Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Bupiwakaina

Bupiwakaina, jako amidowy lek miejscowo znieczulający, wymaga stosowania wyłącznie przez wykwalifikowany personel w odpowiednio wyposażonych ośrodkach, z zapewnieniem monitorowania funkcji życiowych, dostępu do żyły pacjenta oraz sprzętu do resuscytacji. Toksyczność bupiwakainy manifestuje się głównie objawami ze strony OUN i układu sercowo-naczyniowego, w tym arytmiami komorowymi, migotaniem komór, zapaścią sercowo-naczyniową i zatrzymaniem akcji serca, szczególnie przy przypadkowym podaniu donaczyniowym lub przedawkowaniu. Ryzyko powikłań wzrasta przy znieczuleniu dużych pni nerwowych, gdzie stosowane są większe objętości leku. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku, z niewydolnością wątroby i nerek, zaburzeniami przewodnictwa sercowego, hipowolemią, niewydolnością serca, a także u kobiet w zaawansowanej ciąży. Znieczulenie zewnątrzoponowe może powodować hipotensję i bradykardię, które należy leczyć dożylnym podaniem efedryny w dawce 5-10 mg (dawka dostosowana u dzieci do wieku i masy ciała).

  1. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania bupiwakainy
    1. Wymagania ogólne dla bezpiecznego stosowania
    2. Toksyczność bupiwakainy
    3. Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności
    4. Ryzyko powikłań przy specyficznych typach znieczulenia
    5. Szczególne środki ostrożności przy stosowaniu bupiwakainy z adrenaliną
    6. Reakcje alergiczne
    7. Zawartość sodu
    8. Stosowanie u dzieci
    9. Powikłania neurologiczne
    10. Kolejne rozdziały

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania bupiwakainy

Bupiwakaina, jako lek miejscowo znieczulający z grupy amidów, wymaga szczególnej uwagi i zachowania środków ostrożności podczas stosowania. Liczne dane kliniczne potwierdzają, że niewłaściwe użycie lub przedawkowanie bupiwakainy może prowadzić do poważnych powikłań, w tym zagrażających życiu reakcji ze strony układu sercowo-naczyniowego i ośrodkowego układu nerwowego.12

Wymagania ogólne dla bezpiecznego stosowania

Znieczulenia z użyciem bupiwakainy powinny być przeprowadzane wyłącznie w odpowiednio wyposażonych ośrodkach, przez personel medyczny posiadający niezbędną wiedzę i doświadczenie. W każdym przypadku należy zapewnić:3

  • Odpowiednie wyposażenie do monitorowania funkcji życiowych pacjenta
  • Dostęp do leków i sprzętu niezbędnego do prowadzenia resuscytacji
  • Dostęp do żyły pacjenta przed rozpoczęciem znieczulenia
  • Stałą obecność anestezjologa

45

Lekarz wykonujący znieczulenie powinien być odpowiednio przeszkolony w zakresie technik znieczulenia regionalnego, znać metody diagnozowania i postępowania w przypadku wystąpienia działań niepożądanych, objawów toksyczności oraz innych powikłań.6

Toksyczność bupiwakainy

Bupiwakaina, podobnie jak inne leki miejscowo znieczulające, może wywoływać objawy toksyczności w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) oraz w układzie krążenia, gdy jej stężenie we krwi osiągnie wysokie wartości. Dotyczy to szczególnie przypadków:7

  • Niezamierzonego podania donaczyniowego
  • Wstrzyknięcia w silnie unaczyniony obszar ciała
  • Przedawkowania leku

8

Przy dużych stężeniach bupiwakainy w krążeniu odnotowano przypadki poważnych powikłań kardiologicznych, takich jak:9

  • Arytmie komorowe
  • Migotanie komór
  • Zapaść sercowo-naczyniowa
  • Zatrzymanie akcji serca
  • Zgon

10

Należy zaznaczyć, że duże stężenia ogólnoustrojowe nie są spodziewane przy normalnych dawkach stosowanych w znieczuleniu podpajęczynówkowym, jednak podczas wykonywania znieczulenia dużych pni nerwowych, gdzie wymagane jest użycie większych objętości leku, ryzyko to wzrasta.11

