Simlerid (sytagliptyna) jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz w leczeniu cukrzycowej kwasicy ketonowej. Stosowanie tego inhibitora DPP-4 wiąże się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki, które objawia się uporczywym, silnym bólem brzucha. W przypadku podejrzenia zapalenia trzustki należy natychmiast odstawić lek i nie wznawiać terapii po potwierdzeniu diagnozy. Szczególną ostrożność zaleca się u pacjentów z historią zapalenia trzustki. Ryzyko hipoglikemii zależy od terapii skojarzonej: w monoterapii lub z lekami niepowodującymi hipoglikemii (np. metformina, agonista receptora PPARγ) jest podobne do placebo, natomiast w połączeniu z insuliną lub sulfonylomocznikami ryzyko to wzrasta, co wymaga rozważenia redukcji dawek tych leków.
agonista receptora PPARγ, anafilaksja, ciężka reakcja nadwrażliwości, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, hemodializa, hipoglikemia, inhibitor DPP-4, martwicze zapalenie trzustki, metformina, obrzęk naczynioruchowy, ostre zapalenie trzustki, pemfigoid pęcherzowy, schyłkowa niewydolność nerek, sulfonylomocznik, sytagliptyna, terapia skojarzona, wskaźnik GFR, zaburzenie czynności nerek, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczająca choroba skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Risperidon Vipharm 1 mg
Rysperydon, atypowy lek przeciwpsychotyczny, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z których najczęstsze (≥10%) to parkinsonizm, sedacja/senność, ból głowy oraz bezsenność. Parkinsonizm i akatyzja wykazują zależność od dawki, manifestując się objawami takimi jak sztywność mięśni, bradykinezja czy niepokój ruchowy. Istotne jest monitorowanie zespołu pozapiramidowego oraz złośliwego zespołu neuroleptycznego, który stanowi zagrożenie życia. Rysperydon wpływa również na metabolizm, powodując hiperprolaktynemię (częstość ≥1/100 do <1/10), co może skutkować ginekomastią, zaburzeniami miesiączkowania i mlekotokiem. Ryzyko rozwoju cukrzycy i hiperglikemii jest niezbyt częste (≥1/1000 do <1/100), z cukrzycą zgłaszaną u 0,18% pacjentów w porównaniu do 0,11% w grupie placebo. Ponadto obserwuje się zwiększenie masy ciała u 18% pacjentów (≥7% masy początkowej) oraz hiperlipidemię.
agranulocytoza, akatyzja, atypowy lek przeciwpsychotyczny, bezsenność, bradykardia, bradykinezja, cukrzyca, cukrzycowa kwasica ketonowa, dyskineza, dystonia, ginekomastia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hiperprolaktynemia, hiponatriemia, hipotonia ortostatyczna, lek przeciwpsychotyczny, letarg, małopłytkowość, migotanie przedsionków, mlekotok, nadciśnienie, neutropenia, obrzęk naczynioruchowy, parkinsonizm, późna dyskineza, sedacja, stan splątania, tachykardia, torsade de pointes, udar naczyniowy mózgu, wydłużenie odstępu QT, zaburzenia miesiączkowania, zakażenie dróg moczowych, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół pozapiramidowy, złośliwy zespół neuroleptyczny, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Asparaginaza – Działania niepożądane
Asparaginaza, w tym preparat Crisantaspase Porton Biopharma zawierający 10 000 IU L-asparaginazy z Erwinia chrysanthemi, jest kluczowym enzymem w terapii ostrej białaczki limfoblastycznej. Terapia ta wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, głównie reakcji nadwrażliwości (pokrzywka, wstrząs anafilaktyczny) oraz zaburzeń krzepnięcia krwi, które mogą prowadzić do zakrzepicy i krwotoków. Zaburzenia te wynikają z obniżenia poziomów czynników krzepnięcia i inhibitorów (antytrombina III, białko C i S), hipofibrynogenemii oraz wydłużenia czasu protrombinowego i częściowej tromboplastyny. Działania niepożądane, choć często odwracalne, wymagają ścisłego monitorowania, zwłaszcza u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak stosowanie steroidów czy centralne cewniki żylne.
afazja, anafilaksja, antytrombina III, asparaginaza, białaczka limfoblastyczna, białkomocz, biegunka, centralny cewnik żylny, cukrzycowa kwasica ketonowa, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, duszność, encefalopatia, gorączka neutropeniczna, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, hipofibrynogenemia, hipoproteinemia, jadłowstręt, kryzantaspaza, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nadwrażliwość, napad drgawkowy, nefropatia moczanowa, nefrotoksyczność, neutropenia, niedociśnienie, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, niedowład, niewydolność wątroby, nudności, obrzęk naczynioruchowy, odczynowe zapalenie stawów, omam, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, pokrzywka, powikłania zakrzepowo-zatorowe, przeciwciała przeciwlekowe, skurcz oskrzeli, śpiączka, stan splątania, stłuszczenie wątroby, trudności w połykaniu, układ krwiotwórczy, układ nerwowy, wstrząs anafilaktyczny, wtórna niedoczynność tarczycy, wymioty, zaburzenia krzepnięcia krwi, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepica naczyń krwionośnych, zapalenie błony śluzowej, zapalenie trzustki, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Erwinase 10 000 IU
Kryzantaspaza, enzym L-asparaginaza pochodzący z Erwinia chrysanthemi, jest stosowana głównie w terapii białaczki limfoblastycznej. Najczęstsze działania niepożądane obejmują reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy, niedociśnienie, wstrząs anafilaktyczny) oraz zaburzenia krzepnięcia krwi, manifestujące się obniżeniem stężenia antytrombiny III, białek C i S, fibrynogenu, plazminogenu oraz wydłużeniem czasu protrombinowego i częściowej tromboplastyny. Zaburzenia te mogą prowadzić do poważnych powikłań zakrzepowo-zatorowych, obejmujących naczynia obwodowe, płucne i ośrodkowy układ nerwowy, z ryzykiem zgonu lub trwałych następstw. Dodatkowe czynniki ryzyka to choroba podstawowa, leczenie steroidami oraz stosowanie centralnych cewników żylnych. Większość działań niepożądanych jest odwracalna, jednak w przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii bez możliwości jej wznowienia.
afazja, anafilaksja, antytrombina III, białaczka limfoblastyczna, białko C i S, białkomocz, cukrzycowa kwasica ketonowa, czas protrombinowy, dysfagia, encefalopatia, gorączka neutropeniczna, halucynacja, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, hipofibrynogenemia, jadłowstręt, kryzantaspaza, L-asparaginaza, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, martwicze zapalenie trzustki, napad drgawkowy, nefropatia moczanowa, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niedowład, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, odczynowe zapalenie stawów, ośrodkowy układ nerwowy, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, posocznica, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przeciwciało przeciwlekowe, reakcja nadwrażliwości, stan splątania, stłuszczenie wątroby, tachykardia, toksyczność wątrobowa, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie krzepnięcia krwi, zapalenie trzustki, zawał mięśnia sercowego, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka cholestatyczna, żylne zdarzenie zakrzepowo-zatorowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dagrafors
Dapagliflozyna (Dagrafors) jest przeciwwskazana u pacjentów z cukrzycą typu 1 ze względu na ryzyko cukrzycowej kwasicy ketonowej (DKA). U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, szczególnie przy GFR poniżej 25 ml/min, nie zaleca się rozpoczynania terapii, a skuteczność hipoglikemizująca znacząco spada przy GFR < 45 ml/min. U osób z umiarkowaną niewydolnością nerek (GFR < 60 ml/min) obserwowano częstsze działania niepożądane, takie jak wzrost kreatyniny, fosforu, parathormonu oraz hipotensja. U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby ekspozycja na lek jest zwiększona, co może podnosić ryzyko działań niepożądanych. Dapagliflozyna może powodować obniżenie ciśnienia tętniczego, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem, hipotensją lub w podeszłym wieku, dlatego konieczne jest monitorowanie stanu nawodnienia i parametrów hemodynamicznych, zwłaszcza przy współistniejących schorzeniach predysponujących do odwodnienia.
autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, dapagliflozyna, elektrolity, GFR, hematokryt, hipotensja, inhibitor SGLT2, komórki beta, kreatynina, kwasica ketonowa, martwicze zapalenie powięzi krocza, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odmiedniczkowe zapalenie nerek, parathormon, peptyd C, zaburzenie czynności nerek, zapalenie trzustki, zgorzel Fourniera - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dagrafors
Dapagliflozyna, stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2, jest przeciwwskazana u pacjentów z cukrzycą typu 1 ze względu na ryzyko cukrzycowej kwasicy ketonowej (DKA). Lek nie powinien być rozpoczynany u pacjentów z GFR < 25 ml/min, a jego skuteczność jest ograniczona przy GFR < 45 ml/min, szczególnie u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. W badaniach klinicznych u pacjentów z GFR < 60 ml/min obserwowano zwiększone ryzyko działań niepożądanych, takich jak wzrost stężenia kreatyniny, fosforu, parathormonu oraz hipotensja. U pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby należy zachować ostrożność ze względu na zwiększoną ekspozycję na lek. Dapagliflozyna zwiększa diurezę i może powodować obniżenie ciśnienia tętniczego, co wymaga monitorowania szczególnie u osób z nadciśnieniem, hipotensją lub w podeszłym wieku. W przypadku odwodnienia konieczne jest przerwanie terapii do czasu wyrównania stanu nawodnienia.
