Działania niepożądane
Empagliflozyna

Działania niepożądane empagliflozyny

Empagliflozyna jest substancją czynną stosowaną w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz niewydolności serca. Profil bezpieczeństwa empagliflozyny został dokładnie zbadany w licznych badaniach klinicznych, obejmujących zarówno pacjentów z cukrzycą typu 2, jak i pacjentów z niewydolnością serca ze zredukowaną lub zachowaną frakcją wyrzutową. W badaniach klinicznych nad cukrzycą typu 2 udział wzięło łącznie 15 582 pacjentów, z czego 10 004 otrzymywało empagliflozynę w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa

W badaniach z kontrolą placebo trwających od 18 do 24 tygodni ogólna częstość występowania zdarzeń niepożądanych u pacjentów leczonych empagliflozyną była podobna do częstości w grupie otrzymującej placebo. W przypadku cukrzycy typu 2 najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym była hipoglikemia, szczególnie przy stosowaniu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika lub insuliną.²

W badaniach dotyczących niewydolności serca (EMPEROR-Reduced i EMPEROR-Preserved) najczęściej zgłaszanym działaniem niepożądanym było zmniejszenie objętości płynów, które wystąpiło u 11,4% pacjentów przyjmujących empagliflozynę w dawce 10 mg w porównaniu do 9,7% pacjentów otrzymujących placebo.³

Szczegółowe działania niepożądane

Hipoglikemia

Ryzyko wystąpienia hipoglikemii zależy od schematu leczenia podstawowego. Częstość hipoglikemii była podobna jak w przypadku placebo, gdy empagliflozynę stosowano w monoterapii lub w skojarzeniu z metforminą, pioglitazonem czy linagliptyną.⁴

Zwiększoną częstość hipoglikemii zaobserwowano w następujących przypadkach:

• Przy stosowaniu jako leczenie skojarzone z metforminą i pochodnymi sulfonylomocznika (empagliflozyna 10 mg: 16,1%; empagliflozyna 25 mg: 11,5%; placebo: 8,4%)
• Przy stosowaniu z insuliną podstawową, z metforminą lub bez niej, oraz w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika lub bez niej (empagliflozyna 10 mg: 19,5%; empagliflozyna 25 mg: 28,4%; placebo: 20,6% w ciągu pierwszych 18 tygodni leczenia)
• Przy stosowaniu z insuliną MDI z metforminą lub bez niej (empagliflozyna 10 mg: 39,8%; empagliflozyna 25 mg: 41,3%; placebo: 37,2% podczas pierwszych 18 tygodni leczenia)

⁵

Ryzyko ciężkiej hipoglikemii (zdarzenia wymagające interwencji) było zwiększone głównie w przypadku stosowania empagliflozyny w połączeniu z insuliną podstawową lub insuliną MDI.⁶

Zakażenia układu moczowo-płciowego

Leczenie empagliflozyną zwiększa ryzyko kandydozy pochwy, zapalenia pochwy i sromu, zapalenia żołędzi i innych zakażeń narządów płciowych, które obserwowano częściej u pacjentów leczonych empagliflozyną (10 mg: 4,0%; 25 mg: 3,9%) w porównaniu z placebo (1,0%). Zakażenia te występowały częściej u kobiet niż u mężczyzn i miały najczęściej nasilenie łagodne lub umiarkowane.⁷

W badaniach dotyczących niewydolności serca EMPEROR częstość występowania zakażeń narządów płciowych była wyższa u pacjentów z cukrzycą (empagliflozyna 10 mg: 2,3%; placebo: 0,8%) niż u pacjentów bez cukrzycy (empagliflozyna 10 mg: 1,7%; placebo: 0,7%).⁸

Ogólna częstość zakażeń dróg moczowych była podobna u pacjentów otrzymujących 25 mg empagliflozyny i placebo (7,0% i 7,2%), ale wyższa u pacjentów otrzymujących 10 mg empagliflozyny (8,8%). Zakażenia te występowały częściej u kobiet niż u mężczyzn. Nasilenie zakażeń dróg moczowych (łagodne, umiarkowane, ciężkie) było podobne u pacjentów otrzymujących empagliflozynę i placebo.⁹

Zaburzenia objętości płynów i funkcji nerek

Zmniejszenie objętości płynów (obejmujące m.in. spadek ciśnienia krwi, odwodnienie, niedociśnienie) występowało z podobną częstością u pacjentów otrzymujących empagliflozynę (10 mg: 0,6%; 25 mg: 0,4%) i placebo (0,3%). Jednak częstość tego działania niepożądanego była zwiększona u pacjentów w wieku 75 lat i starszych leczonych empagliflozyną (10 mg: 2,3%; 25 mg: 4,3%) w porównaniu z placebo (2,1%).¹⁰

Empagliflozyna może powodować zwiększone oddawanie moczu (poliuria, częstomocz, nykturia), które występowało częściej u pacjentów leczonych empagliflozyną (10 mg: 3,5%; 25 mg: 3,3%) w porównaniu z placebo (1,4%). Objaw ten miał przeważnie nasilenie łagodne lub umiarkowane.¹¹

Obserwowano przejściowe zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi i obniżenie współczynnika filtracji kłębuszkowej (eGFR) u pacjentów leczonych empagliflozyną, które zwykle ustępowało w trakcie ciągłego leczenia lub było odwracalne po zakończeniu leczenia. W badaniu EMPA-REG OUTCOME u pacjentów leczonych empagliflozyną obserwowano początkowy spadek eGFR (średnia: 3 ml/min/1,73 m²), a następnie stabilizację tego parametru. Po zakończeniu leczenia wartość eGFR powracała do wartości początkowej.¹²

Inne działania niepożądane

Stosowanie empagliflozyny wiązało się ze zwiększeniem stężenia lipidów w surowicy. Średnie zwiększenie procentowe od punktu początkowego dla empagliflozyny 10 mg i 25 mg w porównaniu z placebo wynosiło odpowiednio dla cholesterolu całkowitego 4,9% i 5,7% (placebo: 3,5%), dla cholesterolu HDL 3,3% i 3,6% (placebo: 0,4%), dla cholesterolu LDL 9,5% i 10,0% (placebo: 7,5%) oraz dla trójglicerydów 9,2% i 9,9% (placebo: 10,5%).¹³

Obserwowano również zwiększenie wartości hematokrytu, które wynosiło średnio 3,4% i 3,6% odpowiednio dla 10 mg i 25 mg empagliflozyny w porównaniu z 0,1% dla placebo. W badaniu EMPA-REG Outcome wartości hematokrytu powróciły do wartości wyjściowych po 30-dniowym okresie kontroli po zakończeniu leczenia.¹⁴

Do rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych należy cukrzycowa kwasica ketonowa oraz martwicze zapalenie powięzi krocza (zgorzel Fourniera).^{15 16}

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowy wykaz działań niepożądanych empagliflozyny, wraz z ich częstością występowania i charakterystyką:

<sup data-drug="Empelic" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane są wymienione według bezwzględnej częstości występowania. Częstość występowania zdefiniowana jest następująco: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (17

Szczególne sytuacje kliniczne

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z grup podwyższonego ryzyka działań niepożądanych, w tym:

• Pacjentów w podeszłym wieku (≥75 lat) – zwiększone ryzyko zmniejszenia objętości płynów
• Pacjentów z niewydolnością nerek – konieczność monitorowania funkcji nerek
• Pacjentów stosujących empagliflozynę w skojarzeniu z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika – zwiększone ryzyko hipoglikemii
• Kobiety – zwiększone ryzyko zakażeń układu moczowo-płciowego
• Pacjentów z wywiadem przewlekłych lub nawracających zakażeń dróg moczowych – zwiększone ryzyko nawrotu zakażeń

¹⁸

Monitorowanie i zapobieganie działaniom niepożądanym

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lub wcześnie wykryć ich objawy, zaleca się:

• Regularne monitorowanie stężenia glukozy we krwi, szczególnie przy stosowaniu empagliflozyny w skojarzeniu z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika
• Monitorowanie funkcji nerek (eGFR, stężenie kreatyniny) przed rozpoczęciem leczenia oraz okresowo w trakcie terapii
• Zalecanie pacjentom odpowiedniego nawodnienia, szczególnie osobom w podeszłym wieku
• Edukację pacjentów na temat objawów zakażeń narządów płciowych i dróg moczowych
• Informowanie pacjentów o objawach kwasicy ketonowej oraz konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku ich wystąpienia
• Szczególną uwagę poświęcać pacjentom z grupy podwyższonego ryzyka (osoby starsze, z niewydolnością nerek)

¹⁹

Niebezpieczne powikłania

Do najpoważniejszych i potencjalnie zagrażających życiu działań niepożądanych związanych ze stosowaniem empagliflozyny należą:

Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) – rzadkie, ale poważne powikłanie, które może wystąpić nawet przy prawidłowych lub tylko nieznacznie podwyższonych stężeniach glukozy we krwi (tzw. euglycemic DKA). Objawy obejmują: nudności, wymioty, ból brzucha, ogólne złe samopoczucie, zmęczenie, przyspieszony i pogłębiony oddech, dezorientację, wzmożone pragnienie. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.²⁰

Martwicze zapalenie powięzi krocza (zgorzel Fourniera) – rzadkie, ale poważne i potencjalnie zagrażające życiu zakażenie tkanek miękkich w okolicy krocza i narządów płciowych. Wymaga natychmiastowego leczenia chirurgicznego, antybiotykowego oraz intensywnej opieki medycznej.²¹

Ciężka hipoglikemia – szczególnie w przypadku stosowania empagliflozyny w skojarzeniu z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika. Może prowadzić do utraty przytomności, drgawek, a w skrajnych przypadkach do uszkodzenia mózgu.²²

Ciężkie odwodnienie i hipotensja – szczególnie u osób w podeszłym wieku, może prowadzić do upadków, urazów i ostrego uszkodzenia nerek.²³

Ostre uszkodzenie nerek – związane ze zmniejszeniem objętości płynów lub jednoczasowym stosowaniem leków nefrotoksycznych.²⁴

Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek – zapalne powikłanie dotyczące tkanki śródmiąższowej nerek, które może prowadzić do pogorszenia funkcji nerek.²⁵