zakażenie uogólnione
Zakażenie uogólnione, znane również jako sepsa lub posocznica, to poważny stan kliniczny wywołany nadmierną reakcją organizmu na zakażenie. Stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Do krwi przedostają się drobnoustroje lub ich toksyny, które rozprzestrzeniają się po całym organizmie, inicjując kaskadę reakcji zapalnych.
Etiologia zakażenia uogólnionego obejmuje różnorodne patogeny – bakterie, wirusy, grzyby oraz pierwotniaki. Najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są bakterie Gram-ujemne (Escherichia coli, Klebsiella, Pseudomonas), bakterie Gram-dodatnie (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae) oraz grzyby z rodzaju Candida. Źródłem zakażenia może być każdy narząd – drogi oddechowe, układ moczowy, przewód pokarmowy, skóra czy ośrodkowy układ nerwowy.
Objawy zakażenia uogólnionego obejmują podwyższoną (>38°C) lub obniżoną (<36°C) temperaturę ciała, tachykardię, tachypnoe, hipotensję, zaburzenia świadomości oraz objawy niewydolności narządowej. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (podwyższone markery stanu zapalnego, zaburzenia parametrów koagulologicznych, kwasica metaboliczna), badaniach mikrobiologicznych oraz obrazowych identyfikujących potencjalne źródło zakażenia.
Leczenie zakażenia uogólnionego wymaga kompleksowego podejścia. Obejmuje ono antybiotykoterapię empiryczną, następnie celowaną po uzyskaniu wyników badań mikrobiologicznych, płynoterapię, leczenie wazopresyjne przy niestabilności hemodynamicznej oraz leczenie wspomagające funkcje narządów. Wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia znacząco poprawia rokowanie.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Epirubicyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Epirubicyna powinna być stosowana wyłącznie pod ścisłym nadzorem doświadczonego lekarza onkologa, po ustąpieniu ostrych objawów toksyczności poprzednich terapii cytotoksycznych. Dawkowanie powyżej 90 mg/m² co 3-4 tygodnie wiąże się z nasileniem neutropenii i zapalenia błon śluzowych, co wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkiego zahamowania czynności szpiku kostnego. Kardiotoksyczność jest istotnym ograniczeniem terapii antracyklinami, objawiającym się wczesnymi zaburzeniami rytmu serca oraz późniejszą kardiomiopatią z ryzykiem zastoinowej niewydolności serca (CHF), szczególnie przy dawce skumulowanej przekraczającej 900 mg/m². Monitorowanie funkcji serca (LVEF) za pomocą MUGA lub ECHO jest obligatoryjne przed i w trakcie leczenia, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsza radioterapia śródpiersia, stosowanie trastuzumabu czy choroby serca. Współstosowanie epirubicyny z trastuzumabem jest przeciwwskazane poza badaniami klinicznymi z monitorowaniem kardiologicznym, a odstęp czasowy do 7 miesięcy po terapii trastuzumabem jest zalecany przed podaniem antracyklin.
Hematologiczne działania niepożądane epirubicyny obejmują odwracalną leukopenię i neutropenię, z najniższymi wartościami liczby leukocytów między 10. a 14. dniem po podaniu, a także możliwą trombocytopenię i niedokrwistość. Wtórne białaczki mogą wystąpić po 1-3 latach, zwłaszcza przy skojarzeniu z innymi lekami uszkadzającymi DNA lub radioterapią. Epirubicyna może wywoływać wymioty, zapalenie błon śluzowych jamy ustnej oraz miejscowe powikłania po wynaczynieniu, w tym martwicę tkanek, wymagające natychmiastowego przerwania podawania i zastosowania leczenia objawowego (np. deksrazoksan, chłodzenie, kwas hialuronowy, DMSO). U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby (podwyższone bilirubina, AspAT) i nerek (kreatynina > 5 mg/dl) konieczne jest dostosowanie dawki lub przeciwwskazanie do stosowania. Należy również uwzględnić zawartość sodu w preparacie (np. fiolka 100 ml zawiera 354,21 mg sodu). Podawanie dopęcherzowe i dotętnicze wiąże się z ryzykiem miejscowych powikłań, takich jak chemiczne zapalenie pęcherza, zwężenia dróg żółciowych czy martwica tkanek. Pacjentów należy chronić przed żywymi szczepionkami przez co najmniej 6 miesięcy po terapii oraz stosować odpowiednie środki antykoncepcyjne ze względu na genotoksyczność leku.
angiografia wielobramkowa, antracenodion, antracyklina, blok odnóg pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chemiczne zapalenie pęcherza moczowego, częstoskurcz komorowy, częstoskurcz zatokowy, deksrazoksan, duszność, dyzuria, echokardiografia, faza preleukemiczna, frakcja wyrzutowa lewej komory, granulocytopenia, hiperurykemia, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, krwiomocz, martwica, neutropenia, nieprawidłowości EKG, nykturia, obrzęk ortostatyczny, obrzęk płuc, posocznica, powiększenie serca, przedwczesny skurcz komorowy, radioterapia, refluks pęcherzowo-nerkowy, rytm cwałowy, stwardniające zapalenie dróg żółciowych, stwardnienie ścian żyły, tachyarytmia, terapia cytotoksyczna, trombocytopenia, wielomocz, wodobrzusze, wstrząs septyczny, wtórna białaczka, wynaczynienie, wysięk opłucnowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie uogólnione, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie jamy ustnej, zapalenie śluzówek, zapalenie żył, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zespół rozpadu guza - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Epirubicin-EBEWE
Chlorowodorek epirubicyny jest lekiem cytotoksycznym, którego podawanie wymaga nadzoru doświadczonego specjalisty oraz odpowiedniego zaplecza diagnostyczno-terapeutycznego, zwłaszcza przy dużych dawkach. Terapia powinna być rozpoczęta po ustąpieniu ostrych objawów toksyczności poprzednich chemioterapii. Epirubicyna niesie ryzyko kardiotoksyczności w formie wczesnej (częstoskurcz zatokowy, zmiany w EKG, tachy- i bradyarytmie) oraz opóźnionej, manifestującej się zmniejszeniem LVEF i objawami zastoinowej niewydolności serca. Ryzyko ciężkiej kardiomiopatii wzrasta znacząco po przekroczeniu dawki skumulowanej 900 mg/m². Monitorowanie czynności serca (EKG, LVEF metodą MUGA lub ECHO) jest obligatoryjne przed i w trakcie leczenia, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsze choroby serca, radioterapia śródpiersia, wcześniejsze leczenie antracyklinami, stosowanie trastuzumabu czy podeszły wiek. Kombinacja epirubicyny z trastuzumabem poza badaniami klinicznymi jest przeciwwskazana ze względu na wysokie ryzyko niewydolności serca.
alkalizacja moczu, allopurynol, antracenodion, antracyklina, białaczka wtórna, blok odnogi pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chemiczne zapalenie pęcherza, chlorowodorek epirubicyny, choroba zakrzepowo-zatorowa, częstoskurcz komorowy, częstoskurcz zatokowy, deksrazoksan, duszność, dysuria, embolizacja, faza przedbiałaczkowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, granulocytopenia, hiperurykemia, kardiomegalia, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, krwiomocz, kwas hialuronowy, lek cytotoksyczny, leukopenia, małopłytkowość, martwica, neutropenia, niedokrwistość, nykturia, obrzęk ortostatyczny, obrzęk płuc, poliuria, posocznica, przedwczesny skurcz komorowy, radioterapia śródpiersia, rak wątrobowokomórkowy, rytm cwałowy, skąpomocz, stwardniające zapalenie dróg żółciowych, stwardnienie ścian żył, tachyarytmia, trastuzumab, wodobrzusze, wstrząs septyczny, wynaczynienie, wysięk opłucnowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie uogólnione, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błon śluzowych, zapalenie jamy ustnej, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zespół rozpadu guza - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Adin
Stosowanie desmopresyny w postaci liofilizatu doustnego (Adin 60, 120 lub 240 µg) wymaga rygorystycznego ograniczenia podaży płynów od 1 godziny przed do 8 godzin po podaniu leku, aby zapobiec ryzyku nadmiernej retencji wody i hiponatremii. Objawy hiponatremii obejmują ból głowy, nudności, wymioty, przyrost masy ciała oraz drgawki w ciężkich przypadkach. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z niskim stężeniem sodu w surowicy, niewydolnością nerek, chorobami układu krążenia oraz ryzykiem wzrostu ciśnienia śródczaszkowego, gdzie wskazane jest częstsze monitorowanie parametrów wodno-elektrolitowych i ewentualna modyfikacja dawkowania. Przed terapią konieczne jest wykluczenie ciężkich zaburzeń czynności pęcherza moczowego i przeszkód podpęcherzowych.
ból głowy, chloropromazyna, choroba układu krążenia, desmopresyna, drgawki, efekt antydiuretyczny, gospodarka wodno-elektrolitowa, hiponatremia, karbamazepina, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, liofilizat doustny, moczenie nocne, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, nokturia, nudności i wymioty, przeszkoda podpęcherzowa, retencja płynów, SIADH, SSRI, zaburzenie czynności pęcherza moczowego, zakażenie uogólnione, zapalenie żołądka i jelit, zwiększone ciśnienie śródczaszkowe - Leksykon substancji czynnych
Doksorubicyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Doksorubicyna, antybiotyk antracyklinowy o silnym działaniu przeciwnowotworowym, wymaga ścisłego monitorowania ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, zwłaszcza kardiotoksyczności. Wczesne objawy kardiotoksyczności obejmują tachykardię zatokową, arytmie i zmiany w EKG, które rzadko wymagają przerwania terapii. Natomiast opóźniona kardiomiopatia, zależna od dawki, manifestuje się zmniejszeniem frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF), objawami zastoinowej niewydolności serca oraz zapaleniem osierdzia lub mięśnia sercowego. Maksymalna dawka skumulowana nie powinna przekraczać 550 mg/m² pc., a u pacjentów z czynnikami ryzyka (np. choroby sercowo-naczyniowe, wcześniejsza radioterapia, wiek >70 lat) zaleca się ograniczenie do 400 mg/m² pc. Monitorowanie LVEF oraz EKG jest kluczowe, a zmniejszenie LVEF o >10% lub poniżej 50% wymaga oceny dalszej terapii. Doksorubicyna może także powodować supresję szpiku kostnego, z leukopenią i neutropenią maksymalnie nasilonymi między 10. a 14. dniem po podaniu, co wymaga regularnej kontroli morfologii krwi i wstrzymania leczenia przy granulocytach <2000/mm³.
