splot ramienny
Splot ramienny (plexus brachialis) to złożona struktura nerwowa utworzona przez gałęzie przednie nerwów rdzeniowych od C5 do T1. Stanowi główne unerwienie kończyny górnej, odpowiadając za funkcje ruchowe, czuciowe i autonomiczne.
Anatomicznie splot ramienny dzieli się na pięć części: korzenie (bezpośrednio z rdzenia kręgowego), pnie (górny, środkowy i dolny), podziały (przednie i tylne), pęczki (boczny, tylny i przyśrodkowy) oraz nerwy końcowe. Główne nerwy wychodzące ze splotu to: nerw pachowy, mięśniowo-skórny, pośrodkowy, łokciowy, promieniowy oraz skórne ramienia przyśrodkowego i przedramienia.
Uszkodzenie splotu ramiennego może prowadzić do poważnych dysfunkcji neurologicznych kończyny górnej. Najczęstsze przyczyny uszkodzeń to urazy (szczególnie komunikacyjne), porody dystocyjne (porażenie Erba, porażenie Klumpkego), nowotwory lub zabiegi operacyjne. Diagnostyka obejmuje badanie neurologiczne, elektromiografię, przewodnictwo nerwowe oraz obrazowanie MRI.
Leczenie uszkodzeń splotu ramiennego zależy od ich przyczyny, lokalizacji i rozległości. Obejmuje ono postępowanie zachowawcze (fizykoterapia, rehabilitacja) oraz chirurgiczne (neuroliza, przeszczepy nerwów, transpozycje ścięgniste). Wczesna diagnostyka i interwencja mają kluczowe znaczenie dla optymalizacji wyników funkcjonalnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bupivacainum hydrochloricum WZF 0,5% 5 mg/ml
Produkt BUPIVACAINUM HYDROCHLORICUM WZF 0,5% (5 mg/ml) jest roztworem do wstrzykiwań bez środków konserwujących, stosowanym do znieczulenia regionalnego i leczenia ostrego bólu około- i pooperacyjnego. U dzieci dawka zalecana wynosi 1,5-2 mg/kg (stężenie 2,5 mg/ml, objętość 0,6-0,8 ml/kg), z maksymalną dawką 2 mg/kg masy ciała, przy czym dawkę należy dostosować do należnej masy ciała, zwłaszcza u dzieci o dużej masie. Wskazania obejmują zewnątrzoponowe krzyżowe, lędźwiowe i piersiowe, znieczulenie nasiękowe oraz blokady nerwów obwodowych. Szczególną ostrożność należy zachować przy podawaniu zewnątrzoponowym, stosując powolne wstrzyknięcia w dawkach podzielonych z ciągłym monitorowaniem czynności życiowych i powtarzanymi aspiracjami, aby uniknąć podania donaczyniowego. Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania u dzieci poniżej 1 roku życia oraz przy przerywanych wstrzyknięciach zewnątrzoponowych lub infuzji ciągłej z powodu ograniczonych danych.
artroskopia kolana, blokada małego nerwu, blokada nerwu obwodowego, blokada prącia, ból porodowy, bupiwakaina, bupiwakaina z adrenaliną, cięcie cesarskie, dawka próbna, należna masa ciała, objawy toksyczności, podanie donaczyniowe, podanie dostawowe, przestrzeń podpajęczynówkowa, przestrzeń zewnątrzoponowa, splot ramienny, toksyczne stężenie w osoczu, uszkodzenie nerwu, znieczulenie chirurgiczne, znieczulenie ciągłe, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia poopółpaścowa – Objawy
Neuralgia popółpaścowa (PHN) jest najczęstszym powikłaniem półpaśca, definiowanym jako przewlekły ból neuropatyczny utrzymujący się co najmniej 3 miesiące po wygojeniu wysypki. Ból ma charakter palący, przeszywający, kłujący lub tępy i lokalizuje się w obszarze skóry wcześniej zajętym przez półpasiec, najczęściej jednostronnie wokół tułowia lub w obrębie unerwienia nerwu trójdzielnego. PHN rozwija się u około 10-20% pacjentów po półpaścu, z ryzykiem wzrastającym wraz z wiekiem: u osób 60-65 lat ryzyko wynosi około 20%, a u pacjentów powyżej 70 roku życia sięga 70-75%. Czynniki ryzyka obejmują silny ból prodromalny i w fazie ostrej, rozległą wysypkę, lokalizację w obszarze unerwienia nerwu trójdzielnego lub splotu ramiennego, płeć żeńską, osłabiony układ odpornościowy oraz choroby współistniejące, takie jak cukrzyca.
allodynia, ból napadowy, ból neuropatyczny, centralna sensytyzacja, cukrzyca, depresja, drętwienie, hiperalgezja, leczenie przeciwwirusowe, mrowienie, nerw trójdzielny, neuralgia popółpaścowa, osłabienie mięśni, ospa wietrzna, parestezje, półpasiec, porażenie, przewlekły ból, splot ramienny, świąd, szczepionka przeciwko półpaścowi, układ odpornościowy, uszkodzenie włókien nerwowych, wirus varicella zoster, wysypka półpaścowa, zaburzenia snu, Zostavax - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bupivacaini Noridem 5 mg/mL
Dawkowanie bupiwakainy chlorowodorku (Bupivacaini Noridem) powinno być dostosowane indywidualnie, uwzględniając obszar znieczulenia, unaczynienie tkanek, liczbę segmentów nerwowych, tolerancję pacjenta oraz technikę znieczulenia. Maksymalna dawka pojedyncza wynosi do 150 mg, z możliwością powtarzania dawek do 50 mg co 2 godziny, nie przekraczając 2 mg/kg masy ciała w ciągu 4 godzin. Całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 400 mg, a w przypadku stosowania z innymi technikami znieczulenia – 150 mg. Zaleca się powolne wstrzykiwanie dawki głównej (25-50 mg/min) z kontrolą czynności życiowych i aspiracją, aby uniknąć podania donaczyniowego. Szczególną ostrożność należy zachować przy znieczuleniu nerwów międzyżebrowych i splotu ramiennego z dostępu nadobojczykowego ze względu na zwiększone ryzyko ciężkich działań niepożądanych. Bupiwakaina nie jest zatwierdzona do wlewów dostawowych pooperacyjnych z powodu ryzyka chondrolizy.
blokada małych nerwów, blokada nerwów obwodowych, blokada nerwowa, blokada prącia, bupiwakaina chlorowodorek, chondroliza, dostęp nadobojczykowy, lek opioidowy, nasączanie iniekcyjne, nerw biodrowo-pachwinowy, nerw biodrowo-podbrzuszny, podanie donaczyniowe, przestrzeń podpajęczynówkowa, splot ramienny, toksyczne stężenie w osoczu, toksyczność leku, uszkodzenie nerwów, wlew ciągły, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe, znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe, znieczulenie zewnątrzoponowe piersiowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cieśni piersiowej – Diagnostyka i diagnoza
Zespół cieśni piersiowej (TOS) to złożone schorzenie wynikające z ucisku struktur nerwowo-naczyniowych w przestrzeni między obojczykiem a pierwszym żebrem, obejmujące trzy główne typy: neurogenny (nTOS, 90-95% przypadków), żylny (vTOS, 3-5%) oraz tętniczy (aTOS, 1-2%). Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym (m.in. testy prowokacyjne: Roosa, Adsona, Eden, Wrighta) oraz badaniach obrazowych (RTG, USG, CT, MRI) i elektrodiagnostycznych (EMG, badanie przewodnictwa nerwowego). Wartości diagnostyczne obejmują m.in. redukcję prędkości przewodzenia nerwów do <85 m/s jako wynik dodatni oraz <60 m/s jako wskazanie do leczenia operacyjnego. Badania naczyniowe, takie jak DSA, CTA, MR angiografia i duplex Doppler, są kluczowe w wykrywaniu zmian naczyniowych, zwłaszcza w vTOS i aTOS. Blokady mięśni schodkowych i piersiowego mniejszego z anestetykiem miejscowym pełnią rolę diagnostyczną i terapeutyczną, potwierdzając miejsce ucisku i prognozując skuteczność leczenia chirurgicznego.
badanie Dopplera, badanie fizykalne, badanie przewodnictwa nerwowego, CT angiografia, elektromiografia, neurogenny zespół cieśni piersiowej, neurografia MR, neuropatia łokciowa, parestezje, radikulopatia szyjna, rezonans magnetyczny, somatosensoryczne potencjały wywołane, splot ramienny, test Adsona, test Roosa, tętnica podobojczykowa, tętniczy zespół cieśni piersiowej, tomografia komputerowa, ultrasonografia, wewnątrznaczyniowa ultrasonografia, zapalenie splotu ramiennego, żebro szyjne, zespół cieśni nadgarstka, zespół cieśni piersiowej, żyła podobojczykowa, żylny zespół cieśni piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Paraliż – Leczenie
Paraliż definiowany jest jako utrata lub osłabienie funkcji mięśniowych spowodowane zaburzeniami połączeń nerwowych między mózgiem a określonymi częściami ciała. Leczenie paraliżu wymaga indywidualnego, multidyscyplinarnego podejścia, angażującego neurologów, neurochirurgów, fizjoterapeutów, terapeutów zajęciowych, logopedów oraz psychologów. Kluczowe jest wczesne rozpoczęcie terapii, która obejmuje fizjoterapię (w tym hydroterapię i specjalistyczną fizjoterapię twarzy), terapię zajęciową, terapię mowy oraz leczenie farmakologiczne (miorelaksanty, kortykosteroidy, leki przeciwwirusowe, np. metyloprednizolon, amipryptylina, pregabalina). W przypadku paraliżu twarzy stosuje się także toksynę botulinową w leczeniu synkinezy, a w niektórych sytuacjach interwencje chirurgiczne, takie jak naprawa nerwów, przeszczepy mięśni (np. mięsień smukły) oraz procedury statyczne poprawiające symetrię twarzy. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (CT, MRI), elektromiografii (EMG) oraz ocenie klinicznej funkcji motorycznych i sensorycznych.
amitryptylina, dysfagia, egzoszkielet, elektromiografia, fizjoterapeuta, fizjoterapia, funkcjonalna stymulacja elektryczna, herpes simplex, herpes zoster, hiperkaliemia, hipokaliemia, hydroterapia, inhibitor anhydrazy węglanowej, kortykosteroid, lek przeciwwirusowy, metyloprednizolon, miorelaksant, nerw twarzowy, neurochirurg, neurolog, neuroplastyczność, neurorehabilitacja, ortopeda, paraliż, paraliż poudarowy, paraliż strun głosowych, paraliż twarzy, porażenie Bella, porażenie nerwu twarzowego, pregabalina, przeszczep nerwu, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów, rdzeń kręgowy, rezonans magnetyczny, spastyczność, splot ramienny, stymulacja elektryczna, stymulacja rdzenia kręgowego, synkineza, terapia komórkami macierzystymi, terapia mowy, terapia zajęciowa, toksyna botulinowa, tomografia komputerowa, transfer nerwu, utrata funkcji mięśni - Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia poprzeczna – Objawy
Neuralgia poprzeczna (post-herpetic neuralgia, PHN) jest najczęstszym powikłaniem półpaśca, definiowanym jako ból neuropatyczny utrzymujący się co najmniej 3 miesiące po ustąpieniu wysypki. Dotyka 10-18% pacjentów z półpaścem, z ryzykiem wzrastającym do 20-30% u osób powyżej 60 roku życia i 30-50% u pacjentów powyżej 80 lat. Ból ma charakter piekący, kłujący, tępy lub pulsujący, lokalizując się najczęściej jednostronnie w obrębie dermatomu objętego pierwotną wysypką, często z towarzyszącą allodynią. Objawy dodatkowe obejmują świąd (zwłaszcza w neuralgii twarzy – 43% przypadków), parestezje, drętwienie oraz w rzadkich przypadkach osłabienie mięśni. Przebieg PHN jest zmienny – u 50-78% pacjentów ból ustępuje w ciągu roku, u 22-46% utrzymuje się 2-10 lat, a u niewielkiego odsetka staje się przewlekły. Czynniki ryzyka to przede wszystkim wiek, nasilenie bólu w fazie ostrej, rozległość i lokalizacja wysypki (zwłaszcza nerw trójdzielny), a także stan immunologiczny pacjenta.
allodynia, ból neuropatyczny, centralna sensytyzacja, cukrzyca, immunosupresja, lek przeciwbólowy, nerw obwodowy, nerw trójdzielny, neuralgia poprzeczna, neuralgia trójdzielna, nocyceptor, objawy prodromalne, osłabienie mięśni, parestezja, półpasiec, porażenie prądem, splot ramienny, tkanka bliznowata, utrata czucia, wirus półpaśca, wirus varicella zoster, wysypka półpaścowa, zaburzenie autonomiczne, zaburzenie funkcji poznawczych - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Lignocainum 2% c. noradrenalino 0,00125% WZF (20 mg + 0,025 mg)/ml
Lignocainum 2% c. Noradrenalino 0,00125% WZF to roztwór do wstrzykiwań zawierający 20 mg lidokainy chlorowodorku jednowodnego oraz 0,025 mg noradrenaliny winianu na 1 ml preparatu. Wskazany jest do znieczulenia regionalnego w różnych dziedzinach medycyny, takich jak chirurgia ogólna, urologia, ortopedia, ginekologia, położnictwo oraz stomatologia. Preparat umożliwia wykonanie znieczulenia nasiękowego, blokad nerwów pojedynczych, pni nerwowych oraz splotów nerwowych, co pozwala na skuteczne zablokowanie przewodnictwa nerwowego w obszarze zabiegu. Noradrenalina pełni funkcję obkurczającą naczynia krwionośne, co wydłuża czas działania lidokainy, zmniejsza krwawienie oraz spowalnia jej wchłanianie do krwiobiegu, redukując ryzyko działań niepożądanych.
biopsja prostaty, blokada diagnostyczna, blokada nerwu, blokada pnia nerwowego, blokada splotu nerwowego, cystoskopia, krwiobieg, lidokainy chlorowodorek, nakłucie diagnostyczne, noradrenaliny winian, roztwór do wstrzykiwań, sodu pirosiarczyn, splot ramienny, substancja obkurczająca naczynia, substancja znieczulająca, zabieg endoskopowy, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie regionalne, zwężenie naczyń krwionośnych - Leksykon chorób i schorzeń
Stłuczenie lub złamanie żeber – Objawy
Stłuczenia i złamania żeber stanowią powszechne urazy klatki piersiowej, manifestujące się silnym bólem nasilającym się przy głębokim oddychaniu, kaszlu czy ruchach tułowia. Charakterystyczne objawy to obrzęk, bolesność, zasinienia skóry oraz krepitacje przy złamaniach. Różnicowanie między stłuczeniem (uszkodzenie tkanek miękkich bez przerwania ciągłości kości, czas gojenia 2-3 tygodnie) a złamaniem (przerwanie ciągłości kości, czas gojenia 4-6 tygodni lub dłużej) wymaga badań obrazowych. Powikłania, takie jak odma opłucnowa, zapalenie płuc czy uszkodzenia narządów wewnętrznych, manifestują się dusznością, gorączką, krwiopluciem, paradoksalnym ruchem klatki piersiowej czy objawami wstrząsu i wymagają natychmiastowej interwencji. Szczególną uwagę należy zwrócić na złamania górnych żeber (1-3) ze względu na ryzyko uszkodzenia dużych naczyń i splotu ramiennego oraz na złamania dolnych żeber (11-12) z potencjalnym uszkodzeniem narządów jamy brzusznej.
ból promieniujący, brak zrostu kostnego, choroba sercowo-naczyniowa, duszność, klatka piersiowa, krepitacje, krwiak opłucnej, krwioplucie, nerw międzyżebrowy, obrzęk, odma opłucnowa, odma podskórna, osteoporoza, przewlekła obturacyjna choroba płuc, sinica, splot ramienny, stłuczenie żeber, tkanka miękka, wiotka klatka piersiowa, zaburzenie krzepnięcia, zapalenie płuc, zasinienie skóry, złamanie kości, złamanie przemieszczone, złamanie żebra - Leksykon chorób i schorzeń
Uszkodzenia nerwów obwodowych – Epidemiologia
Uszkodzenia nerwów obwodowych (PNI) stanowią istotny problem kliniczny, szczególnie w populacji osób w wieku produkcyjnym, z częstością występowania w populacji traumatologicznej wynoszącą od 1,6% do 3% w zależności od regionu. Najczęściej dotyczą kończyn górnych (43,8/1 000 000) w porównaniu do kończyn dolnych (13,6/1 000 000), z dominacją uszkodzeń nerwu pośrodkowego (22,4%), łokciowego (15%) i promieniowego (9,9%). Mężczyźni stanowią około 67,7-80% pacjentów, a średni wiek chorych wynosi 32-45 lat. Główne mechanizmy urazów to urazy traumatyczne (52,2%), w tym rany szarpane (54,6%), oraz przyczyny nietraumatyczne, takie jak ucisk (25%) i stany zapalne (0,2%). W 7 głównych rynkach (7MM) w 2017 roku odnotowano 3 889 176 przypadków PNI, z czego USA miały najwyższą liczbę (1 645 218). W Polsce dane z Kliniki Ortopedii UM w Białymstoku (1997-2007) wskazują na dominację opóźnionych urazów nerwów kończyn górnych leczonych chirurgicznie, głównie pierwotnym szyciem i rekonstrukcjami z autogennych przeszczepów nerwów, najczęściej z nerwu łokciowego kończyny dolnej.
badanie elektrodiagnostyczne, badanie przewodnictwa nerwowego, elektromiografia, nerw kulszowy, nerw łokciowy, nerw łydkowy, nerw piszczelowy, nerw promieniowy, nerw strzałkowy, nerw twarzowy, nerwiak, neuropatia, neuropatia cukrzycowa, przerwanie ciągłości nerwu, przeszczep nerwu, rana postrzałowa, reinerwacja, rezonans magnetyczny, splot lędźwiowo-krzyżowy, splot ramienny, ultrasonografia, uraz traumatyczny, uraz zamknięty, uszkodzenie nerwu obwodowego, uszkodzenie splotu ramiennego, zespół cieśni nadgarstka - Leksykon chorób i schorzeń
Urazy splotu ramiennego – Patofizjologia i mechanizm
Urazy splotu ramiennego (BPI) obejmują uszkodzenia nerwów od rdzenia kręgowego do kończyny górnej, powstałe głównie na skutek mechanizmów trakcyjnych i bezpośrednich urazów. Lokalizacja uszkodzenia zależy od pozycji kończyny w momencie urazu: przy przywiedzeniu dominują uszkodzenia górnych korzeni (C5-C6), a przy odwiedzeniu nad głową – dolnych (C8-T1). Uszkodzenia dzieli się na przeddzwonowe (avulsja korzeni) i pozadzwonowe, z różnym rokowaniem – avulsje mają najgorsze prognozy i wymagają wczesnej interwencji chirurgicznej. Klasyfikacja stopnia uszkodzenia obejmuje neuropraksję (łagodna, z 90-100% regeneracją w 3-4 miesiące), aksonotmezę (uszkodzenie aksonu i mieliny, regeneracja 4-6 miesięcy) oraz neurotmezę (całkowite przerwanie nerwu z tworzeniem nerwiaka i zwyrodnieniem walleriańskim). Diagnostyka opiera się na mielografii TK, MRI, EMG, NCV oraz potencjałach wywołanych sensorycznych i motorycznych, co pozwala na precyzyjne rozróżnienie uszkodzeń i planowanie leczenia.
aksonotmeza, ból neuropatyczny, centralna sensytyzacja, elektromiografia, komórka Schwanna, mielografia TK, neuroliza, neuropraksja, neurotmeza, płyn mózgowo-rdzeniowy, porażenie Erba, porażenie Klumpkego, potencjał wywołany, przepuklina oponowa, przeszczep nerwu, ruptura, sieć nerwów, splot ramienny, transfer nerwu, uraz trakcyjny, włókno nerwowe, wyrwanie korzenia, zespół Hornera, zespół Parsonage-Turnera, zespół wyjścia z klatki piersiowej, zwój grzbietowy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bupivacaine Grindeks 5 mg/ml
Bupivacaine Grindeks to roztwór do wstrzykiwań zawierający 5 mg/ml bupiwakainy chlorowodorku, stosowany głównie do znieczulenia nadtwardówkowego (zewnątrzoponowego) i okołonerwowego. Dawkowanie jest indywidualizowane w zależności od rodzaju znieczulenia, obszaru anatomicznego oraz czasu działania, z maksymalną dawką dobową 400 mg. Przykładowo, znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe chirurgiczne wymaga 2,5 mg/ml w objętości 30-60 ml (75-150 mg), z czasem działania 3-5 godzin, natomiast do cięcia cesarskiego stosuje się 5 mg/ml w objętości 15-30 ml (75-150 mg), z czasem działania 2-3 godziny. W znieczuleniu regionalnym dawki wahają się do 150 mg, a czas działania od 1 do 8 godzin w zależności od stężenia i miejsca podania. U dzieci (1-12 lat) dawki są dostosowane do masy ciała, zwykle 1,5-2 mg/kg mc., z uwzględnieniem zmniejszonego stężenia roztworu, jeśli objętość przekracza 20 ml.
artroskopia kolana, ból ostry, bupiwakaina chlorowodorek, bupiwakaina z adrenaliną, cięcie cesarskie, dysfagia, nerw kulszowy, nerw udowy, podanie donaczyniowe, podanie dooponowe, podanie dotętnicze, splot ramienny, toksyczność leku, wstrzyknięcie nadtwardówkowe, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie rdzeniowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie wewnątrzstawowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe, znieczulenie zewnątrzoponowe ogonowe, znieczulenie zewnątrzoponowe piersiowe - Leksykon chorób i schorzeń
Uszkodzenia nerwów obwodowych – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Uszkodzenia nerwów obwodowych (PNI) obejmują neurapraksję, aksonotmezę i neurotmezę, różniące się stopniem uszkodzenia aksonów i tkanek łącznych. Etiologia jest zróżnicowana: urazy mechaniczne, jatrogenne, ucisk, choroby metaboliczne (np. cukrzyca) oraz stany zapalne. Objawy zależą od typu nerwu i stopnia uszkodzenia, obejmując ból neuropatyczny, parestezje, osłabienie mięśni, zaniki i zmiany troficzne. Diagnostyka opiera się na szczegółowym badaniu klinicznym, elektromiografii (EMG), badaniach przewodnictwa nerwowego (NCS) oraz obrazowaniu ultrasonograficznym i MRI. Wczesna diagnoza jest kluczowa dla optymalizacji leczenia, które może być zachowawcze (odpoczynek, NLPZ, unieruchomienie, terapia zajęciowa) lub chirurgiczne (naprawa nerwu, przeszczepy, neuroliza, transfery nerwowe i ścięgien), z optymalnym czasem interwencji 3-6 miesięcy po urazie. Rehabilitacja obejmuje fizjoterapię, terapię zajęciową, desensytyzację i trening sensomotoryczny.
akson, aksonotmeza, badanie przewodnictwa nerwowego, ból neuropatyczny, demielinizacja, denerwacja, desensytyzacja, eksploracja chirurgiczna, elektromiografia, funkcja motoryczna, komórka Schwanna, leczenie zachowawcze, mezenchymalna komórka macierzysta, nerw obwodowy, neurapraksja, neuroliza, neurotmeza, płytka motoryczna, przewodnik nerwowy, rezonans magnetyczny, splot ramienny, terapia zajęciowa, transfer ścięgna, trening sensomotoryczny, uszkodzenie nerwu obwodowego, zaburzenie czucia, zespół cieśni nadgarstka, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Sarcoma nabłonkowate – Objawy
Sarcoma nabłonkowate to rzadki, agresywny mięsak tkanek miękkich, charakteryzujący się nabłonkowym i mezenchymalnym różnicowaniem, najczęściej występujący u młodych dorosłych. Typ dystalny lokalizuje się głównie w kończynach górnych (dłonie, przedramiona), manifestując się bezbolesnymi, powoli rosnącymi guzkami, natomiast rzadszy typ proksymalny dotyczy głębokich tkanek tułowia i miednicy, cechując się gorszym rokowaniem. Wczesne objawy obejmują bezbolesne guzki, obrzęk, owrzodzenia skóry, a w zaawansowanych stadiach pojawiają się ból, ograniczenie ruchomości, objawy ogólnoustrojowe (np. utrata masy ciała, gorączka) oraz zaburzenia neurologiczne wynikające z zajęcia nerwów obwodowych. Wskaźnik nawrotów miejscowych wynosi 40-60%, z medianą czasu do nawrotu 1-2 lata, a ryzyko nawrotu po 5 latach sięga 70%. Typ proksymalny cechuje się wyższą agresywnością, częstszymi nawrotami i przerzutami, co przekłada się na gorsze rokowanie.
amputacja, drętwienie palców, inwazja naczyniowa, limfadenopatia, martwica, mózg, nawrót miejscowy, nerw obwodowy, obrzęk, opóźnienie diagnostyczne, owrzodzenie, płuco, przerzut do węzłów chłonnych, przerzut in-transit, przerzut odległy, rwa kulszowa, sarcoma nabłonkowate, splot ramienny, tkanka miękka, zaczerwienienie, zespół cieśni nadgarstka, zespół rowka nerwu łokciowego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cieśni piersiowej – Etiologia i przyczyny
Zespół cieśni piersiowej (TOS) to złożony stan patologiczny wynikający z ucisku struktur nerwowo-naczyniowych w przestrzeni anatomicznej między dolną częścią szyi a górną częścią klatki piersiowej. Etiologia TOS jest wieloczynnikowa i obejmuje wrodzone anomalie anatomiczne (np. dodatkowe żebro szyjne występujące u 0,5-1% populacji, nieprawidłową budowę pierwszego żebra, włókniste pasma), urazy (stanowiące do 2/3 przypadków, w tym urazy typu „whiplash”, złamania obojczyka lub pierwszego żebra) oraz czynniki funkcjonalne, takie jak powtarzające się ruchy kończyn górnych, nieprawidłowa postawa ciała czy przerost mięśni. TOS występuje częściej u kobiet w wieku 20-40 lat i dzieli się na trzy typy: neurogeniczny (90-95% przypadków, związany z uciskiem na splot ramienny), żylny (3-4%, ucisk na żyłę podobojczykową) oraz tętniczy (około 1%, ucisk na tętnicę podobojczykową). Lokalizacje ucisku obejmują przestrzeń między mięśniami pochyłymi i pierwszym żebrem, przestrzeń między obojczykiem a pierwszym żebrem oraz obszar pod mięśniem piersiowym mniejszym, co wpływa na różnorodność objawów neurologicznych i naczyniowych.
embolizacja dystalna, kifoza piersiowa, krążenie oboczne, napięcie nerwowe, przestrzeń podobojczykowa, splot ramienny, stenoza tętnicy, tętniak, tętnica podobojczykowa, tętniczy zespół cieśni piersiowej, whiplash, włóknienie tkanki, zaburzenie przewodnictwa nerwowego, zakrzep, zakrzepica żylna, żebro szyjne, zespół cieśni piersiowej, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Pageta-Schroettera, złamanie obojczyka, żyła podobojczykowa, żylny zespół cieśni piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cieśni piersiowej – Patofizjologia i mechanizm
Zespół cieśni piersiowej (ZCP) to zespół objawów wynikających z ucisku struktur nerwowo-naczyniowych w obszarze wyjścia klatki piersiowej, klasyfikowany na neurogenny (nZCP, 90-95% przypadków), żylny (vZCP, 3-4%) i tętniczy (aZCP, 1-2%). Patogeneza obejmuje wrodzone i nabyte anomalie kostne (30%, np. żebro szyjne u 29% pacjentów z ZCP) oraz tkanki miękkiej (70%, np. pasma włóknisto-mięśniowe, przerost mięśni pochyłych). nZCP wiąże się z kompresją splotu ramiennego (C5-T1), najczęściej w trójkącie międzypochyłym, powodując ból, parestezje i osłabienie w zależności od segmentu splotu. vZCP to ucisk żyły podobojczykowej prowadzący do zakrzepicy wysiłkowej, natomiast aZCP wiąże się z uciskiem tętnicy podobojczykowej, co może skutkować zwężeniem, tętniakami i powikłaniami zakrzepowo-zatorowymi. Urazy, powtarzalne ruchy ramienia oraz mechanizm „nutcracker” (zwężenie przestrzeni podobojczykowej przy odwiedzeniu ramienia) są istotnymi czynnikami wyzwalającymi ZCP.
guz Pancoasta, kompresja korzeni nerwowych, mięsień pochyły, nadkrzepliwość, neurogenny zespół cieśni piersiowej, niewydolność kręgowo-podstawna, powikłania zakrzepowo-zatorowe, przestrzeń podobojczykowa, splot ramienny, tętnica kręgowa, tętnica podobojczykowa, tętniczy zespół cieśni piersiowej, triada Virchowa, uszkodzenie śródbłonka, whiplash, zakrzep, zakrzepica wysiłkowa, zator mózgowy, żebro szyjne, zespół cieśni nadgarstka, zespół cieśni piersiowej, zespół Pageta-Schroettera, żyła podobojczykowa, żylny zespół cieśni piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia poprzeczna – Diagnostyka i diagnoza
Neuralgia poprzeczna (Post-herpetic neuralgia, PHN) to przewlekły ból neuropatyczny utrzymujący się co najmniej 3 miesiące po epizodzie półpaśca, charakteryzujący się piekącym, przeszywającym bólem, allodynią, parestezjami, świądem i hiperalgezją w obszarze dermatomu objętego wysypką. Diagnoza opiera się głównie na wywiadzie i badaniu fizykalnym, z uwzględnieniem czynników ryzyka takich jak zaawansowany wiek, ciężki ból prodromalny, lokalizacja półpaśca w dermatomach nerwu trójdzielnego lub splotu ramiennego oraz obecność allodynii mechanicznej u około 50% pacjentów. W diagnostyce różnicowej należy wykluczyć zakażenia HSV, liszajec, kandydozę, kontaktowe zapalenie skóry, autoimmunologiczne choroby pęcherzowe oraz inne przyczyny bólu neuropatycznego. W większości przypadków nie są wymagane badania dodatkowe, jednak w atypowych sytuacjach pomocne mogą być testy PCR na VZV (czułość >95%, swoistość 99-100%), badania immunofluorescencyjne, serologia oraz MRI, które może wykazać zmiany w pniu mózgu i rdzeniu szyjnym u pacjentów z PHN.
allodynia, allodynia mechaniczna, badania obrazowe, badanie fizykalne, badanie immunofluorescencyjne, badanie PCR, ból neuropatyczny, ból przeszywający, choroba pęcherzowa, herpes zoster, hiperalgezja, hodowla wirusowa, kandydoza, kontaktowe zapalenie skóry, liszajec, nerw trójdzielny, neuralgia popółpaścowa, neuralgia poprzeczna, parestezje, pleksopatia, pleocytoza, płyn mózgowo-rdzeniowy, radikulopatia, reakcja łańcuchowa polimerazy, rezonans magnetyczny, splot ramienny, świąd, wirus opryszczki zwykłej, wirus półpaśca, wysypka półpaścowa, zoster sine herpete - Leksykon chorób i schorzeń
Neuralgia poopółpaścowa – Etiologia i przyczyny
Neuralgia popółpaścowa (PHN) jest przewlekłym zespołem bólowym neuropatycznym, rozwijającym się u około 20% pacjentów po przebytym półpaścu, definiowanym jako ból utrzymujący się co najmniej 90 dni po ustąpieniu wysypki. Patogeneza PHN obejmuje bezpośrednie uszkodzenie neuronów czuciowych przez replikację wirusa varicella-zoster (VZV), intensywny proces zapalny w zwojach nerwowych i skórze, tworzenie blizn uciskających nerwy oraz centralną sensytyzację w rdzeniu kręgowym. W uszkodzonych dermatomach obserwuje się atrofię rogów grzbietowych, zmniejszoną gęstość włókien nerwowych oraz obecność DNA VZV w komórkach jednojądrzastych krwi obwodowej nawet miesiące po infekcji. Główne mechanizmy molekularne obejmują uwalnianie cytokin prozapalnych (IL-1, TNF-α) oraz powstawanie ektopowych generatorów impulsów, które podtrzymują przewlekły ból neuropatyczny. Ból w PHN może mieć charakter palący, kłujący lub wywołany bodźcem (hiperalgezja, allodynia), utrzymując się miesiącami lub latami.
allodynia, ból neuropatyczny, centralna sensytyzacja, cytokina prozapalna, deaferentacja, hiperalgezja, lek przeciwwirusowy, mediator zapalny, nerw trójdzielny, neuralgia popółpaścowa, ospa wietrzna, ośrodkowy układ nerwowy, półpasiec, splot ramienny, szczepionka przeciwko półpaścowi, toczeń rumieniowaty układowy, wirus DNA, wirus varicella zoster, włókno nerwowe, wysypka półpaścowa, zwój korzenia grzbietowego, zwój nerwowy czuciowy, zwój nerwu czaszkowego - Leksykon chorób i schorzeń
Złamanie żeber – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Złamanie żeber, będące pęknięciem lub przerwaniem jednej lub więcej kości żebrowych, stanowi ponad połowę urazów klatki piersiowej spowodowanych urazami tępymi. Objawia się ostrym bólem nasilającym się podczas oddychania, kaszlu i ruchu, tkliwością, obrzękiem oraz trudnościami w głębokim oddychaniu. Diagnostyka opiera się na badaniu fizykalnym oraz obrazowych metodach diagnostycznych, takich jak RTG i tomografia komputerowa (TK), które pozwalają ocenić obecność złamań oraz ewentualne uszkodzenia narządów wewnętrznych (np. płuc, śledziony, wątroby). Leczenie zachowawcze obejmuje kontrolę bólu (NLPZ, opioidy, blokady nerwów międzyżebrowych, znieczulenie zewnątrzoponowe), odpoczynek, stosowanie zimnych okładów oraz ćwiczenia oddechowe i spirometrię zachęcającą, co zapobiega powikłaniom takim jak zapalenie płuc czy niedodma. Operacja jest rzadko konieczna i dotyczy poważnych uszkodzeń lub nieprawidłowego zrostu kości.
badanie fizykalne, blokada nerwu międzyżebrowego, głębokie oddychanie, immunosupresja, krwiak opłucnej, niedodma, nieprawidłowy zrost, niesteroidowy lek przeciwzapalny, obrzęk pourazowy, odma opłucnowa, ostre uszkodzenie płuc, spirometria zachęcająca, splot ramienny, stłuczenie, stłuczenie płuca, tomografia komputerowa, trudność w oddychaniu, uraz klatki piersiowej, uraz tępy, wiotka klatka piersiowa, zapalenie płuc, zasinienie skóry, zdjęcie rentgenowskie, złamanie pierwszego żebra, złamanie żebra, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon chorób i schorzeń
Uszkodzenia nerwów obwodowych – Diagnostyka i diagnoza
Uszkodzenia nerwów obwodowych to heterogeniczna grupa schorzeń o różnorodnej etiologii, obejmująca neurapraksję, aksonotmezę i neurotmezę, które manifestują się zaburzeniami czucia, osłabieniem mięśni, bólem i parestezjami. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu neurologicznym, w tym ocenie siły mięśniowej, czucia (dotyk lekki, ukłucie, dyskryminacja dwupunktowa, wibracja, propriocepcja) oraz odruchów ścięgnistych, ze szczególnym uwzględnieniem odruchu skokowego. Kluczową rolę odgrywają badania elektrodiagnostyczne: elektromiografia (EMG), wykonywana optymalnie 2-3 tygodnie po urazie, pozwala na ocenę aktywności mięśniowej i stopnia odnerwienia, natomiast badanie przewodnictwa nerwowego (NCS) umożliwia różnicowanie neurapraksji (spowolnienie lub blok przewodnictwa) od cięższych uszkodzeń (brak przewodnictwa dystalnie od urazu). W diagnostyce obrazowej stosuje się ultrasonografię (USG) jako złoty standard w neuropatiach uciskowych, rezonans magnetyczny (MRI) wraz z neurografią MR (MRN) oraz tomografię komputerową (CT) i CT mielografię w ocenie zmian kostnych i korzeni nerwowych.
aksonotmeza, badanie elektrodiagnostyczne, badanie fizykalne, badanie neurologiczne, biopsja nerwu, biopsja skóry, elektromiografia, mielografia CT, monitorowanie śródoperacyjne, nerw łokciowy, nerw pośrodkowy, nerw promieniowy, nerwiak, neurografia rezonansu magnetycznego, neuropatia drobnych włókien, neuropatia obwodowa, neuropatia uciskowa, neurotmeza, obrazowanie tensora dyfuzji, odnerwienie, odruch ścięgnisty, osłabienie mięśniowe, parestezja, przewodnictwo nerwowe, rezonans magnetyczny, siła mięśniowa, splot ramienny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, uszkodzenie nerwu obwodowego, włókno zmielinizowane, wyrwanie korzenia nerwowego, zaburzenie czucia - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cieśni piersiowej – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Zespół cieśni piersiowej (TOS) to zespół objawów wynikających z ucisku nerwów splotu ramiennego lub naczyń podobojczykowych w przestrzeni między obojczykiem a pierwszym żebrem. Wyróżnia się trzy typy: neurogenny (najczęstszy), żylny oraz tętniczy (najrzadszy). Objawy obejmują ból barku i szyi, drętwienie, mrowienie, osłabienie kończyny, a przy ucisku naczyń – obrzęk, zaburzenia krążenia i zmiany koloru skóry. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, gdyż brak jest złotego standardu. Opieka pielęgniarska koncentruje się na ocenie bólu (z wykorzystaniem standaryzowanych skal), monitorowaniu funkcji oddechowych i krążenia kończyny, wsparciu fizjoterapii oraz edukacji pacjenta w zakresie modyfikacji aktywności i technik relaksacyjnych.
blokada nerwowa, chylothorax, cieśń piersiowa, dodatkowe żebro szyjne, lek trombolityczny, martwica tkanki, mięsień piersiowy, neurogenny zespół cieśni piersiowej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, odma opłucnowa, profilaktyka przeciwzakrzepowa, skalenektomia, splot ramienny, temblak, tętnica podobojczykowa, tętniczy zespół cieśni piersiowej, toksyna botulinowa, zakrzep, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zespół cieśni piersiowej, żyła podobojczykowa, żylny zespół cieśni piersiowej - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bupivacaini Noridem 2,5 mg/ml
Dawkowanie Bupivacaini Noridem powinno być dostosowane do obszaru znieczulenia, unaczynienia tkanek, liczby segmentów nerwowych, indywidualnej tolerancji pacjenta oraz techniki znieczulenia. Maksymalna pojedyncza dawka nie powinna przekraczać 150 mg bupiwakainy chlorowodorku, z możliwością podawania kolejnych dawek do 50 mg co 2 godziny, przy czym całkowita dawka w ciągu 4 godzin nie powinna przekraczać 2 mg/kg masy ciała. Całkowita dawka dobowa u dorosłych zwykle nie przekracza 400 mg. W zależności od rodzaju znieczulenia, stosuje się różne stężenia i objętości, np. znieczulenie zewnątrzoponowe do zabiegu: 5 mg/ml, 15-30 ml (75-150 mg), czas działania 2-3 h; znieczulenie nerwów obwodowych: 5 mg/ml, 10-20 ml (50-100 mg), czas działania 4-8 h. Szczególną ostrożność należy zachować przy znieczuleniu nerwów międzyżebrowych i splotu ramiennego z dostępu nadobojczykowego ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych. W leczeniu bólu zewnątrzoponowo, często w skojarzeniu z opioidami, dawka nie powinna przekraczać 400 mg/24h, a jeśli stosowana jest bupiwakaina w innych technikach, całkowita dawka nie powinna przekraczać 150 mg.
anestetyk miejscowy, anestezjologia pediatryczna, blokada nerwu, blokada prącia, bupiwakaina chlorowodorek, chondroliza, dostęp nadobojczykowy, lek opioidowy, nerw biodrowo-pachwinowy, nerw biodrowo-podbrzuszny, nerw międzyżebrowy, podanie donaczyniowe, przestrzeń podpajęczynówkowa, splot ramienny, toksyczność leku, wlew ciągły, znieczulenie krzyżowe, znieczulenie lędźwiowe, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie nerwów obwodowych, znieczulenie piersiowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cieśni piersiowej – Leczenie
Leczenie Zespołu Cieśni Piersiowej (ZCP) wymaga precyzyjnej diagnostyki i podejścia multidyscyplinarnego, obejmującego neurologów, chirurgów naczyniowych, fizjoterapeutów oraz specjalistów leczenia bólu. W neurogennym ZCP, stanowiącym 90-95% przypadków, pierwszą linią terapii jest fizjoterapia trwająca minimum 4-6 tygodni, obejmująca ćwiczenia zwiększające zakres ruchu, wzmacniające mięśnie szyi i obręczy barkowej, korekcję postawy oraz techniki rozluźnienia mięśniowego i „nerve flossing”. Farmakoterapia obejmuje NLPZ, miorelaksanty, leki przeciwbólowe oraz iniekcje kortykosteroidów i toksyny botulinowej typu A, która może łagodzić objawy do 3 miesięcy. W przypadku braku poprawy lub postępujących objawów neurologicznych wskazane jest leczenie chirurgiczne, które w neurogennym ZCP daje 50-75% skuteczności, a w wyselekcjonowanych przypadkach nawet 85% poprawy w ciągu 3 miesięcy po dekompresji nadobojczykowej.
angioplastyka, antykoagulanty, chirurgia robotyczna, ćwiczenia ślizgowe nerwów, dekompresja chirurgiczna, dodatkowe żebro szyjne, fizjoterapia, iniekcje kortykosteroidów, leczenie multidyscyplinarne, leki trombolityczne, miorelaksanty, neurogenny zespół cieśni piersiowej, niedokrwienie kończyny, niesteroidowe leki przeciwzapalne, oddychanie przeponowe, odma opłucnowa, rekonstrukcja naczyniowa, resekcja pierwszego żebra, skalenektomia, splot ramienny, stent, temblak, terapia fizyczna, tętniczy zespół cieśni piersiowej, toksyna botulinowa, tromboliza, zespół cieśni piersiowej, zwężenie naczyń, żylny zespół cieśni piersiowej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cieśni nadgarstka – Diagnostyka i diagnoza
Zespół cieśni nadgarstka (ZCN) jest najczęstszą neuropatią uciskową nerwu pośrodkowego w obrębie kończyny górnej, diagnozowaną na podstawie charakterystycznych objawów klinicznych, takich jak drętwienie, mrowienie i ból w obszarze unerwianym przez nerw pośrodkowy (kciuk, palec wskazujący, środkowy i połowa palca serdecznego), nasilających się nocą lub po dłuższym utrzymaniu pozycji ręki. W badaniu fizykalnym ocenia się siłę mięśniową, czucie oraz obecność zaniku mięśni kłębu kciuka. Diagnostyka obejmuje testy prowokacyjne (Phalena, Tinela, test kompresji nadgarstka), które wykazują wysoką czułość i swoistość, a w przypadkach wątpliwych lub przed leczeniem operacyjnym zalecane są badania elektrodiagnostyczne (NCS i EMG) o czułości 56-85% i swoistości powyżej 94%. Ultrasonografia z pomiarem pola przekroju nerwu pośrodkowego ≥9 mm² oraz rezonans magnetyczny z wartością graniczną 15 mm² stanowią uzupełnienie diagnostyki, szczególnie w przypadkach nietypowych. Wywiad powinien uwzględniać choroby współistniejące, takie jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy reumatoidalne zapalenie stawów, które mogą predysponować do rozwoju ZCN.
badanie elektrodiagnostyczne, badanie fizykalne, badanie funkcji tarczycy, badanie przewodnictwa nerwowego, czynnik reumatoidalny, elektromiografia, kanał nadgarstka, nerw łokciowy, nerw pośrodkowy, neuropatia uciskowa, polineuropatia, polineuropatia cukrzycowa, przeciwciała przeciw cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi, radikulopatia szyjna, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, splot ramienny, test Phalena, test prowokacyjny, test Tinela, torbiel galaretowata, ultrasonografia, zanik mięśni kłębu kciuka, zdjęcie rentgenowskie, zespół cieśni nadgarstka, zespół wyjścia z klatki piersiowej