S-metylotransferaza tiopuryny
S-metylotransferaza tiopuryny (TPMT) to enzym, który odgrywa kluczową rolę w metabolizmie leków tiopurynowych, takich jak azatiopryna, 6-merkaptopuryna i 6-tioguanina. Enzym ten katalizuje S-metylację leków tiopurynowych, co prowadzi do ich inaktywacji, a tym samym wpływa na skuteczność i toksyczność terapii.
Aktywność enzymu TPMT wykazuje znaczącą zmienność osobniczą, która jest uwarunkowana genetycznie. Zidentyfikowano kilka polimorfizmów genu TPMT, które wpływają na aktywność enzymatyczną. Pacjenci z niską aktywnością TPMT są narażeni na zwiększone ryzyko toksyczności hematologicznej podczas leczenia standardowymi dawkami leków tiopurynowych z powodu kumulacji aktywnych metabolitów 6-tioguaninowych.
Oznaczanie aktywności TPMT lub genotypowanie jest rekomendowane przed rozpoczęciem terapii tiopurynami w leczeniu chorób autoimmunologicznych (np. nieswoistych chorób zapalnych jelit, reumatoidalnego zapalenia stawów) oraz w terapii nowotworów hematologicznych. Pozwala to na personalizację dawkowania leków tiopurynowych i zmniejszenie ryzyka poważnych działań niepożądanych, szczególnie mielosupresji.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Tioguanina – Dawkowanie i sposób podawania
Tioguanina jest stosowana doustnie w krótkotrwałych cyklach, głównie na etapie poprzedzającym leczenie podtrzymujące, ze względu na wysokie ryzyko hepatotoksyczności. Standardowa dawka u dorosłych wynosi 100-200 mg/m² powierzchni ciała na dobę, podawana w tabletkach po 40 mg. Dawkowanie u dzieci jest zbliżone do dawek dorosłych, przeliczone na powierzchnię ciała, natomiast u osób w podeszłym wieku nie ma specjalnych zaleceń dotyczących modyfikacji dawki. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby konieczne jest rozważenie redukcji dawki, dostosowanej do stopnia niewydolności. Wchłanianie tioguaniny może być zmienne, a stężenie w osoczu obniża się w przypadku wymiotów lub podania leku z posiłkiem, co należy uwzględnić w planowaniu terapii.
działanie toksyczne, genotyp i fenotyp TPMT, hepatotoksyczność, leczenie podtrzymujące, lek cytotoksyczny, leukopenia, łysienie, mutacja genu NUDT15, ostra białaczka, powierzchnia ciała, rasa azjatycka, S-metylotransferaza tiopuryny, tioguanina, wymioty, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lanvis
Tioguanina jest cytotoksycznym lekiem stosowanym wyłącznie pod ścisłym nadzorem doświadczonego lekarza, ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym toksycznego uszkodzenia wątroby i mielosupresji. Szczególnie niezalecane jest stosowanie szczepionek zawierających żywe drobnoustroje u pacjentów w trakcie i do co najmniej 3 miesięcy po zakończeniu terapii. Tioguanina nie powinna być stosowana w długotrwałych schematach leczenia podtrzymującego z uwagi na wysokie ryzyko uszkodzenia śródbłonka naczyń wątroby, manifestującego się zespołem zamknięcia żył wątrobowych (hiperbilirubinemia, hepatomegalia, wodobrzusze) oraz objawami nadciśnienia wrotnego (splenomegalia, małopłytkowość, żylaki przełyku). W badaniach histopatologicznych obserwuje się stwardnienie wątrobowo-wrotne, guzowaty rozrost regeneracyjny, peliosis hepatis oraz włóknienie okołowrotne. W przypadku pojawienia się objawów toksycznego uszkodzenia wątroby konieczne jest natychmiastowe odstawienie leku, co może prowadzić do odwracalności zmian.
choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba reumatyczna, choroba zapalna jelit, depresja szpiku kostnego, działanie mielosupresyjne, guzkowy rozrost regeneracyjny wątroby, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, immunosupresja, lek cytostatyczny, leukocytopenia, leukopenia, łysienie, małopłytkowość, mesalazyna, mutacja NUDT15, nadciśnienie wrotne, neutropenia, niedobór TPMT, niedokrwistość, olsalazyna, ostra białaczka limfoblastyczna, peliosis hepatis, retencja płynów, S-metylotransferaza tiopuryny, splenomegalia, środek cytotoksyczny, stwardnienie wątrobowo-wrotne, sulfasalazyna, szczepionka zawierająca żywe drobnoustroje, tioguanina, toksyczne uszkodzenie wątroby, uszkodzenie śródbłonka naczyń, włóknienie okołowrotne wątroby, wodobrzusze, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zespół zamknięcia żył wątrobowych, żylaki przełyku - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Imuran 50 mg
Azatiopryna (lek Imuran) jest dostępna w formie tabletek powlekanych (25 mg lub 50 mg) i może być podawana doustnie lub dożylnie (tylko gdy podanie doustne jest niemożliwe). Dawkowanie różni się w zależności od wskazania klinicznego: w immunosupresji po przeszczepach dawka początkowa wynosi do 5 mg/kg mc./dobę, a dawka podtrzymująca 1-4 mg/kg mc./dobę, z koniecznością ciągłego stosowania. W innych wskazaniach początkowo stosuje się 1-3 mg/kg mc./dobę, a dawkę podtrzymującą dostosowuje się w zakresie <1-3 mg/kg mc./dobę, uwzględniając odpowiedź kliniczną i tolerancję hematologiczną. U pacjentów z chorobami zapalnymi jelit leczenie powinno trwać co najmniej 12 miesięcy, a efekt terapeutyczny może pojawić się po 3-4 miesiącach. Dzieci stosuje się dawkowanie analogiczne do dorosłych, z uwzględnieniem wyższych dawek u dzieci z nadwagą. U osób starszych oraz pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby zaleca się ostrożność, monitorowanie funkcji narządów i ewentualne zmniejszenie dawki ze względu na ryzyko kumulacji i toksyczności.
allopurynol, azatiopryna, choroba zapalna jelit, dawka podtrzymująca, gen NUDT15, genotypowanie, inhibitor oksydazy ksantynowej, leczenie immunosupresyjne, morfologia krwi, niedobór TPMT, odrzucenie przeszczepu, podanie dożylne, przeszczepienie narządów, S-metylotransferaza tiopuryny, tabletka powlekana, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon substancji czynnych
Azatiopryna – Dawkowanie i sposób podawania
Azatiopryna jest lekiem immunosupresyjnym wymagającym indywidualnego dostosowania dawki w zależności od wskazania klinicznego, stanu pacjenta oraz tolerancji hematologicznej. W terapii po przeszczepieniu narządów stosuje się dawkę początkową do 5 mg/kg mc./dobę, a następnie dawkę podtrzymującą 1-4 mg/kg mc./dobę, z koniecznością leczenia dożywotniego. W innych wskazaniach, w tym nieswoistych zapaleniach jelit (IBD), dawka dobowa wynosi zwykle 1-3 mg/kg mc., z możliwością zmniejszenia dawki podtrzymującej do poniżej 1 mg/kg mc. do 3 mg/kg mc./dobę. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby zaleca się dawkę 1 mg/kg mc./dobę oraz ścisłe monitorowanie układu krwiotwórczego. Szczególną ostrożność wymaga stosowanie azatiopryny z allopurynolem, gdzie dawka azatiopryny powinna stanowić 25% zwykle stosowanej, ze względu na ryzyko nasilenia toksyczności. Dawkowanie u osób starszych oraz dzieci z nadwagą wymaga indywidualnego podejścia i monitorowania efektów terapii.
allopurynol, azatiopryna, cyklosporyna, gen NUDT15, globulina antytymocytowa, inhibitor oksydazy ksantynowej, jadłowstręt, krwinki białe, lek immunosupresyjny, morfologia krwi, nadwaga, nieswoiste zapalenie jelit, niewydolność nerek, nudności, odrzucenie przeszczepu, podanie dożylne, polimorfizm genu, produkty mleczne, przeszczepienie narządów, S-metylotransferaza tiopuryny, steroid, szpik kostny, toksyczność leku - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Lanvis 40 mg
Lanvis zawiera tioguaninę w dawce 40 mg na tabletkę, stosowaną doustnie w krótkotrwałych cyklach terapeutycznych, głównie przed leczeniem podtrzymującym. Standardowa dawka u dorosłych wynosi 100-200 mg/m² powierzchni ciała na dobę, podobnie u dzieci i młodzieży, z koniecznością indywidualnej modyfikacji u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i/lub wątroby. Tioguanina charakteryzuje się zmiennym wchłanianiem, które może być obniżone przez posiłek lub wymioty. Ze względu na wysokie ryzyko hepatotoksyczności, lek nie jest zalecany do długotrwałego stosowania. U osób w podeszłym wieku dawkowanie nie różni się od młodszych pacjentów.
działanie niepożądane, działanie toksyczne, genotyp i fenotyp TPMT, hepatotoksyczność, lek cytotoksyczny, leukopenia, łysienie polekowe, mutacja genu NUDT15, niedobór heterozygotyczny, niedobór homozygotyczny, pacjent pediatryczny, S-metylotransferaza tiopuryny, test genetyczny, tioguanina, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Imuran 25 mg
Azatiopryna, po podaniu doustnym, wykazuje dobre wchłanianie z przewodu pokarmowego, jednak jej biodostępność jest o około 26% niższa przy podaniu z pokarmem i mlekiem w porównaniu do podania na czczo, co jest związane z rozkładem 6-merkaptopuryny (6-MP) przez oksydazę ksantynową w mleku. Maksymalne stężenie radioaktywności w osoczu po podaniu azatiopryny znakowanej izotopem 35S osiągane jest po 1-2 godzinach, a okres półtrwania wynosi 4-6 godzin, choć okres półtrwania samej azatiopryny jest krótszy (6-28 minut), a 6-MP wynosi 38-114 minut. Metabolizm azatiopryny prowadzi do powstania kwasu 6-tiomoczowego i innych metabolitów, z minimalnym wydalaniem leku w formie niezmienionej. Kluczową rolę w metabolizmie odgrywa enzym S-metylotransferaza tiopuryny (TPMT), którego aktywność wpływa na stężenia cytotoksycznych nukleotydów tioguaniny i ryzyko mielosupresji. Genotypowanie TPMT pozwala na identyfikację pacjentów z niedoborem enzymu, co ma istotne znaczenie kliniczne.
- Leksykon substancji czynnych
Tioguanina – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tioguanina, aktywny składnik produktu Lanvis, jest cytotoksycznym lekiem stosowanym wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza doświadczonego w terapii cytostatykami. Ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym toksycznego uszkodzenia wątroby manifestującego się zespołem zamknięcia żył wątrobowych (objawy: hiperbilirubinemia, tkliwa hepatomegalia, wodobrzusze, nadciśnienie wrotne, małopłytkowość, splenomegalia), konieczne jest regularne monitorowanie parametrów morfologii krwi oraz czynności wątroby (cotygodniowo). Tioguaniny nie należy stosować w leczeniu podtrzymującym ani w długotrwałych schematach ze względu na wysokie ryzyko uszkodzenia śródbłonka naczyń wątroby, szczególnie u chłopców. W przypadku wystąpienia objawów toksycznego uszkodzenia wątroby należy natychmiast przerwać terapię, co może prowadzić do odwracalności zmian klinicznych i histopatologicznych.
depresja szpiku kostnego, guzkowy rozrost regeneracyjny wątroby, hepatomegalia, hiperbilirubinemia, immunosupresja, leukocytopenia, leukopenia, łysienie, małopłytkowość, mesalazyna, mielosupresja, morfologia krwi, mutacja NUDT15, nadciśnienie wrotne, neutropenia, niedokrwistość, olsalazyna, ostra białaczka limfoblastyczna, peliosis hepatis, S-metylotransferaza tiopuryny, splenomegalia, środek cytotoksyczny, stwardnienie wątrobowo-wrotne, sulfasalazyna, tioguanina, toksyczne uszkodzenie wątroby, TPMT, uszkodzenie śródbłonka naczyń, włóknienie okołowrotne wątroby, wodobrzusze, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zespół zamknięcia żył wątrobowych, żylaki przełyku