antybiotyk antracyklinowy, badanie hematologiczne, białaczka wtórna, blok przedsionkowo-komorowy, chemiczne zapalenie pęcherza moczowego, doksorubicyna, działanie przeciwnowotworowe, faza preleukemiczna, frakcja wyrzutowa lewej komory, granulocytopenia, hiperurykemia, kardiomiopatia opóźniona, kardiotoksyczność, krwiomocz, krwotoczne zapalenie pęcherza, leukopenia, małopłytkowość, martwica okrężnicy, morfologia krwi, neutropenia, ostra białaczka nielimfatyczna, owrzodzenie błony śluzowej, polichemioterapia, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, stężenie bilirubiny, stwardnienie żyły, supresja szpiku kostnego, tachyarytmia, tachykardia zatokowa, wstrząs septyczny, zakażenie uogólnione, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błon śluzowych, zapalenie jamy ustnej, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zespół lizy guza - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Nifuroksazyd Hasco
Podczas stosowania zawiesiny doustnej Nifuroksazyd Hasco 220 mg/5 ml, istotne jest monitorowanie pacjentów pod kątem nawodnienia i równowagi elektrolitowej, zwłaszcza w przebiegu biegunek, z zaleceniem weryfikacji terapii po 2-3 dniach oraz rozważeniem dożylnego nawodnienia w przypadku utrzymujących się objawów. Wskazane jest unikanie stosowania leku w zakażeniach uogólnionych, gdzie preferowane są antybiotyki o działaniu ogólnoustrojowym. Terapia powinna być prowadzona z rygorystycznym przestrzeganiem diety eliminującej soki owocowe i warzywne, surowe warzywa i owoce, potrawy pikantne oraz ciężkostrawne, co ma na celu minimalizację nasilenia objawów i poprawę skuteczności leczenia.
antybiotyk, biodostępność, dysfagia, dyskomfort żołądkowo-jelitowy, działanie przeczyszczające, dziedziczna nietolerancja fruktozy, glikol propylenowy, metylu parahydroksybenzoesan, nawodnienie dożylne, nawodnienie pacjenta, niedobór elektrolitów, nifuroksazyd, propylu parahydroksybenzoesan, reakcja alergiczna, schemat terapeutyczny, sorbitol ciekły niekrystalizujący, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie uogólnione - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Idarubicin Accord
Idarubicyna, antracyklinowy lek cytotoksyczny, wymaga podawania pod ścisłym nadzorem doświadczonego lekarza onkologa ze względu na ryzyko ciężkich powikłań, w tym kardiotoksyczności i mielosupresji. Wczesne objawy kardiotoksyczne obejmują tachykardię zatokową, arytmie, bloki przewodzenia oraz zmiany w EKG, które rzadko wymagają przerwania terapii. Późna kardiomiopatia, manifestująca się zmniejszoną frakcją wyrzutową lewej komory (LVEF) i objawami zastoinowej niewydolności serca, może pojawić się do kilku lat po zakończeniu leczenia. Kardiomiopatia występuje u około 5% pacjentów przy dawkach skumulowanych 150-290 mg/m² dożylnie, a ryzyko jest mniejsze przy dawkach doustnych do 400 mg/m². Monitorowanie czynności serca (EKG, MUGA, ECHO) przed i w trakcie terapii jest obligatoryjne, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsza radioterapia śródpiersia, choroby sercowo-naczyniowe czy wcześniejsze leczenie antracyklinami lub lekami kardiotoksycznymi (np. trastuzumab). Zaleca się unikanie stosowania idarubicyny w ciągu 7 miesięcy po terapii trastuzumabem lub ścisłe monitorowanie funkcji serca w tym okresie.
antracyklina, białaczka wtórna, blok odnogi pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, faza przedbiałaczkowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, gorączka neutropeniczna, granulocytopenia, idarubicyna chlorowodorek, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, lek cytotoksyczny, leukopenia, małopłytkowość, mielosupresja, neutropenia, niedokrwistość, nieprawidłowości EKG, ostra białaczka, owrzodzenie błony śluzowej, perforacja przewodu pokarmowego, posocznica, radioterapia śródpiersia, scyntygrafia bramkowana serca, tachyarytmia, tachykardia komorowa, tachykardia zatokowa, wstrząs septyczny, zakażenie uogólnione, zapalenie jamy ustnej, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zapalenie przełyku, zastoinowa niewydolność serca, zmiany odcinka ST-T - Leksykon chorób i schorzeń
Grzybica paznokci – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Grzybica paznokci (onychomycosis) to przewlekła infekcja grzybicza, najczęściej dotycząca paznokci stóp, charakteryzująca się przebarwieniami, zgrubieniami i kruchością płytki. Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz potwierdzeniu laboratoryjnym poprzez mikroskopię i hodowlę materiału pobranego z paznokcia. Leczenie zależy od stopnia zaawansowania i etiologii grzyba, obejmując doustne leki przeciwgrzybicze, takie jak terbinafina 250 mg/dobę przez 6 tygodni lub itrakonazol 200 mg/dobę przez 3 miesiące, oraz miejscowe preparaty (amorolfina, cyklopiroks, efinakonazol 10%). W ciężkich przypadkach rozważa się usunięcie paznokcia lub terapię laserową, która wykazuje skuteczność do 90% przy wielokrotnych zabiegach. Kluczowe jest także zapobieganie nawrotom poprzez odpowiednią higienę, pielęgnację paznokci i edukację pacjenta, zwłaszcza w grupach ryzyka, takich jak osoby starsze, cukrzycy oraz pacjenci z immunosupresją.
amorolfina, choroba autoimmunologiczna, cyklopiroks, diagnoza pielęgniarska, doustny lek przeciwgrzybiczny, efinakonazol, flukonazol, grzybica paznokci, grzybica stóp, itrakonazol, leczenie immunosupresyjne, lek przeciwgrzybiczny, łożysko paznokcia, miejscowy lek przeciwgrzybiczny, onychomycosis, osłabiony układ odpornościowy, podejście interdyscyplinarne, środek przeciwgrzybiczny, stopa atlety, tawaborol, terapia laserowa, terbinafina, tinea unguium, wtórne zakażenie bakteryjne, zakażenie bakteryjne, zakażenie HIV, zakażenie uogólnione - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Acix 500 500 mg
ACIX 500 to preparat zawierający 500 mg acyklowiru (w postaci 548,8 mg soli sodowej) w formie proszku do sporządzania roztworu do infuzji dożylnej, stosowany w leczeniu ciężkich zakażeń wirusowych wywołanych przez Herpesviridae. Wskazania obejmują opryszczkowe zapalenie mózgu, ciężkie pierwotne zakażenia HSV narządów płciowych, ospę wietrzną i półpasiec u pacjentów z grup ryzyka oraz zakażenia skóry i błon śluzowych u osób z wrodzonymi lub wtórnymi zaburzeniami odporności (np. po przeszczepach, chemioterapii). Terapia dożylna umożliwia szybkie osiągnięcie skutecznego stężenia leku, co jest kluczowe w intensywnej replikacji wirusa, a także w profilaktyce reaktywacji HSV u pacjentów immunosupresyjnych. Preparat jest również stosowany u noworodków z zakażeniem HSV, gdzie wczesne podanie poprawia rokowanie.
acyklowir, Herpesviridae, infuzja dożylna, leczenie immunosupresyjne, nefrotoksyczność, opryszczka narządów płciowych, opryszczkowe zapalenie mózgu, ospa wietrzna i półpasiec, postać farmaceutyczna, roztwór do infuzji, sól sodowa acyklowiru, terapia cytostatyczna, wirus opryszczki pospolitej, wirus varicella zoster, wrodzone upośledzenie odporności, zakażenie skóry i błon śluzowych, zakażenie uogólnione, zakażenie wirusowe, zapalenie mózgu - Leksykon leków
Przeciwwskazania – BCG – medac min. 2×10^8 max. 3×10^9/50 ml
Produkt leczniczy BCG-medac, zawierający szczep RIVM Bacillus Calmette-Guérin w stężeniu od 2 × 10 do 3 × 10 żywych cząstek, posiada liczne przeciwwskazania, które są kluczowe dla bezpieczeństwa terapii. Bezwzględnie nie należy stosować go u pacjentów z nadwrażliwością na prątki BCG lub składniki pomocnicze, u osób z obniżoną odpornością (w tym zakażonych HIV, z białaczką, chłoniakiem, po leczeniu cytostatycznym, radioterapii lub immunosupresji kortykosteroidowej), a także u pacjentów z czynną gruźlicą. Przed terapią konieczne jest wykluczenie gruźlicy aktywnej poprzez szczegółowy wywiad i ewentualne badania diagnostyczne. Ponadto, przeciwwskazaniem jest wcześniejsze leczenie pęcherza moczowego radioterapią, karmienie piersią, a także świeże urazy lub zabiegi na układzie moczowym – terapia powinna być odroczona o 2-3 tygodnie po TURBT, biopsji lub urazie cewnikowania.
absorpcja systemowa, Bacillus Calmette-Guérin, bakteriuria bezobjawowa, białaczka, biopsja pęcherza moczowego, chłoniak, gruźlica czynna, immunosupresja, immunoterapia BCG, kortykosteroid, leczenie przeciwnowotworowe, lek cytostatyczny, lek immunosupresyjny, leukocyturia, nadwrażliwość, niedobór odporności, obniżona odporność, odpowiedź immunologiczna, perforacja pęcherza moczowego, prątki BCG, profilaktyka antybiotykowa, radioterapia, radioterapia pęcherza moczowego, reakcja alergiczna, resekcja przezcewkowa, zakażenie dróg moczowych, zakażenie HIV, zakażenie ogólnoustrojowe, zakażenie uogólnione, zawiesina do pęcherza moczowego - Leksykon substancji czynnych
Doksorubicyna – Przeciwwskazania stosowania
Doksorubicyna chlorowodorek, należąca do antracyklin, jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na lek, inne antracykliny lub antracenodiony, a także u osób z długotrwałym zahamowaniem czynności szpiku kostnego, co może wynikać z wcześniejszej chemioterapii lub radioterapii. Ze względu na kardiotoksyczność, lek nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężką niewydolnością mięśnia sercowego, niedawno przebytym zawałem mięśnia sercowego (w ciągu ostatnich 6 miesięcy), ciężkimi arytmiami, ostrą zapalną chorobą serca, kardiomiopatią oraz niestabilną dławicą piersiową. Przeciwwskazaniem jest także ciężka niewydolność lub uszkodzenie wątroby, które może prowadzić do kumulacji leku i nasilenia toksyczności, szczególnie kardiotoksyczności. Ponadto, stosowanie doksorubicyny jest zabronione u pacjentów po uprzednim leczeniu maksymalnymi skumulowanymi dawkami antracyklin i antracenodionów, co zwiększa ryzyko poważnych powikłań sercowych.
Adriblastina PFS, antracenodion, antracyklina, antracykliny, dawka skumulowana, doksorubicyna chlorowodorek, Doxorubicin-Ebewe, Doxorubicinum Accord, działanie teratogenne, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, krwiomocz, nadwrażliwość na substancję czynną, niedokrwienie mięśnia sercowego, niestabilna dławica piersiowa, niewydolność mięśnia sercowego, niewydolność wątroby, podanie dopęcherzowe, reakcja anafilaktyczna, środek cytotoksyczny, zaburzenia rytmu serca, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie dróg moczowych, zakażenie uogólnione, zapalenie jamy ustnej, zapalenie pęcherza moczowego, zapalna choroba serca, zawał mięśnia sercowego, zwężenie cewki moczowej - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Hydrocortisone Momaja 100 mg
Hydrokortyzon, jako glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym, posiada istotne przeciwwskazania bezwzględne, które należy uwzględnić przed terapią preparatem Hydrocortisone Momaja. Należą do nich nadwrażliwość na hydrokortyzon lub substancje pomocnicze (w tym 8,1-8,8 mg sodu na fiolkę), a także obecność ogólnoustrojowych zakażeń grzybiczych, gdzie stosowanie leku może nasilać infekcję. Preparat po rekonstytucji w 2 ml wody do wstrzykiwań zawiera 50 mg/ml hydrokortyzonu i powinien być klarowny i bezbarwny przed podaniem. Wskazane jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu, wykluczenie infekcji grzybiczych oraz ocena stanu klinicznego pacjenta pod kątem przeciwwskazań względnych.
choroba poszczepienna, choroba wrzodowa, dawka immunosupresyjna, działanie immunosupresyjne, glikokortykosteroid, Hydrocortisone Momaja, hydrokortyzon, krwawienie z przewodu pokarmowego, nadwrażliwość na substancję czynną, opryszczka pospolita, ospa krowia, ospa wietrzna, psychoza, reakcja alergiczna, rekonstytucja leku, roztwór do wstrzykiwań, szczepionka żywa atenuowana, zakażenie grzybicze, zakażenie uogólnione, zapalenie rogówki, zespół Cushinga - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Epimedac 2 mg/ml roztwór do wstrzykiwań
Epimedac (chlorowodorek epirubicyny) jest cytotoksycznym lekiem antracyklinowym, którego stosowanie wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego, zwłaszcza ze względu na ryzyko kardiotoksyczności i hematotoksyczności. Dawki ≥ 90 mg/m² co 3-4 tygodnie zwiększają ryzyko ciężkiej neutropenii i zapalenia błon śluzowych. Kardiotoksyczność może występować w formie ostrej (częstoskurcz zatokowy, zmiany w EKG) lub opóźnionej (kardiomiopatia z obniżeniem LVEF i objawami zastoinowej niewydolności serca). Przekroczenie dawki skumulowanej 900 mg/m² epirubicyny znacząco zwiększa ryzyko CHF, dlatego konieczne jest monitorowanie czynności serca (EKG, MUGA lub ECHO) przed i w trakcie terapii, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsza radioterapia śródpiersia, choroby serca czy stosowanie trastuzumabu. Współistniejące leczenie trastuzumabem wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania, a stosowanie antracyklin w okresie do 7 miesięcy po zakończeniu terapii trastuzumabem jest przeciwwskazane lub wymaga ścisłej kontroli kardiologicznej.
angiografia wielobramkowa, antracyklina, blok odnóg pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chemiczne zapalenie pęcherza moczowego, chlorowodorek epirubicyny, częstoskurcz komorowy, częstoskurcz zatokowy, deksrazoksan, dyzuria, działanie genotoksyczne, echokardiografia, faza preleukemiczna, frakcja wyrzutowa lewej komory, granulocytopenia, hiperurykemia, kardiomiopatia opóźniona, kardiotoksyczność, krwiomocz, lek cytotoksyczny, leukopenia, martwica, neutropenia, niedokrwistość, nykturia, posocznica, przedwczesny skurcz komorowy, refluks pęcherzowo-nerkowy, rytm cwałowy, tachyarytmia, trombocytopenia, wodobrzusze, wstrząs septyczny, wtórna białaczka, wynaczynienie, wysięk opłucnowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakażenie uogólnione, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie jamy ustnej, zapalenie śluzówek, zapalenie tkanki podskórnej, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zespół rozpadu guza, zmiany odcinka ST-T - Leksykon substancji czynnych
Foskarnet – Wskazania do stosowania
Foskarnet sodowy sześciowodny (Foscarnet sodium hexahydrate Tillomed) w stężeniu 24 mg/ml (roztwór do infuzji) jest lekiem przeciwwirusowym stosowanym wyłącznie u pacjentów z AIDS, ze względu na jego profil bezpieczeństwa i konieczność ścisłego uzasadnienia klinicznego. Podstawowym wskazaniem jest leczenie zagrażających życiu lub wzrokowi zakażeń wirusem cytomegalii (CMV), potwierdzonych mikrobiologicznie, takich jak zapalenie siatkówki, płuc, przełyku czy uogólnione zakażenie. Ponadto, foskarnet jest stosowany w ostrych zakażeniach HSV opornych na acyklowir u pacjentów z AIDS, jednak tylko po wykluczeniu innych opcji terapeutycznych i potwierdzeniu oporności wirusa na acyklowir. Decyzje terapeutyczne powinny być zgodne z aktualnymi wytycznymi dotyczącymi leczenia zakażeń CMV i HSV u osób zakażonych HIV.
choroba sercowo-naczyniowa, foskarnet sodowy, gospodarka elektrolitowa, oporność na acyklowir, roztwór do infuzji, wirus cytomegalii, wirus HIV, wirus opryszczki pospolitej, zakażenie CMV, zakażenie HSV, zakażenie uogólnione, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie siatkówki, zespół nabytego niedoboru odporności - Leksykon chorób i schorzeń
Wrastający paznokieć – Etiologia i przyczyny
Wrastający paznokieć (onychocryptosis) to schorzenie o wieloczynnikowej etiologii, dotykające do 20% pacjentów podiatrycznych, najczęściej palucha. Główne czynniki ryzyka obejmują nieprawidłowe przycinanie paznokci (np. zbyt krótkie cięcie, zaokrąglanie rogów, wycinanie boków), ciasne lub źle dopasowane obuwie (ciasne buty, wysokie obcasy, wąski przód), urazy mechaniczne (uderzenia, powtarzający się nacisk podczas sportu), a także predyspozycje anatomiczne i genetyczne (np. paznokcie typu „kleszczowego”, patologiczny kąt międzypaliczkowy palucha 14,5°). Dodatkowo, nadmierna potliwość stóp (hiperhidroza), nieodpowiednia higiena, otyłość, cukrzyca, grzybicze infekcje paznokci oraz niektóre leki (inhibitory EGFR, indynawir, cyklosporyna, retinoidy) zwiększają ryzyko rozwoju tego schorzenia. Patofizjologia obejmuje reakcję zapalną na ciało obce w postaci keratynowego materiału paznokciowego, prowadzącą do przerostu tkanki ziarninowej i uszkodzenia łożyska paznokcia pod wpływem nacisku, co skutkuje bólem, obrzękiem i stanem zapalnym.
bliznowacenie, higiena stóp, infekcja, łożysko paznokciowe, martwica, nadmierna potliwość, onychomycosis, osteomyelitis, owrzodzenie stopy, palec młoteczkowaty, paluch, płaskostopie, płytka paznokciowa, przerost fałdu paznokciowego, staw śródstopno-paliczkowy, uszkodzenie nerwu, wrastający paznokieć, zakażenie uogólnione, zanokcica, zapalenie, zapalenie tkanki łącznej, zgorzel, ziarnina, ziarniniak - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 zawiera żywe, atenuowane prątki BCG podszczepu brazylijskiego Moreau, w dawce 0,1 ml zawierającej 50 µg półsuchej masy prątków, co odpowiada 150 000–600 000 żywych prątków, a cała ampułka 0,5 mg (1,5–6 mln prątków). Ze względu na obecność żywych bakterii oraz mechanizm immunologiczny szczepionki, istnieje szereg przeciwwskazań do jej podania. Należą do nich m.in. nadwrażliwość na składniki szczepionki, masa ciała noworodków poniżej 2000 g, zakażenie lub podejrzenie zakażenia HIV u noworodków i osób dorosłych, wrodzone lub nabyte niedobory odporności (w tym niedobór interferonu gamma, zespół Di George’a), leczenie immunosupresyjne (kortykosteroidy, przeciwciała anty-TNF-α), choroby nowotworowe układu siateczkowo-śródbłonkowego, przeszczepy komórek macierzystych lub narządów, ciężkie choroby i niedożywienie, ciąża oraz przebyta gruźlica lub dodatni odczyn tuberkulinowy RT23 powyżej 5 mm.
białaczka, chłoniak, choroba nowotworowa, choroba przewlekła, kortykosteroidy, leki immunosupresyjne, niedobór interferonu gamma, niedożywienie, odczyn tuberkulinowy, powikłania poszczepienne, prątki atenuowane, prątki BCG, przeszczepienie komórek macierzystych, przeszczepienie narządów, radioterapia, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, wcześniactwo, wrodzone zaburzenia odporności, zakażenie HIV, zakażenie uogólnione, zespół Di George’a, ziarnica złośliwa - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Cefazolin Sandoz 1 g
Cefazolin Sandoz, zawierający 1000 mg cefazoliny w postaci soli sodowej, jest wskazany do leczenia zakażeń wywołanych przez drobnoustroje wrażliwe na ten antybiotyk. Wskazania obejmują zakażenia dolnych dróg oddechowych (w tym zaostrzenie bakteryjnego przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz zapalenie płuc), zakażenia układu moczowego (szczególnie ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek), zakażenia skóry i tkanek miękkich, zapalenie wsierdzia oraz posocznicę. Cefazolina jest również stosowana profilaktycznie w celu zapobiegania zakażeniom okołooperacyjnym, zwłaszcza w zabiegach chirurgicznych o wysokim ryzyku powikłań infekcyjnych. Podawanie leku powinno odbywać się pozajelitowo, w formie roztworu do wstrzykiwań lub infuzji.
antybiogram, badanie mikrobiologiczne, cefazolina, drobnoustrój wrażliwy, leczenie empiryczne, lek przeciwbakteryjny, odmiedniczkowe zapalenie nerek, posocznica, zakażenie dolnych dróg oddechowych, zakażenie okołooperacyjne, zakażenie pooperacyjne, zakażenie skóry i tkanek miękkich, zakażenie układu moczowego, zakażenie uogólnione, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, zapalenie wsierdzia - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Doxorubicinum Accord 2 mg/ml
Doksorubicyna chlorowodorek (Doxorubicinum Accord 2 mg/ml) jest antracyklinowym lekiem przeciwnowotworowym, którego stosowanie wymaga ścisłego przestrzegania przeciwwskazań ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych. Podstawowymi przeciwwskazaniami są nadwrażliwość na doksorubicynę lub inne antracykliny, zahamowanie czynności szpiku kostnego, uprzednie leczenie maksymalnymi dawkami skumulowanymi (z uwagi na ryzyko kardiotoksyczności), aktywne zakażenia uogólnione, ciężkie zaburzenia czynności wątroby oraz choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak niewydolność serca czy arytmie. Lek zawiera 3,5 mg/ml sodu, co należy uwzględnić u pacjentów na diecie niskosodowej. Doksorubicyna jest dostępna w formie koncentratu do infuzji o stężeniu 2 mg/ml, w fiolkach o pojemnościach od 5 ml (10 mg) do 100 ml (200 mg), o pH 2,5-3,5.
antracenodion, antracyklina, arytmia, dawka skumulowana, doksorubicyna chlorowodorek, działanie immunosupresyjne, kardiotoksyczność, krwiomocz, lek cytotoksyczny, mielosupresja, nadwrażliwość, nadwrażliwość krzyżowa, niewydolność serca, niewydolność wątroby, podanie dopęcherzowe, powikłanie hematologiczne, radioterapia, zakażenie dróg moczowych, zakażenie uogólnione, zapalenie jamy ustnej, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie pęcherza moczowego, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sandimmun Neoral 25 mg
Lek Sandimmun Neoral zawierający cyklosporynę wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z których najistotniejsze klinicznie to nefrotoksyczność (występująca bardzo często), objawiająca się zaburzeniami czynności nerek, takimi jak wzrost stężenia kreatyniny i mocznika oraz zaburzenia homeostazy jonowej (hiperkaliemia, hipomagnezemia, hiperurykemia). Przewlekła nefrotoksyczność manifestuje się zmianami morfologicznymi, w tym zwyrodnieniem szklistym tętniczek, zanikiem kanalików i zwłóknieniem śródmiąższowym. Często obserwuje się także nadciśnienie tętnicze, drżenie (bardzo często), bóle głowy, drgawki i parestezje. Rzadziej występują poważne encefalopatie, w tym zespół PRES, polineuropatia ruchowa oraz obrzęk tarczy nerwu wzrokowego. Toksyczność wątrobowa, choć rzadka, może prowadzić do cholestazy, żółtaczki, zapalenia wątroby i niewydolności wątroby, szczególnie u pacjentów z chorobami współistniejącymi lub stosujących inne hepatotoksyczne leki, co w niektórych przypadkach skutkowało zgonem.
chłoniak, cholestaza, choroba limfoproliferacyjna, cyklosporyna, drgawki, drżenie, ginekomastia, hiperglikemia, hiperkaliemia, hiperlipidemia, hiperurykemia, hipomagnezemia, hirsutyzm, inhibitor kalcyneuryny, jadłowstręt, kurcze mięśni, leukopenia, małopłytkowość, mialgia, mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nefropatia związana z poliomawirusem, nefrotoksyczność, niedokrwistość, niewydolność wątroby, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, parestezje, polineuropatia ruchowa, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przerost dziąseł, tarcza zastoinowa, wrzód trawienny, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, zakażenie uogólnione, zapalenie wątroby, zespół bólowy wywołany inhibitorem kalcyneuryny, zespół hemolityczno-mocznicowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka, zwłóknienie śródmiąższowe, zwyrodnienie szkliste tętniczek - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja salmonellowa – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Salmonelloza to zakażenie przewodu pokarmowego wywołane przez bakterie Gram-ujemne Salmonella, które najczęściej przenoszone są przez surowe lub niedogotowane produkty zwierzęce oraz nieumytych warzywa i owoce. Objawy pojawiają się zwykle w ciągu 12-72 godzin od ekspozycji i obejmują biegunkę (czasem z krwią), gorączkę, ból brzucha, nudności i wymioty, utrzymujące się 4-7 dni. U osób z prawidłową odpornością przebieg jest zwykle łagodny, natomiast u niemowląt, osób starszych i immunosupresyjnych może dojść do powikłań takich jak odwodnienie, bakteriemia czy zakażenia pozajelitowe. Kluczowa jest ocena stanu nawodnienia (np. napięcie skóry, wilgotność błon śluzowych, diureza >30 ml/godz., ciśnienie skurczowe ≥90 mmHg) oraz monitorowanie parametrów życiowych. Leczenie opiera się głównie na terapii objawowej i nawadnianiu (1,5-2,5 l/24h plus 200 ml na każde luźne wypróżnienie u dorosłych), a antybiotykoterapia jest zarezerwowana dla ciężkich przypadków, bakteriemii, zakażeń pozajelitowych oraz pacjentów z grup wysokiego ryzyka (niemowlęta <3 miesiąca, osoby >50 r.ż., immunosupresja). Zalecane antybiotyki to fluorochinolony, azytromycyna i cefalosporyny III generacji.
antybiotykoterapia, azytromycyna, bakteria Gram-ujemna, bakteriemia, bilans płynów, cefalosporyna trzeciej generacji, diagnoza pielęgniarska, doustny płyn nawadniający, dur brzuszny, fluorochinolon, hipertermia, hipotensja ortostatyczna, infekcja salmonellowa, izolacja kontaktowa, lek przeciwbiegunkowy, lek przeciwbólowy, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwwymiotny, nietolerancja aktywności, odwodnienie, plamy różane, przewód pokarmowy, salmonelloza, stan nawodnienia, zaburzenie elektrolitowe, zakażenie pozajelitowe, zakażenie uogólnione, zapalenie kości i stawów, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zatrucie pokarmowe, żywienie pozajelitowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Biodribin
Produkt leczniczy Biodribin (kladrybina) w stężeniu 1 mg/ml jest wskazany do stosowania wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza doświadczonego w chemioterapii nowotworów, ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym cytopenii, neurotoksyczności oraz zakażeń oportunistycznych. Przed każdym podaniem konieczna jest ocena stanu ogólnego pacjenta, w tym wykluczenie infekcji, skazy krwotocznej i neuropatii obwodowej, oraz wykonanie badań laboratoryjnych: morfologii krwi z rozmazem, oceny funkcji nerek i wątroby. Podczas terapii należy zapewnić odpowiednie nawodnienie i diurezę, aby zmniejszyć ryzyko zespołu rozpadu guza, szczególnie u pacjentów z leukocytozą >100 G/l lub dużym obciążeniem nowotworem. Dawkowanie powinno być modyfikowane lub leczenie przerwane w przypadku ciężkiej neutropenii (<1,0 G/l), małopłytkowości (<50 G/l), objawów neurotoksyczności, zakażeń lub niewydolności nerek.
analog nukleozydu, białaczka włochatokomórkowa, biopsja mózgu, chemioterapia chorób nowotworowych, cytopenia, czynność nerek, czynność wątroby, granulocytopenia, immunosupresja, kladrybina, lek moczopędny, leukocytoza, limfopenia, małopłytkowość, mielosupresja, morfologia krwi z rozmazem, neuropatia obwodowa, neurotoksyczność, neutropenia, niewydolność nerek, płyn mózgowo-rdzeniowy, polimerazowa reakcja łańcuchowa, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, rezonans magnetyczny, skaza krwotoczna, zaburzenie czynności szpiku kostnego, zahamowanie czynności szpiku, zakażenie oportunistyczne, zakażenie uogólnione, zespół rozpadu guza, zespół rozpadu nowotworu - Leksykon substancji czynnych
Treosulfan – Działania niepożądane
Treosulfan, substancja aktywna preparatu Treosulfan Zentiva, wykazuje profil bezpieczeństwa charakteryzujący się przede wszystkim mielosupresją, manifestującą się leukocytopenią, trombocytopenią oraz niedokrwistością, które występują bardzo często (≥1/10 pacjentów) i stanowią główne ograniczenie dawkowania. Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności i wymioty, również występują bardzo często (≥1/10) i wymagają odpowiedniej profilaktyki przeciwwymiotnej oraz nawodnienia. Rzadziej obserwuje się pancytopenię (≥1/10 000 do <1/1000), a bardzo rzadko (<1/10 000) poważne powikłania, takie jak włóknienie płuc, kardiomiopatia, choroba Addisona czy hipoglikemia, które mogą wymagać natychmiastowej interwencji medycznej.
choroba Addisona, dolegliwości przewodu pokarmowego, farmakonadzór, hipoglikemia, kardiomiopatia, krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego, lek cytotoksyczny, leukocytopenia, łuszczyca, łysienie, mielosupresja, morfologia krwi, neutropenia, niedokrwistość, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, nowotwór wtórny, ostra białaczka nielimfocytowa, pancytopenia, parestezja, pokrzywka, posocznica, profilaktyka przeciwwymiotna, reakcja alergiczna, rumień, supresja szpiku kostnego, szpiczak, treosulfan, trombocytopenia, twardzina, włóknienie płuc, wynaczynienie leku, zaburzenie mieloproliferacyjne, zakażenie grzybicze, zakażenie oportunistyczne, zakażenie uogólnione, zapalenie pęcherzyków płucnych, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Farmorubicin PFS
Farmorubicin PFS (chlorowodorek epirubicyny) jest lekiem cytotoksycznym wymagającym podawania pod ścisłym nadzorem doświadczonych lekarzy. Przed rozpoczęciem terapii należy upewnić się o ustąpieniu ostrych objawów toksycznych poprzednich terapii, takich jak zapalenie błony śluzowej, neutropenia czy trombocytopenia. Dawkowanie ≥ 90 mg/m² co 3-4 tygodnie wiąże się z nasileniem mielosupresji, zwłaszcza neutropenii i zapalenia błon śluzowych. Kluczowym ryzykiem terapii epirubicyną jest kardiotoksyczność, manifestująca się zarówno wczesnymi (tachykardia zatokowa, zmiany w EKG, arytmie) jak i późnymi objawami (zmniejszenie LVEF, zastoinowa niewydolność serca). Ryzyko CHF wzrasta znacząco przy dawce skumulowanej > 900 mg/m². Zalecana jest wyjściowa i regularna ocena czynności serca (EKG, MUGA, ECHO) oraz monitorowanie hematologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem leukopenii i neutropenii, które osiągają maksimum między 10. a 14. dniem po podaniu leku. Wtórna białaczka może wystąpić po intensywnym leczeniu antracyklinami, zwłaszcza w skojarzeniu z innymi lekami uszkadzającymi DNA lub radioterapią.
blok odnóg pęczka Hisa, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, chemiczne zapalenie pęcherza moczowego, chlorowodorek epirubicyny, częstoskurcz komorowy, deksrazoksan, duszność, dyzuria, działanie genotoksyczne, faza preleukemiczna, frakcja wyrzutowa lewej komory, granulocytopenia, hiperurykemia, kardiomiopatia, kardiotoksyczność, krwiomocz, kwas hialuronowy, leukopenia, martwica, mielosupresja, neutropenia, niedokrwistość, nykturia, obrzęk obwodowy, obrzęk płuc, owrzodzenie błony śluzowej, posocznica, powiększenie serca, przedwczesny skurcz komorowy, radioterapia, rytm cwałowy, stwardnienie ścian żyły, supresja szpiku kostnego, tachyarytmia, tachykardia zatokowa, trastuzumab, trombocytopenia, wielomocz, wodobrzusze, wstrząs septyczny, wtórna białaczka, wynaczynienie, wysięk opłucnowy, zakażenie uogólnione, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błon śluzowych, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie żył, zastoinowa niewydolność serca, zatorowość płucna, zespół lizy guza, zwężenie cewki moczowej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – BCG Szczepionka AJVaccines
Szczepionka BCG AJVaccines zawiera żywy atenuowany szczep Mycobacterium bovis BCG (szczep duński 1331) i wymaga ścisłego przestrzegania techniki śródskórnego podania, aby uniknąć powikłań takich jak sączące owrzodzenia, zapalenie węzłów chłonnych czy ropnie. Szczepienie osób z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko ciężkich reakcji miejscowych. Szczególną ostrożność należy zachować u wcześniaków urodzonych ≤28 tygodnia ciąży, monitorując czynności oddechowe przez 48-72 godziny po szczepieniu z uwagi na ryzyko bezdechu. Dawkowanie wynosi 0,1 ml (2-8 x 10^6 CFU) dla dzieci powyżej 12 miesięcy i dorosłych oraz 0,05 ml (1-4 x 10^6 CFU) dla niemowląt poniżej 12 miesięcy. Po szczepieniu zaleca się obserwację pacjentów przez 15-20 minut w celu wczesnego wykrycia reakcji anafilaktycznych.
atenuowany prątek BCG, bezdech, Mycobacterium bovis BCG, niedobór odporności, niepożądany odczyn poszczepienny, owrzodzenie skóry, podanie śródskórne, próba tuberkulinowa, reakcja anafilaktyczna, ropień, ropień skórny, ropne zapalenie węzłów chłonnych, sączące owrzodzenie, szczepionka BCG, terapia immunologiczna, terapia przeciwretrowirusowa, zakażenie uogólnione, zapalenie węzłów chłonnych, zespół zapalnej rekonstrukcji immunologicznej