Szczególne grupy pacjentów wymagające ostrożności

Podczas stosowania bupiwakainy szczególną ostrożność należy zachować u następujących grup pacjentów:12

Ryzyko powikłań przy specyficznych typach znieczulenia

Znieczulenie zewnątrzoponowe

Znieczulenie zewnątrzoponowe może powodować:19

  • Obniżenie ciśnienia krwi
  • Bradykardię

Ryzyko wystąpienia tych objawów można zmniejszyć poprzez:

  • Podanie leków wazopresyjnych
  • W przypadku hipotensji – natychmiastowe podanie dożylne efedryny w dawce 5-10 mg (z możliwością powtórzenia)
  • U dzieci – dostosowanie dawki efedryny do wieku i masy ciała

20

Blokada centralna (rdzeniowa i zewnątrzoponowa) może powodować niewydolność układu krążenia, zwłaszcza w warunkach hipowolemii.21

Znieczulenie podpajęczynówkowe

Bardzo wysokie lub całkowite znieczulenie rdzeniowe jest rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym, które może wystąpić po wykonaniu znieczulenia podpajęczynówkowego. Jego skutkiem może być:22

  • Niewydolność układu krążenia – spowodowana rozległą blokadą układu współczulnego, prowadząca do:
    • Znacznego niedociśnienia
    • Bradykardii
    • W skrajnych przypadkach – zatrzymania pracy serca
  • Niewydolność oddechowa – spowodowana porażeniem mięśni oddechowych (w wyniku zahamowania przewodnictwa w nerwach unerwiających mięśnie oddechowe), w tym również przepony

23

Ryzyko wystąpienia wysokiego lub całkowitego znieczulenia rdzeniowego jest większe u:24

  • Pacjentów w podeszłym wieku
  • Pacjentek w zaawansowanej ciąży

U tych pacjentów należy zmniejszyć dawkę bupiwakainy.25

Należy pamiętać, że u pacjentów z hipowolemią podczas znieczulenia podpajęczynówkowego może dojść do nagłego i znacznego obniżenia ciśnienia tętniczego krwi, bez względu na zastosowany środek miejscowo znieczulający.26

Dodatkowe informacje dla bupiwakainy izobarycznej (Bupivacaine Spinal Grindeks): zakres segmentów znieczulonych może być trudny do przewidzenia, szczególnie jeśli użyto roztworu izobarycznego.27

Znieczulenie w okręgu głowy i szyi

Znieczulenia miejscowe wykonywane w okolicy głowy i szyi mogą być związane ze zwiększoną częstością występowania działań niepożądanych, niezależnie od podanego środka znieczulającego.28 Niezamierzone dotętnicze wstrzyknięcie nawet małych dawek leku może powodować poważne uszkodzenie mózgu.29

Znieczulenie okołogałkowe i pozagałkowe

Wstrzyknięcia pozagałkowe mogą w rzadkich przypadkach dotrzeć do przestrzeni podpajęczynówkowej, powodując:30

  • Tymczasową ślepotę
  • Zapaść sercowo-naczyniową
  • Bezdech
  • Drgawki

Poza- i okołogałkowe znieczulenie może powodować ryzyko trwałych zaburzeń funkcji mięśni ocznych. Główne przyczyny to:31

  • Urazy
  • Miejscowe objawy toksyczności w mięśniach i/lub nerwach

Ciężkość reakcji tkanek na znieczulenie związana jest ze stopniem urazu, stężeniem leku oraz czasem narażenia tkanek. Z tego powodu należy stosować możliwie najmniejsze skuteczne stężenie i dawkę leku.32

Znieczulenie okołoszyjkowe

Znieczulenie okołoszyjkowe macicy w pewnych przypadkach może powodować bradykardię lub tachykardię u płodu, z tego powodu należy monitorować częstość akcji serca płodu.33

Wstrzyknięcie wewnątrzstawowe

W przypadku dużego urazu wewnątrzstawowego bądź rozległej odsłoniętej powierzchni stawu po zabiegu chirurgicznym, wstrzyknięcie wewnątrzstawowe bupiwakainy wymaga specjalnej ostrożności. Może dojść do zwiększonego wchłaniania i wysokiego stężenia substancji czynnej w osoczu.34

Po wprowadzeniu leków do obrotu zgłaszano przypadki chondrolizy u pacjentów otrzymujących pooperacyjnie dostawowo ciągły wlew produktów miejscowo znieczulających. Większość doniesień dotyczyła chondrolizy w obrębie stawu barkowego. Ze względu na wiele czynników mogących przyczyniać się do wystąpienia chondrolizy oraz niespójności w piśmiennictwie naukowym dotyczące mechanizmu działania, związek przyczynowo-skutkowy nie został ustalony.35

Szczególne środki ostrożności przy stosowaniu bupiwakainy z adrenaliną

Roztwory zawierające adrenalinę należy stosować ostrożnie u pacjentów z:36

  • Ciężkim lub nieleczonym nadciśnieniem
  • Źle kontrolowaną nadczynnością tarczycy
  • Chorobą wieńcową
  • Blokiem przewodnictwa mięśnia sercowego
  • Niewydolnością naczyń mózgowych
  • Zaawansowaną cukrzycą

Roztwory zawierające adrenalinę powinny być stosowane ze szczególną ostrożnością i w ściśle odmierzonych dawkach w obszarach zaopatrywanych przez tętnice końcowe (np. palce) lub w obszarach o zmniejszonym ukrwieniu z innych powodów.37

Wstrzyknięcie bupiwakainy z adrenaliną w obszarach tętnic końcowych (np. blokada prącia, znieczulenie metodą Obersta) może spowodować niedokrwienną martwicę tkanek.38

Reakcje alergiczne

W pojedynczych przypadkach opisywano reakcje alergiczne po zastosowaniu leków miejscowo znieczulających z grupy amidów. W najcięższych przypadkach obserwowano wstrząs anafilaktyczny.39

Nie obserwowano reakcji alergicznych po podaniu leków o budowie amidowej (np. bupiwakainy) u pacjentów, u których wystąpiły reakcje alergiczne po zastosowaniu leków miejscowo znieczulających o budowie estrowej (prokaina, tetrakaina, benzokaina).40

Zawartość sodu

Produkty zawierające bupiwakainę zawierają zazwyczaj sód, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie.41

Nazwa produktu Dawka Zawartość sodu % zalecanej przez WHO maksymalnej dawki dobowej
Bupivacaine Grindeks 5 mg/ml 31,5 mg na ampułkę 10 ml 1,57%
Bupivacainum hydrochloricum WZF 0,5% 5 mg/ml 31,5 mg na ampułkę 10 ml
63 mg na fiolkę 20 ml		 1,58%
3,15%
Bupivacaini Noridem 2,5 mg/mL, 5 mg/mL 3,31 mg/ml 0,17% na 1 ml
Bupivacaine Spinal Grindeks, Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy, Marcaine Spinal 0,5% Heavy, Pankaine Spinal Heavy, Sanergy Heavy 5 mg/ml Mniej niż 1 mmol (23 mg) na dawkę Uznaje się za „wolny od sodu”

Stosowanie u dzieci

Szczególne środki ostrożności dotyczące stosowania bupiwakainy u dzieci:

  • Nie określono bezpieczeństwa stosowania i skuteczności bupiwakainy u dzieci poniżej 1 roku życia.42
  • Nie udokumentowano stosowania bupiwakainy w blokadzie dostawowej u dzieci w wieku od 1 roku do 12 lat.43
  • Nie udokumentowano stosowania bupiwakainy w blokadzie dużych nerwów u dzieci w wieku od 1 roku do 12 lat.44
  • Przy znieczuleniu zewnątrzoponowym dawkę leku należy wstrzykiwać w dawkach podzielonych, dostosowując dawkę do wieku i masy ciała, ponieważ przy podawaniu zewnątrzoponowym, szczególnie w odcinku piersiowym, istnieje ryzyko ciężkiego niedociśnienia i zaburzeń układu oddechowego.45
  • U dzieci poniżej 8. roku życia rzadko występuje obniżone ciśnienie krwi po znieczuleniu podpajęczynówkowym.46

Powikłania neurologiczne

Po znieczuleniu podpajęczynówkowym rzadko występują powikłania neurologiczne. Do powikłań tych należą:47

  • Zaburzenia czucia
  • Brak czucia
  • Zaburzenia czynności ruchowej
  • Porażenia

W niektórych przypadkach zmiany te mogą być trwałe.48

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl