Przeciwwskazania stosowania
Doksorubicyna

Przeciwwskazania stosowania doksorubicyny. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Doksorubicyna chlorowodorek, jako substancja aktywna z grupy antracyklin, występuje w produktach leczniczych takich jak Adriblastina PFS, Doxorubicin-Ebewe czy Doxorubicinum Accord. Ze względu na potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem tej substancji, istnieje szereg przeciwwskazań, które lekarz powinien starannie rozważyć przed zleceniem terapii. Przeciwwskazania te można podzielić na kilka głównych kategorii, które zostaną szczegółowo omówione poniżej.^{1 2 3}

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Doksorubicyna jest przeciwwskazana u pacjentów wykazujących nadwrażliwość na substancję czynną (doksorubicyny chlorowodorek), na którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie, jak również na inne antracykliny (np. daunorubicyna, epirubicyna, idarubicyna) lub antracenodiony. Reakcje nadwrażliwości mogą manifestować się w różny sposób, od łagodnych objawów skórnych po ciężkie reakcje anafilaktyczne, stanowiące bezpośrednie zagrożenie życia.^{4 5 6}

Zaburzenia hematologiczne

Stosowanie doksorubicyny jest przeciwwskazane u pacjentów z długotrwałym zahamowaniem czynności szpiku kostnego. Dotyczy to zarówno stanu po wcześniejszej chemioterapii, jak i radioterapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów ze zwiększoną skłonnością do krwawień oraz tych, u których występuje wyraźne przedłużenie zahamowania czynności szpiku kostnego i/lub ciężkie zapalenie jamy ustnej spowodowane uprzednim leczeniem środkami cytotoksycznymi lub napromienianiem.^{7 8 9}

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Doksorubicyna wykazuje potencjał kardiotoksyczny, dlatego jej stosowanie jest przeciwwskazane u pacjentów z:^{10 11 12}

• Ciężką niewydolnością mięśnia sercowego – stan, w którym serce nie jest w stanie przepompować wystarczającej ilości krwi, aby zaspokoić potrzeby organizmu
• Przebytym niedawno zawałem mięśnia sercowego – w przypadku Doxorubicin-Ebewe zaznaczono, że przeciwwskazaniem jest zawał przebity w ciągu ostatnich 6 miesięcy
• Ciężkimi zaburzeniami rytmu serca i przewodzenia (arytmiami)
• Ostrą zapalną chorobą serca lub kardiomiopatią
• Niestabilną dławicą piersiową – zespołem objawów spowodowanych niedokrwieniem mięśnia sercowego

^{13 14 15}

Zaburzenia czynności wątroby

Doksorubicyna jest metabolizowana głównie w wątrobie, dlatego ciężka niewydolność lub uszkodzenie wątroby stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania tego leku. U pacjentów z upośledzoną funkcją wątroby może dojść do kumulacji leku w organizmie i nasilenia jego toksycznego działania, szczególnie na serce.^{16 17 18}

Wcześniejsze leczenie antracyklinami

Istotnym przeciwwskazaniem do stosowania doksorubicyny jest uprzednie leczenie maksymalnymi skumulowanymi dawkami doksorubicyny i/lub innych antracyklin (np. daunorubicyny, epirubicyny, idarubicyny) czy antracenodionów. Ryzyko kardiotoksyczności wzrasta wraz z sumaryczną dawką życiową tych leków, dlatego przed rozpoczęciem terapii doksorubicyną należy dokładnie przeanalizować wcześniejsze leczenie pacjenta.^{19 20 21}

Zakażenia i stany zapalne

Doxorubicin-Ebewe wyraźnie wskazuje, że doksorubicyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ostrymi zakażeniami oraz zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej. Doxorubicinum Accord wymienia natomiast zakażenie uogólnione jako przeciwwskazanie do podania dożylnego. Stany te mogą nasilać toksyczne działanie leku i zwiększać ryzyko poważnych powikłań.^{22 23}

Ciąża i karmienie piersią

Doxorubicin-Ebewe jednoznacznie wskazuje, że doksorubicyna jest przeciwwskazana w okresie ciąży i karmienia piersią. Doxorubicinum Accord wymienia karmienie piersią jako przeciwwskazanie zarówno do podania dożylnego, jak i dopęcherzowego. Doksorubicyna może wywoływać działanie teratogenne oraz przenikać do mleka matki, stwarzając ryzyko dla dziecka.^{24 25}

Przeciwwskazania do podania dopęcherzowego

Doksorubicyna stosowana dopęcherzowo (podawana bezpośrednio do pęcherza moczowego) posiada dodatkowe, specyficzne przeciwwskazania. Zarówno Doxorubicin-Ebewe, jak i Doxorubicinum Accord wskazują na następujące przeciwwskazania do tego typu podania:^{26 27}

• Guzy inwazyjne penetrujące ścianę pęcherza moczowego (powyżej stopnia T1) – doksorubicyna nie powinna być stosowana dopęcherzowo w przypadku guzów, które naciekają głębsze warstwy ściany pęcherza moczowego
• Zapalenie pęcherza moczowego – stan zapalny pęcherza może nasilić miejscowe działanie toksyczne leku
• Krwiomocz – obecność krwi w moczu może stanowić przeciwwskazanie do dopęcherzowego podania doksorubicyny
• Trudności z wprowadzeniem cewnika do pęcherza moczowego (np. zwężenie cewki moczowej lub obecność dużych guzów pęcherza)
• Zakażenie dróg moczowych – obecność infekcji w obrębie układu moczowego zwiększa ryzyko powikłań

^{28 29}

Podsumowanie przeciwwskazań do stosowania doksorubicyny

Poniższa tabela przedstawia zestawienie przeciwwskazań do stosowania doksorubicyny wymienionych w charakterystykach produktów leczniczych Adriblastina PFS, Doxorubicin-Ebewe oraz Doxorubicinum Accord:

Powyższe przeciwwskazania powinny być starannie przeanalizowane przez lekarza przed podjęciem decyzji o wdrożeniu terapii doksorubicyną. Należy podkreślić, że właściwa kwalifikacja pacjentów do leczenia tym lekiem cytotoksycznym ma kluczowe znaczenie dla zminimalizowania ryzyka wystąpienia poważnych działań niepożądanych, które mogą wynikać z zastosowania doksorubicyny u pacjentów z przedstawionymi przeciwwskazaniami.^{30 31 32}