Działania niepożądane leku Sandimmun Neoral

Lek Sandimmun Neoral zawierający substancję czynną cyklosporynę charakteryzuje się szerokim profilem działań niepożądanych, które w wielu przypadkach są zależne od dawki i mogą ustępować po jej zmniejszeniu. Znajomość pełnego spektrum działań niepożądanych jest kluczowa dla zapewnienia bezpiecznej farmakoterapii, szczególnie że niektóre z nich mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne.¹

Najważniejsze działania niepożądane

Do działań niepożądanych o największym znaczeniu klinicznym obserwowanych w badaniach klinicznych zalicza się: zaburzenia czynności nerek, drżenie, hirsutyzm (nadmierne owłosienie), nadciśnienie tętnicze, zaburzenia żołądkowo-jelitowe (biegunka, nudności, wymioty) oraz jadłowstręt. Wiele z tych działań wykazuje zależność od dawki i może ustąpić po jej redukcji.²

Należy zwrócić uwagę, że u pacjentów po transplantacji narządów, którzy otrzymują duże dawki początkowe i długotrwałe leczenie podtrzymujące, działania niepożądane występują częściej i zwykle są bardziej nasilone niż u pacjentów leczonych cyklosporyną z powodu innych wskazań.³

Ryzyko zakażeń

Pacjenci otrzymujący leczenie immunosupresyjne cyklosporyną, podobnie jak w przypadku innych leków immunosupresyjnych, są narażeni na zwiększone ryzyko zakażeń. Obejmują one zarówno zakażenia uogólnione, jak i miejscowe o różnej etiologii (wirusowej, bakteryjnej, grzybiczej, pasożytniczej). Szczególne znaczenie mają zakażenia związane z poliomawirusem, które mogą prowadzić do nefropatii związanej z poliomawirusem (PVAN), oraz reaktywacja wirusa JC skutkująca postępującą wieloogniskową leukoencefalopatią (PML). Zakażenia te mogą mieć ciężki przebieg i prowadzić do zgonu.⁴

Ryzyko nowotworów

U pacjentów stosujących cyklosporynę występuje zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów, szczególnie chłoniaków lub chorób limfoproliferacyjnych, a także nowotworów złośliwych skóry. Częstość występowania nowotworów złośliwych zwiększa się wraz z intensywnością i czasem trwania leczenia. Niektóre z tych nowotworów mogą prowadzić do zgonu.⁵

Nefrotoksyczność

Pacjenci otrzymujący cyklosporynę lub inne inhibitory kalcyneuryny (CNI) narażeni są na zwiększone ryzyko ostrej lub przewlekłej nefrotoksyczności. W przypadkach ostrej nefrotoksyczności obserwuje się zaburzenia homeostazy jonowej takie jak hiperkaliemia, hipomagnezemia i hiperurykemia. Przewlekłe zmiany morfologiczne obejmują zwyrodnienie szkliste tętniczek, zanik kanalików i zwłóknienie śródmiąższowe.⁶

Hepatotoksyczność

Raportowano przypadki toksycznego działania cyklosporyny na wątrobę, które obejmowały cholestazę, żółtaczkę, zapalenie wątroby i niewydolność wątroby. Większość zgłoszeń dotyczyła pacjentów z istotnymi chorobami współistniejącymi lub stosującymi jednocześnie leki o potencjalnym działaniu toksycznym na wątrobę. W niektórych przypadkach odnotowano zgony, głównie u pacjentów po przeszczepieniu.⁷

Zespół bólowy wywołany inhibitorem kalcyneuryny

Odnotowano przypadki bólu kończyn dolnych związane ze stosowaniem cyklosporyny. Jest to objaw tzw. zespołu bólowego wywołanego przez inhibitor kalcyneuryny (CIPS, ang. Calcineurin-Inhibitor Induced Pain Syndrome).⁸

Bezpieczeństwo u dzieci i młodzieży

W badaniach klinicznych uczestniczyły dzieci od 1. roku życia, a profil bezpieczeństwa leku w tej grupie wiekowej był podobny do profilu obserwowanego u dorosłych.⁹

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane zgodnie z częstością ich występowania, klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz nasileniem. Częstość określono zgodnie z konwencją CIOMS III: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100, <1/10), niezbyt często (≥1/1 000, <1/100), rzadko (≥1/10 000, <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000), częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).¹⁰

Szczegółowe omówienie wybranych działań niepożądanych

Nefrotoksyczność

Nefrotoksyczność jest jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych cyklosporyny. U pacjentów leczonych cyklosporyną może wystąpić zarówno ostra, jak i przewlekła nefrotoksyczność. Zaburzenia czynności nerek występują bardzo często i są często pierwszym objawem toksyczności leku.¹¹

Ostra nefrotoksyczność objawia się zaburzeniami homeostazy jonowej, takimi jak hiperkaliemia, hipomagnezemia i hiperurykemia. W przypadku przewlekłej nefrotoksyczności obserwuje się zmiany morfologiczne w postaci zwyrodnienia szklistego tętniczek, zaniku kanalików i zwłóknienia śródmiąższowego.¹²

Hepatotoksyczność

Toksyczny wpływ na wątrobę i uszkodzenie wątroby mogą objawiać się jako cholestaza, żółtaczka, zapalenie wątroby, a w najcięższych przypadkach niewydolność wątroby. Szczególnie narażeni są pacjenci z istotnymi chorobami współistniejącymi lub stosujący jednocześnie inne leki o potencjalnym działaniu toksycznym na wątrobę. W niektórych przypadkach, głównie u pacjentów po przeszczepieniu, toksyczność wątrobowa związana z cyklosporyną prowadziła do zgonu.¹³

Zaburzenia neurologiczne

Bardzo często występują drżenie i bóle głowy. Często obserwuje się drgawki i parestezje. Niezbyt często mogą wystąpić poważniejsze objawy encefalopatii, w tym zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES), objawiający się drgawkami, splątaniem, dezorientacją, zmniejszoną reaktywnością, pobudzeniem, bezsennością, zaburzeniami widzenia, ślepotą korową, śpiączką, niedowładem i ataksją móżdżkową.¹⁴

Rzadko może wystąpić polineuropatia ruchowa, a bardzo rzadko obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, w tym tarcza zastoinowa z możliwymi zaburzeniami widzenia w następstwie zwiększonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego niespowodowanego obecnością guza.¹⁵

Zaburzenia skórne

Hirsutyzm (nadmierne owłosienie) występuje bardzo często i jest jednym z charakterystycznych działań niepożądanych cyklosporyny. Często obserwuje się również trądzik. Niezbyt często mogą występować wysypki alergiczne.¹⁶

Zaburzenia metaboliczne

Bardzo często występuje hiperlipidemia (podwyższone stężenie lipidów we krwi). Często obserwuje się hiperglikemię (podwyższone stężenie glukozy), jadłowstręt, hiperurykemię (podwyższone stężenie kwasu moczowego), hiperkaliemię (podwyższone stężenie potasu) oraz hipomagnezemię (obniżone stężenie magnezu).¹⁷

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem krajowego systemu zgłaszania: Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: +48 22 49 21 301, Faks: +48 22 49 21 309, Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.¹⁸

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹⁹