Właściwości farmakodynamiczne
Bupiwakaina

Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych bupiwakainy

Bupiwakaina jest długo działającym środkiem miejscowo znieczulającym o budowie amidowej. Należy do grupy farmakoterapeutycznej środków do znieczulenia miejscowego, oznaczonej kodem ATC: N01BB01. Jest substancją stosowaną w produktach leczniczych takich jak Bupivacaine Grindeks, Bupivacaine Spinal Grindeks, Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy, Bupivacaini Noridem, Bupivacainum hydrochloricum WZF 0,5%, Marcaine-Adrenaline 0,5%, Marcaine Spinal 0,5% Heavy, Pankaine Spinal Heavy oraz Sanergy Heavy.^{1 2 3}

Mechanizm działania bupiwakainy

Bupiwakaina, podobnie jak inne leki miejscowo znieczulające, powoduje odwracalną blokadę przewodzenia impulsów nerwowych poprzez hamowanie kanałów sodowych błony komórkowej neuronu. Mechanizm działania polega na odwracalnym zmniejszeniu przepuszczalności błony komórkowej neuronu dla jonów sodowych.^{4 5 6}

Uważa się, że kanały sodowe błony komórkowej neuronu są receptorami dla leków miejscowo znieczulających. Bupiwakaina wykazuje podobne działanie także na inne pobudliwe błony komórkowe, np. w mózgu i mięśniu sercowym.^{7 8}

Profil farmakodynamiczny bupiwakainy

Działanie analgetyczne i znieczulające

Bupiwakaina wykazuje zarówno działanie znieczulające, jak i analgetyczne (przeciwbólowe). W dużych dawkach powoduje znieczulenie wymagane do przeprowadzenia zabiegów chirurgicznych, a w mniejszych dawkach powoduje blokadę czuciową (analgezję) i mniej nasiloną blokadę ruchową.^{9 10 11}

Szczególną właściwością bupiwakainy jest jej silniejszy wpływ na hamowanie przewodzenia impulsów nerwowych we włóknach czuciowych niż ruchowych, co sprawia, że jest ona szczególnie wskazana w przypadkach, kiedy konieczne jest wytworzenie skutecznej blokady czuciowej przy mniej nasilonej blokadzie ruchowej.¹²

Czas działania i początek działania

Początek i czas działania bupiwakainy zależą od dawki i miejsca podania.^{13 14 15}

W przypadku bupiwakainy podawanej do przestrzeni podpajęczynówkowej, początek działania jest szybki, a czas działania jest pośredni lub średnio długi do długiego. Czas trwania znieczulenia zależy od podanej dawki środka.^{16 17 18 19}

Wpływ adrenaliny na działanie bupiwakainy

Dodanie adrenaliny do roztworu bupiwakainy (np. w produkcie Marcaine-Adrenaline 0,5%) wpływa na czas działania leku. W przypadku znieczulenia nasiękowego i znieczulenia nerwów obwodowych, adrenalina wydłuża czas działania bupiwakainy. W przypadku znieczulenia zewnątrzoponowego wydłużenie czasu działania jest mniejsze.²⁰

Różnice w działaniu w zależności od postaci farmaceutycznej

Roztwory hiperbaryczne bupiwakainy

Niektóre produkty zawierające bupiwakainę, takie jak Bupivacaine WZF Spinal 0,5% Heavy, Marcaine Spinal 0,5% Heavy, Pankaine Spinal Heavy i Sanergy Heavy, są roztworami hiperbarycznymi. Ich ciężar właściwy jest większy niż płynu mózgowo-rdzeniowego, co powoduje, że na zakres znieczulenia ma wpływ siła ciężkości.^{21 22 23 24}

W przypadku produktu Sanergy Heavy, gęstość względna roztworu do wstrzykiwań wynosi 1,026 w 20°C (co jest równe 1,021 w 37°C), a na początkowe rozprzestrzenianie się w przestrzeni podpajęczynówkowej wyraźny wpływ ma grawitacja.²⁵

Specyfika działania w znieczuleniu podpajęczynówkowym

W przypadku znieczulenia podpajęczynówkowego stosuje się małe dawki bupiwakainy, co prowadzi do stosunkowo małego stężenia leku w płynie mózgowo-rdzeniowym. W związku z tym czas trwania znieczulenia jest relatywnie krótszy niż w przypadku innych technik znieczulenia regionalnego.^{26 27 28 29}

Warto zauważyć, że preparaty bupiwakainy bez glukozy (np. Bupivacaine Spinal – bez glukozy) powodują mniej przewidywalną blokadę, ale o dłuższym czasie trwania w porównaniu z preparatami zawierającymi glukozę (np. Sanergy Heavy).³⁰

Działania ogólnoustrojowe i potencjalne działania niepożądane

Toksyczność ogólnoustrojowa bupiwakainy

Jeśli bupiwakaina w zbyt dużych dawkach znajdzie się w krążeniu układowym, mogą pojawić się oznaki toksyczności, przede wszystkim wobec układu nerwowego i układu krążenia.^{31 32 33}

Objawy toksyczności ze strony układu nerwowego pojawiają się przed objawami ze strony układu krążenia, ponieważ do ich wystąpienia wystarczy mniejsze stężenie bupiwakainy w osoczu.^{34 35 36}

Wpływ na układ krążenia

Do objawów bezpośredniego działania bupiwakainy na mięsień sercowy należą:^{37 38 39}

• Spowolnienie przewodnictwa
• Ujemny wpływ inotropowy (zmniejszenie kurczliwości mięśnia sercowego)
• Zatrzymanie akcji serca

^{40 41}

Wpływ na autonomiczny układ nerwowy

Pośredni wpływ na układ sercowo-naczyniowy, tj. hipotensja (niedociśnienie) i bradykardia, może wystąpić podczas znieczulenia zewnątrzoponowego i zależy od rozległości współistniejącej blokady współczulnej.^{42 43 44}