chondroliza
Chondroliza to patologiczny proces degeneracyjny charakteryzujący się przyspieszonym niszczeniem chrząstki stawowej. Prowadzi do zaniku chrząstki, zwykle w obrębie jednego stawu, co skutkuje zaburzeniem jego funkcji i znacznym ograniczeniem ruchomości.
Mechanizm chondrolizy może być związany z wieloma czynnikami, takimi jak urazy mechaniczne, zaburzenia naczyniowe, reakcje autoimmunologiczne, stosowanie niektórych leków (np. anestetyków dostawowych), czy powikłania po zabiegach artroskopowych. Szczególnie często występuje w stawie biodrowym, gdzie znana jest jako idiopatyczna chondroliza stawu biodrowego (ICHS), dotykająca głównie młodych osób.
Diagnostyka chondrolizy opiera się na badaniach obrazowych, przede wszystkim rezonansie magnetycznym, który pozwala uwidocznić ubytek chrząstki stawowej. Leczenie obejmuje przede wszystkim fizjoterapię, odciążenie stawu, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe. W zaawansowanych przypadkach konieczne może być leczenie operacyjne, w tym procedury naprawcze chrząstki lub endoprotezoplastyka stawu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropivacaine BioQ
Ropivacaine BioQ, zawierający chlorowodorek ropiwakainy w stężeniu 2 mg/ml, wymaga stosowania w warunkach zapewniających pełne monitorowanie pacjenta oraz dostęp do sprzętu resuscytacyjnego, ze względu na ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej i powikłań kardiologicznych, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku, z chorobami serca lub przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron). Szczególną ostrożność należy zachować przy blokadach nerwów obwodowych, zwłaszcza w okolicach głowy i szyi, gdzie istnieje ryzyko przypadkowego podania donaczyniowego. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby (metabolizm leku) i nerek (farmakokinetyka) konieczne jest dostosowanie dawkowania i ścisła kontrola kliniczna. Ropivacaine BioQ nie jest wskazany do stosowania u dzieci i młodzieży oraz może wywoływać porfirię, dlatego u pacjentów z ostrą porfirią należy go stosować wyłącznie w braku innych opcji terapeutycznych.
analgezja pooperacyjna, blok przewodzenia serca, blokada nerwów obwodowych, chlorowodorek ropiwakainy, chondroliza, choroba wątroby, działanie niepożądane, farmakokinetyka leku, inhibitor izoenzymu CYP1A2, kwasica, leczenie bólu pooperacyjnego, lek miejscowo znieczulający z grupy amidów, lek przeciwarytmiczny klasy III, monitorowanie EKG, nadwrażliwość krzyżowa, ostra porfiria, podanie zewnątrzoponowe, resuscytacja, toksyczność ogólnoustrojowa, uszkodzenie nerwu, wlew ciągły, wlew zewnątrzoponowy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie przewodnictwa, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie miejscowe, znieczulenie przewodowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropimol
Znieczulenie przewodowe z użyciem ropiwakainy chlorowodorku wymaga przeprowadzenia w odpowiednio wyposażonych ośrodkach medycznych z przeszkolonym personelem oraz dostępem do sprzętu monitorującego i leków do resuscytacji. Przed blokadą z wysokimi dawkami konieczne jest zapewnienie dostępu dożylnego i optymalizacja stanu pacjenta. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie donaczyniowego podania leku, które może prowadzić do toksyczności ogólnoustrojowej, drgawek i powikłań kardiologicznych, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku i z chorobami serca. W przypadku nagłego zatrzymania akcji serca może być konieczna przedłużona resuscytacja. Ropiwakaina jest metabolizowana w wątrobie, co wymaga ostrożności i możliwej redukcji dawek u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby. U pacjentów z zaburzeniami nerek, mimo że zwykle nie wymaga się modyfikacji dawkowania przy pojedynczej dawce, należy monitorować objawy toksyczności ze względu na ryzyko kwasicy i zmniejszonego stężenia białka osocza.
blok przewodzenia serca, blok rdzeniowy, blokada nerwu obwodowego, blokada splotu ramiennego, chondroliza, ciężka choroba wątroby, hipowolemia, inhibitor izoenzymu CYP1A2, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwarytmiczny klasy III, nadwrażliwość krzyżowa, ostra porfiria, porfiria, przewlekła niewydolność nerek, resuscytacja, ropiwakaina chlorowodorek, toksyczność ogólnoustrojowa, wlew śródstawowy, zaburzenie czynności nerek, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bupivacaini Noridem 5 mg/mL
Dawkowanie bupiwakainy chlorowodorku (Bupivacaini Noridem) powinno być dostosowane indywidualnie, uwzględniając obszar znieczulenia, unaczynienie tkanek, liczbę segmentów nerwowych, tolerancję pacjenta oraz technikę znieczulenia. Maksymalna dawka pojedyncza wynosi do 150 mg, z możliwością powtarzania dawek do 50 mg co 2 godziny, nie przekraczając 2 mg/kg masy ciała w ciągu 4 godzin. Całkowita dawka dobowa nie powinna przekraczać 400 mg, a w przypadku stosowania z innymi technikami znieczulenia – 150 mg. Zaleca się powolne wstrzykiwanie dawki głównej (25-50 mg/min) z kontrolą czynności życiowych i aspiracją, aby uniknąć podania donaczyniowego. Szczególną ostrożność należy zachować przy znieczuleniu nerwów międzyżebrowych i splotu ramiennego z dostępu nadobojczykowego ze względu na zwiększone ryzyko ciężkich działań niepożądanych. Bupiwakaina nie jest zatwierdzona do wlewów dostawowych pooperacyjnych z powodu ryzyka chondrolizy.
blokada małych nerwów, blokada nerwów obwodowych, blokada nerwowa, blokada prącia, bupiwakaina chlorowodorek, chondroliza, dostęp nadobojczykowy, lek opioidowy, nasączanie iniekcyjne, nerw biodrowo-pachwinowy, nerw biodrowo-podbrzuszny, podanie donaczyniowe, przestrzeń podpajęczynówkowa, splot ramienny, toksyczne stężenie w osoczu, toksyczność leku, uszkodzenie nerwów, wlew ciągły, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe, znieczulenie zewnątrzoponowe lędźwiowe, znieczulenie zewnątrzoponowe piersiowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lidocaine Accord
Lidokaina, jako miejscowy środek znieczulający, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko toksycznych reakcji ośrodkowego układu nerwowego i układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza przy podaniu dożylnym i wysokim stężeniu we krwi. Znieczulenie regionalne i lokalne powinno być wykonywane z dostępem do sprzętu resuscytacyjnego, a przy dużych blokadach konieczne jest założenie kaniuli dożylnej. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów w podeszłym wieku, z blokiem przedsionkowo-komorowym II i III stopnia, zastoinową niewydolnością serca, bradykardią, zaburzeniami oddechowymi, ciężką chorobą wątroby lub nerek, padaczką, koagulopatią, kobietami w III trymestrze ciąży oraz pacjentami leczonymi lekami przeciwarytmicznymi klasy III (np. amiodaronem). W tych grupach ryzyko działań niepożądanych jest zwiększone, a konieczne jest monitorowanie, w tym EKG. Podawanie lidokainy dostawowo w formie ciągłego wlewu nie jest zatwierdzone i wiąże się z ryzykiem chondrolizy, zwłaszcza w stawie barkowym.
bezdech, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, bradykardia płodu, chondroliza, choroba wątroby, czasowa ślepota, drgawki, działanie porfiriogenne, fosfokinaza kreatynowa, hipowolemia, koagulopatia, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwzakrzepowy, niedociśnienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność sercowo-naczyniowa, ośrodkowy układ nerwowy, ostra porfiria, ostry zawał mięśnia sercowego, padaczka, podanie dożylne leku, próg drgawkowy, roztwór krystaloidowy, sprzęt do resuscytacji, tachykardia płodu, układ sercowo-naczyniowy, zapaść krążeniowa, zastoinowa niewydolność serca, znieczulenie nadtwardówkowe, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie okołoszyjkowe, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie regionalne - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lidocaine 2% Fresenius Kabi
Lidocaine 2% Fresenius Kabi (20 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) zawiera chlorowodorek lidokainy i wymaga szczególnej ostrożności podczas stosowania, zwłaszcza ze względu na ryzyko toksyczności neurologicznej i kardiologicznej przy wysokich stężeniach we krwi. Lek powinien być podawany wyłącznie przez personel medyczny z doświadczeniem w resuscytacji i dostępem do odpowiedniego sprzętu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami automatyzmu i przewodzenia serca, przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron), z niewydolnością serca, bradykardią, ciężkim wstrząsem, zaburzeniami oddechowymi, napadami drgawkowymi, miastenią, koagulopatią, zaburzeniami czynności wątroby i nerek (klirens kreatyniny <10 mL/min), a także u osób w podeszłym wieku i ogólnie osłabionych. Przed podaniem dożylnym konieczne jest wyrównanie zaburzeń metabolicznych i elektrolitowych, takich jak hipokaliemia, hipoksja oraz zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej. Podczas znieczulenia podpajęczynówkowego i okołoszyjkowego wymagana jest ścisła kontrola parametrów hemodynamicznych i częstości akcji serca płodu, ze względu na ryzyko niedociśnienia, bradykardii oraz powikłań neurologicznych i kardiologicznych.
amiodaron, aPTT, bezdech, blokada okołoszyjkowa, bradykardia, chlorowodorek lidokainy, chondroliza, ciężki wstrząs, CPK, czas kaolinowo-kefalinowy, czas krwawienia, częstość akcji serca płodu, drgawki, działanie porfirogenne, fosfokinaza kreatynowa, heparyna, hipokaliemia, hipoksja, klirens kreatyniny, koagulopatia, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek przeciwzakrzepowy, miastenia, monitorowanie EKG, napad drgawkowy, niedociśnienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, ostry zawał mięśnia sercowego, parametr krzepnięcia, płytka krwi, podanie dostawowe, porfiria, przejściowa ślepota, przestrzeń podpajęczynówkowa, roztwór koloidowy, roztwór krystaloidowy, tachykardia płodu, upośledzona czynność oddechowa, uszkodzenie chrząstki stawowej, wskaźnik Quicka, zabieg kardiochirurgiczny, zaburzenia neurologiczne i kardiologiczne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, zapaść krążeniowa, zastoinowa niewydolność serca, znieczulenie nadtwardówkowe, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zagałkowe - Leksykon substancji czynnych
Lidokaina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Lidokaina, stosowana jako miejscowy środek znieczulający, wymaga podawania przez wykwalifikowany personel z dostępem do sprzętu do resuscytacji, ze względu na ryzyko toksyczności neurologicznej i kardiologicznej przy wysokich stężeniach w osoczu. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową, gdyż wchłanianie ogólnoustrojowe może być znacznie zwiększone, co podnosi ryzyko działań niepożądanych, takich jak drgawki. Lidokaina jest przeciwwskazana w przypadku większych, niezagojonych ran w jamie ustnej i gardle. Zaleca się monitorowanie EKG u pacjentów przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron) ze względu na addytywny wpływ na przewodzenie serca. Ponadto, u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek (klirens kreatyniny <10 mL/min), a także u osób w podeszłym wieku i osłabionych, konieczne jest dostosowanie dawkowania i ścisła obserwacja kliniczna. Przed dożylnym podaniem należy wyrównać hipokaliemię, hipoksję i zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, a podczas znieczulenia podpajęczynówkowego monitorować ciśnienie tętnicze, ze względu na ryzyko niedociśnienia i bradykardii.
Stosowanie lidokainy w okolicy gardła i jamy ustnej wiąże się z ryzykiem zaburzeń połykania i zachłyśnięcia, dlatego pacjentów należy pouczyć o unikaniu jedzenia i picia bezpośrednio po aplikacji. U noworodków i niemowląt poniżej 3 miesięcy obserwuje się przemijające zwiększenie methemoglobiny, a u wcześniaków i dzieci do 12 miesięcy stosowanie jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko methemoglobinemii. Pacjenci z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej oraz z porfirią wymagają szczególnej ostrożności, gdyż lidokaina może indukować methemoglobinemię i zaostrzać objawy porfirii. Domięśniowe podanie lidokainy może powodować wzrost fosfokinazy kreatynowej i ryzyko powikłań neurologicznych oraz miejscowych, w tym martwicy. W przypadku kontaktu z oczami konieczne jest natychmiastowe przemycie wodą lub roztworem chlorku sodu. Ze względu na ryzyko reakcji alergicznych i miejscowych podrażnień, szczególnie u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry, stosowanie lidokainy powinno być ograniczone do niezbędnych przypadków, z zachowaniem zalecanego czasu ekspozycji i dawkowania.
angina, astma, atopowe zapalenie skóry, blok przedsionkowo-komorowy, błona śluzowa, bradykardia, chlorowodorek lidokainy, chondroliza, drgawka, działanie toksyczne, fosfokinaza kreatynowa, hipokaliemia, hipoksja, klirens kreatyniny, koagulopatia, lek przeciwarytmiczny, methemoglobinemia, miastenia, nadwrażliwość krzyżowa, napad drgawkowy, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedociśnienie, odoskrzelowe zapalenie płuc, plamica, podanie dożylne, podrażnienie rogówki, porażenie neurologiczne, porfiria, powikłanie zatorowe, reakcja alergiczna, reakcja naczyniowa, reakcja toksyczna, resuscytacja, środek znieczulający, wchłanianie ogólnoustrojowe, wybroczynę, zaburzenie automatyzmu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie połykania, zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, zachłyśnięcie, zapalenie migdałków, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, znieczulenie podpajęczynówkowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropimol
Ropiwakaina chlorowodorek stosowana w znieczuleniu przewodowym wymaga ścisłego przestrzegania środków ostrożności i odpowiedniego przygotowania personelu oraz placówki medycznej. Znieczulenie powinno być wykonywane wyłącznie przez przeszkolony personel w ośrodkach wyposażonych w sprzęt do monitorowania pacjenta i resuscytacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na unikanie donaczyniowego podania leku, które może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak drgawki, zatrzymanie akcji serca czy wysoki blok rdzeniowy z bezdechem i hipotonią. Pacjenci leczeni lekami przeciwarytmicznymi klasy III (np. amiodaron) oraz osoby w podeszłym wieku ze współistniejącą chorobą serca wymagają intensywnego monitorowania EKG i funkcji układu krążenia. Ropiwakaina metabolizowana jest w wątrobie, dlatego u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby konieczna jest redukcja dawek, a u osób z przewlekłą niewydolnością nerek należy monitorować objawy toksyczności, zwłaszcza w kontekście kwasicy i obniżonego stężenia białek osocza.
amiodaron, bezdech, blok przewodzenia serca, blok rdzeniowy, blokada nerwów, blokada nerwu obwodowego, blokada splotu ramiennego, chondroliza, choroba wątroby, działanie niepożądane, enoksacyna, fluwoksamina, hipowolemia, infuzja zewnątrzoponowa, inhibitor CYP1A2, kwasica, lek przeciwarytmiczny klasy III, monitorowanie EEG, monitorowanie EKG, nadwrażliwość krzyżowa, neurotoksyczność lokalna, obniżenie ciśnienia tętniczego, podanie donaczyniowe, podanie podpajęczynówkowe, porfiria, ropiwakaina chlorowodorek, toksyczność narządowa, toksyczność ogólnoustrojowa, zaburzenie czynności nerek, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropivacaine Kabi
Ropivacaine Kabi wymaga stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel w odpowiednio wyposażonych ośrodkach, z zapewnieniem monitorowania i możliwości resuscytacji pacjenta. Szczególną ostrożność należy zachować przy znieczuleniu zewnątrzoponowym i blokadzie splotu ramiennego ze względu na ryzyko drgawek wynikające z niezamierzonego podania donaczyniowego lub szybkiego wchłaniania. U pacjentów z chorobami serca, wątroby, nerek oraz u osób w podeszłym wieku konieczne jest dostosowanie dawkowania i ścisłe monitorowanie, zwłaszcza w przypadku stosowania leków przeciwarytmicznych klasy III. Znieczulenie zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe może powodować hipotensję i bradykardię, wymagającą natychmiastowego leczenia wazopresyjnego i płynoterapii. Należy unikać ciągłych dostawowych infuzji ropiwakainy ze względu na ryzyko chondrolizy, szczególnie w stawie barkowym.
blok przewodzenia serca, blokada nerwu obwodowego, blokada przewodnictwa nerwowego, blokada splotu ramiennego, bradykardia, chondroliza, choroba wątroby, ciężka choroba wątroby, dostęp żylny, hipotensja, hipowolemia, inhibitor CYP1A2, lek przeciwarytmiczny klasy III, lek wazopresyjny, nadwrażliwość krzyżowa, neurotoksyczność lokalna, ostra porfiria, podanie donaczyniowe, przewlekła niewydolność nerek, resuscytacja pacjenta, toksyczność ogólnoustrojowa, zaburzenie czynności nerek, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie dostawowe, znieczulenie miejscowe, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon substancji czynnych
Bupiwakaina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Bupiwakaina, jako amidowy lek miejscowo znieczulający, wymaga stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel w odpowiednio wyposażonych ośrodkach, z zapewnieniem monitorowania funkcji życiowych, dostępu do żyły pacjenta oraz sprzętu do resuscytacji. Toksyczność bupiwakainy manifestuje się głównie objawami ze strony OUN i układu sercowo-naczyniowego, w tym arytmiami komorowymi, migotaniem komór, zapaścią sercowo-naczyniową i zatrzymaniem akcji serca, szczególnie przy przypadkowym podaniu donaczyniowym lub przedawkowaniu. Ryzyko powikłań wzrasta przy znieczuleniu dużych pni nerwowych, gdzie stosowane są większe objętości leku. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z niewydolnością wątroby i nerek, zaburzeniami przewodnictwa sercowego, hipowolemią, niewydolnością serca, a także u kobiet w zaawansowanej ciąży. Znieczulenie zewnątrzoponowe może powodować hipotensję i bradykardię, które należy leczyć dożylnym podaniem efedryny w dawce 5-10 mg (dawka dostosowana u dzieci do wieku i masy ciała).
arytmia komorowa, blok przedsionkowo-komorowy, blokada centralna, blokada układu współczulnego, bradykardia, chondroliza, choroba wieńcowa, hipotensja, hipowolemla, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwarytmiczny, lek wazopresyjny, migotanie komór, nadczynność tarczycy, niedokrwienna martwica tkanek, niewydolność naczyń mózgowych, niewydolność oddechowa, niewydolność serca, obniżenie ciśnienia krwi, porażenie połowicze, porażenie poprzeczne, powikłanie kardiologiczne, stwardnienie rozsiane, toksyczność bupiwakainy, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie nerwowo-mięśniowe, zaburzenie neurologiczne, zapaść sercowo-naczyniowa, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie okołoszyjkowe, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie rdzeniowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropimol
Ropimol 2 mg/ml, zawierający ropiwakainę, wymaga stosowania wyłącznie w odpowiednio wyposażonych placówkach medycznych z dostępem do wykwalifikowanego personelu i sprzętu do monitorowania oraz resuscytacji. Szczególną ostrożność należy zachować, aby uniknąć donaczyniowego podania leku, które może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak drgawki, wysoki blok rdzeniowy, bezdech i obniżenie ciśnienia tętniczego. Pacjenci przyjmujący leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron) powinni być pod ścisłą kontrolą EKG ze względu na ryzyko powikłań kardiologicznych, w tym zatrzymania akcji serca, zwłaszcza u osób starszych i z chorobami serca. Metabolizm ropiwakainy odbywa się głównie w wątrobie, co wymaga ostrożności i ewentualnej redukcji dawki u pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby oraz monitorowania u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek ze względu na ryzyko kumulacji metabolitów i toksyczności.
amiodaron, blok przewodzenia serca, blok rdzeniowy, blokada miejscowa, blokada nerwu obwodowego, blokada splotu ramiennego, chondroliza, choroba wątroby, enoksacyna, fluwoksamina, hipowolemia, infuzja zewnątrzoponowa, izoenzym CYP1A2, kwasica, lek miejscowo znieczulający z grupy amidów, lek przeciwarytmiczny klasy III, neurotoksyczność, niewydolność nerek, ostra porfiria, podanie podpajęczynówkowe, ropiwakaina, saturacja tlenem, toksyczność ośrodkowego układu nerwowego, wlew śródstawowy, zaburzenie czynności nerek, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon substancji czynnych
Lewobupiwakaina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Lewobupiwakaina jest lekiem miejscowo znieczulającym, którego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami układu krążenia, w tym ciężkimi arytmiami, gdzie jest przeciwwskazana. Podawanie leku powinno odbywać się w odpowiednio wyposażonych placówkach przez wykwalifikowany personel, z zastosowaniem techniki dawkowania stopniowego (3-5 ml roztworów 0,5-0,75%) i wykonywaniem aspiracji przed każdym wstrzyknięciem, aby zminimalizować ryzyko wstrzyknięcia donaczyniowego lub dooponowego. Zaleca się stosowanie próbnej dawki 3-5 ml lidokainy z adrenaliną w znieczuleniu zewnątrzoponowym, a także monitorowanie pacjenta pod kątem objawów toksyczności, takich jak bradykardia, niedociśnienie, zaburzenia oddychania i potencjalne reakcje alergiczne. W przypadku stosowania ciągłego wlewu dotętniczego, szczególnie w stawie barkowym, odnotowano ryzyko chondrolizy, co wyklucza tę metodę jako zatwierdzone wskazanie do stosowania lewobupiwakainy.
amidowe leki znieczulające, analgezja zewnątrzoponowa, blokada splotu gwieździstego, bradykardia, chondroliza, depresja oddechowa, działanie niepożądane, lewobupiwakaina, marskość wątroby, nakłucie opony twardej, napad drgawkowy, neurotoksyczność, niedociśnienie, ośrodkowy układ nerwowy, płyn mózgowo-rdzeniowy, przestrzeń podtwardówkowa, wlew dotętniczy, wstrzyknięcie donaczyniowe, wstrzyknięcie dooponowe, zaburzenie czynności serca, zaburzenie OUN, zaburzenie rytmu serca, zatrzymanie akcji serca, zespół ogona końskiego, znieczulenie dooponowe, znieczulenie miejscowe, znieczulenie pni nerwowych, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lidocaine Accord
Stosowanie lidokainy chlorowodorku wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko toksyczności ośrodkowego układu nerwowego oraz układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza przy wysokim stężeniu leku we krwi i podaniu dożylnym. Zaleca się, aby każde znieczulenie poza najprostszymi procedurami lokalnymi odbywało się w warunkach umożliwiających natychmiastową resuscytację, a przy większych blokadach wprowadzenie kaniuli dożylnej. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów w podeszłym wieku, z blokiem przedsionkowo-komorowym II i III stopnia, zastoinową niewydolnością serca, bradykardią, zaburzeniami czynności oddechowej, ciężką chorobą wątroby lub nerek, padaczką, koagulopatią oraz u kobiet w trzecim trymestrze ciąży. Monitorowanie parametrów koagulologicznych (czas krwawienia, aPTT, wskaźnik Quicka, liczba płytek) jest wskazane u pacjentów leczonych lekami przeciwzakrzepowymi i niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi. Ponadto, u pacjentów stosujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron) konieczne jest stałe monitorowanie EKG ze względu na ryzyko nasilenia działania lidokainy na mięsień sercowy.
aPTT, badanie koagulologiczne, bezdech, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, centralny układ nerwowy, chondroliza, choroba wątroby, czas krwawienia, drgawki, efedryna, fosfokinaza kreatynowa, heparyna, hipowolemia, koagulopatia, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwzakrzepowy, lidokaina chlorowodorek, niedociśnienie, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, ostra porfiria, ostry zawał mięśnia sercowego, padaczka, płytki krwi, przestrzeń podpajęczynówkowa, tachykardia, układ sercowo-naczyniowy, wskaźnik Quicka, zapaść krążeniowa, zastoinowa niewydolność serca, znieczulenie miejscowe, znieczulenie nadtwardówkowe, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie okołoszyjkowe, znieczulenie pozagałkowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lidocaine 1% Fresenius Kabi
Lidokaina powinna być podawana wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny z doświadczeniem w resuscytacji, dysponujący odpowiednim sprzętem. Wysokie stężenia lidokainy we krwi, zwłaszcza po długotrwałym podawaniu dożylnym, mogą wywołać ostre reakcje toksyczne neurologiczne i kardiologiczne. Lek wymaga ostrożności u pacjentów z zaburzeniami automatyzmu i przewodzenia serca, przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron), z zastoinową niewydolnością serca, bradykardią, ciężkim wstrząsem, upośledzoną czynnością oddechową, napadami drgawkowymi, miastenią, koagulopatią, zaburzeniami czynności wątroby i nerek (klirens kreatyniny <10 mL/min), a także u osób w podeszłym wieku i ogólnie osłabionych. Przed dożylnym podaniem konieczne jest wyrównanie hipokaliemii, hipoksji oraz zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej. Monitorowanie EKG i ciśnienia krwi jest obligatoryjne podczas znieczulenia podpajęczynówkowego i nadtwardówkowego, ze szczególną ostrożnością u pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi.
blokada okołoszyjkowa, bradykardia, chondroliza, działanie porfirogenne, fosfokinaza kreatynowa, hipokaliemia, hipoksja, klirens kreatyniny, koagulopatia, lek przeciwarytmiczny klasy III, miastenia, napad drgawkowy, resuscytacja, upośledzenie czynności oddechowej, wstrząs, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia przewodzenia serca, zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, zastoinowa niewydolność serca, znieczulenie nadtwardówkowe, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie zagałkowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropivacaine Kabi
Stosowanie ropiwakainy (Ropivacaine Kabi) w znieczuleniu regionalnym wymaga realizacji procedur w wyspecjalizowanych ośrodkach medycznych z odpowiednim wyposażeniem i wykwalifikowanym personelem. Szczególną ostrożność należy zachować przy dużych blokadach, zapewniając dobry stan ogólny pacjenta oraz długotrwały dostęp żylny. Lekarz prowadzący musi posiadać kompetencje w zakresie technik regionalnych, rozpoznawania i leczenia działań niepożądanych, w tym toksyczności ogólnoustrojowej. Znieczulenie zewnątrzoponowe i blokady splotu ramiennego wiążą się z podwyższonym ryzykiem drgawek, wynikającym z możliwego donaczyniowego podania lub szybkiego wchłaniania leku. Wartości stężenia ropiwakainy w osoczu mogą wzrastać zwłaszcza przy blokadach dużych nerwów obwodowych w silnie unaczynionych obszarach, co zwiększa ryzyko powikłań kardiologicznych, w tym hipotensji, bradykardii i rzadkich przypadków zatrzymania akcji serca, szczególnie u osób starszych i z chorobami serca.
blok przewodzenia serca, blokada nerwu obwodowego, blokada rdzeniowa, blokada splotu ramiennego, bradykardia, chondroliza, ciężka choroba wątroby, drgawka, hipotensja, hipowolemia, infuzja zewnątrzoponowa, inhibitor izoenzymu CYP1A2, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwarytmiczny, lek wazopresyjny, monitorowanie EKG, nadwrażliwość krzyżowa, ostra porfiria, powikłanie kardiologiczne, przewlekła niewydolność nerek, resuscytacja pacjenta, toksyczność ogólnoustrojowa, zaburzenie czynności nerek, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie miejscowe, znieczulenie podpajęczynówkowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Levobupivacaine Molteni
Lewobupiwakaina, stosowana w znieczuleniu miejscowym i regionalnym, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak reakcje alergiczne, zaburzenia układu krążenia (w tym ciężkie zaburzenia rytmu serca) oraz uszkodzenia neurologiczne. Znieczulenia regionalne powinny być wykonywane wyłącznie przez doświadczony personel w odpowiednio wyposażonych placówkach, z zapewnieniem dostępu dożylnych płynów infuzyjnych, leków wazopresyjnych, przeciwdrgawkowych, zwiotczających mięśnie oraz sprzętu do resuscytacji. Szczególną uwagę należy zwrócić na stosowanie lewobupiwakainy w stężeniach 0,5-0,75% w znieczuleniu zewnątrzoponowym, gdzie zaleca się podawanie dawek próbnych 3–5 ml lidokainy z adrenaliną w celu wykrycia przypadkowego wstrzyknięcia donaczyniowego lub dooponowego. Aspiracja przed każdym podaniem jest obowiązkowa, choć nie eliminuje całkowicie ryzyka wstrzyknięcia donaczyniowego. Warto również podkreślić, że ciągły wlew dotętniczy nie jest zatwierdzonym wskazaniem do stosowania lewobupiwakainy, a jego stosowanie wiąże się z ryzykiem chondrolizy, zwłaszcza w stawie barkowym.
amidowy lek miejscowo znieczulający, analgezja zewnątrzoponowa, atropina, blokada splotu gwieździstego, chondroliza, ciężka bradykardia, dostęp żylny, lek wazopresyjny, lek zwiotczający mięśnie, lewobupiwakaina, marskość wątroby, napad drgawkowy, niedociśnienie, płyn mózgowo-rdzeniowy, wlew dotętniczy, wstrzyknięcie donaczyniowe, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia oddychania, zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego, zatrzymanie akcji serca, zespół ogona końskiego, znieczulenie dooponowe, znieczulenie miejscowe i regionalne, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Xylocaine 2%
Produkt leczniczy Xylocaine 2% (20 mg/ml chlorowodorek lidokainy, roztwór do wstrzykiwań) wymaga stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny w warunkach umożliwiających monitorowanie pacjenta i prowadzenie resuscytacji. Szczególną ostrożność należy zachować podczas znieczuleń regionalnych, zwłaszcza w okolicy głowy i szyi, ze względu na ryzyko donaczyniowego podania leku i wystąpienia ogólnoustrojowych objawów toksyczności. Wskazane jest zapewnienie dostępu dożylnemu pacjentowi przed blokadą oraz znajomość objawów toksyczności lidokainy i odpowiedniego postępowania. Produkt jest przeciwwskazany do podawania dooponowego, do przestrzeni podpajęczynówkowej oraz do- lub zagałkowo, ze względu na ryzyko poważnych powikłań neurologicznych i chondrolizy przy ciągłym wlewie dostawowym (niezatwierdzonym wskazaniem). Zawiera 124,5 mg sodu na fiolkę 50 ml, co stanowi 6,23% maksymalnej dobowej dawki sodu zalecanej przez WHO, co należy uwzględnić u pacjentów na diecie niskosodowej.
blok przedsionkowo-komorowy, chlorowodorek lidokainy, chondroliza, ciężka choroba wątroby, dysfagia, farmakokinetyka, hipotensja, hipowolemia, klirens lidokainy, lek przeciwarytmiczny klasy III, metylu parahydroksybenzoesan, monitorowanie EKG, niedociśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, ostra porfiria, posocznica, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, skurcz oskrzeli, sympatykomimetyk, wlew dostawowy, wysięk opłucnowy, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności układu krążenia, zmniejszony przepływ wątrobowy, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie okołoszyjkowe, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie regionalne, zwój gwiaździsty - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bupivacaini Noridem
Bupivacaini Noridem, stosowany do znieczulenia miejscowego, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak zatrzymanie akcji serca, komorowe zaburzenia rytmu, migotanie komór oraz toksyczne efekty na ośrodkowy układ nerwowy i układ krążenia. Szczególnie niebezpieczne jest niezamierzone donaczyniowe podanie leku lub wstrzyknięcie w obszarze o silnym unaczynieniu, co może prowadzić do wysokiego stężenia bupiwakainy we krwi. Zaleca się założenie kaniuli dożylnej przed blokadą nerwu oraz dostępność sprzętu do resuscytacji. Dawki należy dostosować u pacjentów w podeszłym wieku, z blokiem serca, padaczką, chorobą wątroby, niewydolnością nerek, w zaawansowanej ciąży oraz u osób przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III. Wstrzyknięcia wielokrotne mogą powodować kumulację leku i wzrost stężenia w osoczu, co zwiększa ryzyko toksyczności.
adrenalina, bezdech, blok serca, blokada nerwów obwodowych, blokada nerwowa, blokada pozagałkowa, blokada prącia, bradykardia, chondroliza, choroba wątroby, drgawki, dysfagia, hipowolemia, komorowe zaburzenia rytmu serca, lek przeciwarytmiczny, migotanie komór, monitorowanie EKG, niedociśnienie, niedokrwienna martwica tkanek, niewydolność nerek, niewydolność serca, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, podanie donaczyniowe, porażenie mięśni międzyżebrowych, posocznica, postępowanie resuscytacyjne, przestrzeń podpajęczynówkowa, przewodnictwo mięśnia sercowego, przewodnictwo przedsionkowo-komorowe, ropień wewnątrzrdzeniowy, sprzęt do resuscytacji, sympatykomimetyk, toksyczność systemowa, układ oddechowy, zaburzenie krążenia, zatrzymanie akcji serca, zatrzymanie pracy serca, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bupivacainum hydrochloricum WZF 0,5%
Bupiwakaina chlorowodorek, stosowana w znieczuleniu regionalnym, niesie ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym zatrzymania akcji serca i zgonów, zwłaszcza przy donaczyniowym podaniu lub przedawkowaniu. Toksyczność obejmuje objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego oraz układu sercowo-naczyniowego, takie jak zaburzenia rytmu, migotanie komór i nagłe zatrzymanie akcji serca. Znieczulenia regionalne powinny być wykonywane wyłącznie w ośrodkach z odpowiednim personelem i sprzętem do monitorowania oraz resuscytacji. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek, blokami przewodzenia mięśnia sercowego oraz przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron). Podczas znieczulenia zewnątrzoponowego zaleca się prewencyjne podanie dożylnych płynów oraz stosowanie efedryny (5–10 mg i.v.) w przypadku hipotensji, z uwzględnieniem dostosowania dawki u dzieci.
anestezjolog, blok przewodzenia, blokada nerwów obwodowych, bradykardia, bupiwakaina chlorowodorek, chondroliza, ciężka choroba wątroby, depresja układu sercowo-naczyniowego, drgawki, dysfunkcja mięśni oka, hipotensja, hipowolemia, lek przeciwarytmiczny klasy III, migotanie komór, niewydolność nerek, ośrodkowy układ nerwowy, tachykardia płodu, układ krążenia, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie okołoszyjkowe, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ropimol
Ropimol (2 mg/ml ropiwakainy chlorowodorek) wymaga stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel w odpowiednio wyposażonych ośrodkach, z dostępem do sprzętu do monitorowania i resuscytacji. Szczególną ostrożność należy zachować, aby uniknąć donaczyniowego podania leku, które może prowadzić do ciężkich powikłań, w tym drgawek i zatrzymania akcji serca, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku oraz z chorobami serca. Znieczulenie zewnątrzoponowe i blokady splotu ramiennego niosą zwiększone ryzyko toksyczności z powodu szybkiego wchłaniania lub przypadkowego podania donaczyniowego. Przed zabiegiem należy wyrównać hipowolemię i unikać podawania leku w obszarach zapalnych. Pacjenci przyjmujący leki przeciwarytmiczne klasy III wymagają ścisłego monitorowania EKG. Ropimol zawiera 3 mg sodu/ml, co jest istotne przy podawaniu dużych objętości.
amiodaron, blok przewodzenia, blok rdzeniowy, blokada nerwu obwodowego, blokada splotu ramiennego, bupiwakaina, chondroliza, enoksacyna, fluwoksamina, hipowolemia, infuzja zewnątrzoponowa, inhibitor izoenzymu CYP1A2, lek miejscowo znieczulający z grupy amidów, lek przeciwarytmiczny klasy III, lidokaina, mepiwakaina, monitorowanie EEG, monitorowanie EKG, nadwrażliwość krzyżowa, nadwrażliwość na leki, obniżenie ciśnienia tętniczego, ostra porfiria, podanie donaczyniowe, podanie podpajęczynówkowe, ropiwakaina chlorowodorek, toksyczność ogólnoustrojowa, wlew śródstawowy, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie miejscowe, znieczulenie przewodowe, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Bupivacaini Noridem 2,5 mg/ml
Dawkowanie Bupivacaini Noridem powinno być dostosowane do obszaru znieczulenia, unaczynienia tkanek, liczby segmentów nerwowych, indywidualnej tolerancji pacjenta oraz techniki znieczulenia. Maksymalna pojedyncza dawka nie powinna przekraczać 150 mg bupiwakainy chlorowodorku, z możliwością podawania kolejnych dawek do 50 mg co 2 godziny, przy czym całkowita dawka w ciągu 4 godzin nie powinna przekraczać 2 mg/kg masy ciała. Całkowita dawka dobowa u dorosłych zwykle nie przekracza 400 mg. W zależności od rodzaju znieczulenia, stosuje się różne stężenia i objętości, np. znieczulenie zewnątrzoponowe do zabiegu: 5 mg/ml, 15-30 ml (75-150 mg), czas działania 2-3 h; znieczulenie nerwów obwodowych: 5 mg/ml, 10-20 ml (50-100 mg), czas działania 4-8 h. Szczególną ostrożność należy zachować przy znieczuleniu nerwów międzyżebrowych i splotu ramiennego z dostępu nadobojczykowego ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych. W leczeniu bólu zewnątrzoponowo, często w skojarzeniu z opioidami, dawka nie powinna przekraczać 400 mg/24h, a jeśli stosowana jest bupiwakaina w innych technikach, całkowita dawka nie powinna przekraczać 150 mg.
anestetyk miejscowy, anestezjologia pediatryczna, blokada nerwu, blokada prącia, bupiwakaina chlorowodorek, chondroliza, dostęp nadobojczykowy, lek opioidowy, nerw biodrowo-pachwinowy, nerw biodrowo-podbrzuszny, nerw międzyżebrowy, podanie donaczyniowe, przestrzeń podpajęczynówkowa, splot ramienny, toksyczność leku, wlew ciągły, znieczulenie krzyżowe, znieczulenie lędźwiowe, znieczulenie nasiękowe, znieczulenie nerwów obwodowych, znieczulenie piersiowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Bupivacaini Noridem
Bupiwakaina, stosowana w znieczuleniu zewnątrzoponowym i blokadach nerwów obwodowych, niesie ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym zatrzymania akcji serca wymagającego długotrwałej resuscytacji, która nie zawsze jest skuteczna. Toksyczność ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia może wystąpić przy wysokim stężeniu leku we krwi, zwłaszcza po niezamierzonym donaczyniowym podaniu lub wstrzyknięciu w obszar o silnym unaczynieniu. Wysokie stężenia systemowe bupiwakainy mogą prowadzić do komorowych zaburzeń rytmu, migotania komór, nagłego zatrzymania serca lub zgonu. Zaleca się stosowanie kaniuli dożylnej przed blokadą nerwu oraz dostępność sprzętu do resuscytacji. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z blokiem serca, padaczką, chorobą wątroby, niewydolnością nerek, w zaawansowanej ciąży oraz u osób przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron).
bezdech, blok serca, blokada nerwów obwodowych, blokada pozagałkowa, bradykardia, chondroliza, drgawki, dysfunkcja mięśni oka, hipowolemia, komorowe zaburzenia rytmu serca, lek przeciwarytmiczny, migotanie komór, monitorowanie EKG, nadwrażliwość krzyżowa, niedociśnienie, niedokrwienna martwica tkanek, niewydolność nerek, niewydolność serca, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, podanie donaczyniowe, porażenie mięśni międzyżebrowych, posocznica, przestrzeń podpajęczynówkowa, przewodnictwo mięśnia sercowego, resuscytacja, ropień wewnątrzrdzeniowy, sprzęt resuscytacyjny, wodobrzusze, wysięk opłucnowy, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie pni nerwowych, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie zewnątrzoponowe, zwój gwiaździsty - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Marcaine – Adrenaline 0,5%
Produkt leczniczy Marcaine-Adrenaline 0,5% (5 mg bupiwakainy + 0,005 mg adrenaliny/ml) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, w tym zatrzymania akcji serca i zgonu, zwłaszcza przy znieczuleniu zewnątrzoponowym i blokadzie nerwów obwodowych. Donaczyniowe podanie leku lub wysokie stężenia ogólnoustrojowe mogą prowadzić do toksyczności układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, manifestującej się komorowymi zaburzeniami rytmu, migotaniem komór oraz nagłym zatrzymaniem akcji serca. Znieczulenia regionalne powinny być wykonywane wyłącznie w warunkach szpitalnych z dostępem do monitoringu i sprzętu resuscytacyjnego, a personel musi być przeszkolony w rozpoznawaniu i leczeniu powikłań. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek, a także u osób z blokami przewodzenia mięśnia sercowego oraz u pacjentów przyjmujących leki przeciwarytmiczne klasy III (np. amiodaron), ze względu na ryzyko nasilenia działań kardiotoksycznych.
bezdech, blokada nerwów obwodowych, bradykardia, całkowity blok przewodzenia, chlorowodorek bupiwakainy, chondroliza, choroba wieńcowa, ciężka choroba wątroby, ciężka niewydolność nerek, dysfunkcja mięśni oka, hipotensja, hipowolemia, komorowe zaburzenia rytmu, lek miejscowo znieczulający, lek przeciwarytmiczny klasy III, migotanie komór, nadczynność tarczycy, niewydolność naczyń mózgowych, pirosiarczan sodu, polekowe uszkodzenie wątroby, reakcja anafilaktyczna, tętnica końcowa, winian adrenaliny, zaburzenie czynności wątroby, zatrzymanie czynności serca, znieczulenie okołogałkowe, znieczulenie okołoszyjkowe, znieczulenie pozagałkowe, znieczulenie regionalne, znieczulenie zewnątrzoponowe, znieczulenie zewnątrzoponowe piersiowe