nukleotyd tiopurynowy
Nukleotydy tiopurynowe są to zmodyfikowane nukleotydy, w których atom tlenu w pierścieniu purynowym został zastąpiony atomem siarki. Te związki odgrywają kluczową rolę jako leki immunosupresyjne i przeciwnowotworowe, wykorzystywane w terapii chorób autoimmunologicznych oraz białaczek.
Do najważniejszych nukleotydów tiopurynowych należą 6-merkaptopuryna, 6-tioguanina oraz azatiopryna. Mechanizm działania tych związków polega na zaburzeniu syntezy DNA i RNA poprzez inkorporację tionukleotydów do kwasów nukleinowych oraz hamowanie enzymów uczestniczących w syntezie puryn.
Metabolizm nukleotydów tiopurynowych zachodzi głównie przy udziale enzymu metylotransferazy tiopurynowej (TPMT). Polimorfizm genu kodującego ten enzym jest odpowiedzialny za różnice w skuteczności terapii oraz ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Z tego powodu przed rozpoczęciem leczenia tiopurynami zaleca się genotypowanie pacjentów pod kątem aktywności TPMT.
Terapia nukleotydami tiopurynowymi wiąże się z ryzykiem mielosupresji, hepatotoksyczności oraz zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów. Monitorowanie parametrów morfologii krwi oraz funkcji wątroby jest niezbędne podczas prowadzenia leczenia tymi związkami.
Powiązane wpisy
-
Leksykon leków
Merkaptopuryna, klasyfikowana w grupie ATC jako L01BB02, jest prolekiem przeciwnowotworowym z grupy analogów puryny, wymagającym metabolicznej aktywacji głównie w wątrobie i komórkach docelowych. Jej mechanizm działania opiera się na podwójnym działaniu cytotoksycznym: hamowaniu syntezy de novo puryn oraz interkonwersji nukleotydów purynowych, co prowadzi do zahamowania replikacji DNA i zatrzymania cyklu komórkowego w fazie S. Ponadto, aktywne metabolity tioguaninowe wbudowują się w DNA i RNA, powodując zaburzenia strukturalne i funkcjonalne kwasów nukleinowych, co skutkuje indukcją śmierci komórkowej. Szczególnie wrażliwe na działanie merkaptopuryny są komórki o szybkim tempie podziałów, co uzasadnia jej zastosowanie w terapii nowotworów hematologicznych.
analog puryny, białaczka, biotransformacja, cykl komórkowy, działanie cytotoksyczne, faza S cyklu komórkowego, interkonwersja nukleotydów, lek przeciwnowotworowy, merkaptopuryna, metabolit aktywny, metabolizm nukleotydów purynowych, nukleotyd tioguaniny, nukleotyd tiopurynowy, prolek, replikacja DNA, synteza de novo puryny, szlak śmierci komórkowej -
Leksykon substancji czynnych
Azatiopryna jest pro-lekiem, który po podaniu doustnym ulega szybkiemu metabolizmowi do 6-merkaptopuryny (6-MP), a następnie do aktywnego metabolitu 6-tioguaniny, odpowiedzialnego za efekt immunosupresyjny. Biodostępność azatiopryny jest dobra, jednak podanie z mlekiem lub pokarmem może obniżyć biodostępność 6-MP o około 26%, co jest związane z rozkładem 6-MP przez oksydazę ksantynową w mleku. Okres półtrwania azatiopryny w osoczu wynosi 6-28 minut, natomiast 6-MP 38-114 minut. Metabolizm azatiopryny jest zależny od aktywności enzymu S-metylotransferazy tiopuryny (TPMT), której polimorfizmy genetyczne (TPMT*2, TPMT*3A, TPMT*3C) wpływają na stężenia cytotoksycznych nukleotydów tioguaniny i ryzyko mielosupresji. Fenotypowanie TPMT jest kluczowe dla indywidualizacji terapii, zwłaszcza u pacjentów z niedoborem enzymu, u których ryzyko toksyczności jest znacznie podwyższone.
1-metylo-4-nitro-5-tioimidazol, 6-merkaptopuryna, 6-tioguanina, biodostępność, ekspozycja na metabolit, hemodializa, kwas 6-tiomoczowy, marskość wątroby, mocznica, niedobór heterozygotyczny, niedobór homozygotyczny, niedobór TPMT, nukleotyd tioguaniny, nukleotyd tiopurynowy, okres półtrwania, oksydaza ksantynowa, pochodna imidazolowa, pro-lek, przeszczep nerki, S-metylotransferaza tiopuryny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby
