supresja układu podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego

Supresja układu podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego (HPA) to stan zahamowania prawidłowego funkcjonowania osi hormonalnej łączącej podwzgórze, przysadkę mózgową i nadnercza. Jest to najczęściej skutek długotrwałego stosowania egzogennych glikokortykosteroidów, które negatywnie wpływają na endogenne wydzielanie hormonów steroidowych.

Mechanizm supresji HPA opiera się na sprzężeniu zwrotnym ujemnym. Egzogenne steroidy hamują wydzielanie kortykoliberyny (CRH) z podwzgórza oraz hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) z przysadki, co prowadzi do zmniejszenia produkcji kortyzolu przez korę nadnerczy. W konsekwencji dochodzi do atrofii kory nadnerczy i zmniejszenia ich zdolności do adekwatnej odpowiedzi na stres.

Klinicznie supresja układu podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego może manifestować się jako wtórna niedoczynność nadnerczy, szczególnie w sytuacjach nagłego odstawienia glikokortykosteroidów lub zwiększonego zapotrzebowania na kortyzol (choroba, stres, zabieg operacyjny). Objawy obejmują zmęczenie, osłabienie, hipotensję, hiponatremię, hipoglikemię, a w skrajnych przypadkach może rozwinąć się przełom nadnerczowy zagrażający życiu.

Diagnostyka supresji HPA opiera się na testach dynamicznych, z których najpowszechniej stosowany jest test stymulacji ACTH (test synactenowy). Leczenie polega na stopniowym zmniejszaniu dawek steroidów oraz substytucji hormonalnej w okresie zwiększonego zapotrzebowania na kortyzol. W przypadkach długotrwałej terapii steroidowej konieczne jest powolne odstawianie leku dla umożliwienia regeneracji osi HPA, co może trwać od kilku miesięcy do roku.