albuminuria, autoimmunologiczna cukrzyca dorosłych, brak laktazy, ciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, dapagliflozyna, diureza, funkcja nerek, GFR, hipotensja, inhibitor SGLT2, kotransporter sodowo-glukozowy 2, martwicze zapalenie powięzi krocza, nadciśnienie tętnicze, nietolerancja galaktozy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odmiedniczkowe zapalenie nerek, przewlekła choroba nerek, stężenie elektrolitów, stężenie fosforu, stężenie kreatyniny, stężenie parathormonu, wskaźnik hematokrytowy, zaburzenie czynności wątroby, zapalenie trzustki, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zgorzel Fourniera - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Alikval
Produkt leczniczy Alikval (wildagliptyna 50 mg) jest przeciwwskazany u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz w stanach kwasicy ketonowej. U pacjentów z niewydolnością nerek w stadium ESRD poddawanych hemodializie doświadczenie kliniczne jest ograniczone, dlatego wymagana jest ostrożność oraz regularna ocena funkcji nerek. Wskazane jest monitorowanie enzymów wątrobowych (AlAT, AspAT) przed rozpoczęciem terapii, co 3 miesiące w pierwszym roku oraz okresowo po roku leczenia. Przerwanie terapii jest konieczne, gdy aktywność aminotransferaz przekracza 3-krotnie górną granicę normy (ULN), a wznowienie leczenia po normalizacji wyników jest niewskazane. U pacjentów z niewydolnością serca stopnia III i IV według NYHA stosowanie Alikvalu jest ograniczone lub niezalecane ze względu na brak wystarczających danych klinicznych.
AlAT, aminotransferazy, AspAT, brak laktazy, cukrzyca, cukrzyca typu 1, cukrzycowa kwasica ketonowa, dziedziczna nietolerancja galaktozy, enzymy wątrobowe, hemodializa, hipoglikemia, insulinoterapia, klasyfikacja NYHA, niewydolność serca, ostre zapalenie trzustki, powikłania cukrzycowe, próby czynnościowe wątroby, schyłkowa niewydolność nerek, sulfonylomocznik, wildagliptyna, zaburzenia czynności wątroby, zapalenie wątroby, zastoinowa niewydolność serca, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zmiany chorobowe skóry, zmiany pęcherzowe i złuszczające - Leksykon substancji czynnych
Empagliflozyna – Działania niepożądane
Empagliflozyna, stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz niewydolności serca, wykazuje profil bezpieczeństwa potwierdzony w badaniach klinicznych obejmujących 15 582 pacjentów, z czego 10 004 otrzymywało lek. Częstość działań niepożądanych była zbliżona do placebo, z wyjątkiem hipoglikemii, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu pochodnych sulfonylomocznika lub insuliny. W badaniach EMPEROR-Reduced i EMPEROR-Preserved u pacjentów z niewydolnością serca najczęstszym działaniem niepożądanym było zmniejszenie objętości płynów (11,4% przy empagliflozynie 10 mg vs 9,7% placebo). Ryzyko hipoglikemii wzrastało zwłaszcza przy skojarzeniu z insuliną MDI (do 41,3% dla dawki 25 mg empagliflozyny). Ponadto, empagliflozyna zwiększa częstość zakażeń narządów płciowych (4,0% dla 10 mg i 3,9% dla 25 mg vs 1,0% placebo), częściej u kobiet, oraz zakażeń dróg moczowych (7,0-8,8% vs 7,2% placebo). Obserwowano także przejściowe zwiększenie stężenia kreatyniny i spadek eGFR, które stabilizowały się podczas terapii lub po jej zakończeniu. Wzrost lipidów w surowicy obejmował cholesterol całkowity (4,9-5,7%), HDL (3,3-3,6%), LDL (9,5-10,0%) oraz trójglicerydy (9,2-9,9%).
cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, cholesterol całkowity, cholesterol HDL, cholesterol LDL, cukrzyca typu 2, cukrzycowa kwasica ketonowa, częstomocz, dyzuria, EGFR, empagliflozyna, frakcja wyrzutowa, hematokryt, hipoglikemia, insulina podstawowa, kandydoza pochwy, lek przeciwcukrzycowy, linagliptyna, martwicze zapalenie powięzi krocza, metformina, niewydolność serca, nykturia, obrzęk naczynioruchowy, odmiedniczkowe zapalenie nerek, ostre uszkodzenie nerek, pioglitazon, pochodna sulfonylomocznika, pokrzywka, posocznica moczopochodna, stężenie kreatyniny, stężenie lipidów, świąd uogólniony, trójglicerydy, wielomocz, współczynnik filtracji kłębuszkowej, wysypka, zakażenie dróg moczowych, zakażenie narządów płciowych, zapalenie pochwy, zapalenie żołędzi, zaparcie, zgorzel Fourniera, zmniejszenie objętości płynów, zwiększone oddawanie moczu