toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka
Toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka (TENS, ang. Toxic Epidermal Necrolysis) to rzadka, zagrażająca życiu reakcja skórna, charakteryzująca się rozległym złuszczaniem naskórka i błon śluzowych. Stan ten jest najcięższą postacią reakcji polekowej i stanowi nagły przypadek dermatologiczny wymagający natychmiastowej interwencji.
Patofizjologia TENS obejmuje masową apoptozę keratynocytów, prowadzącą do separacji naskórka od skóry właściwej. Reakcja ta zazwyczaj jest wywołana przez leki, najczęściej przez antybiotyki (szczególnie sulfonamidy), leki przeciwdrgawkowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz allopurynol. W rzadkich przypadkach może być spowodowana infekcjami lub chorobami autoimmunologicznymi.
Klinicznie TENS objawia się wysoką gorączką, ogólnym złym samopoczuciem i bólem, a następnie rozwojem bolesnych zmian rumieniowych, które szybko przekształcają się w duże pęcherze i prowadzą do rozległego złuszczania naskórka. Objaw Nikolskiego (oddzielanie się naskórka pod wpływem lekkiego ucisku) jest charakterystyczny. Gdy dotyczy ponad 30% powierzchni ciała, stan określa się jako TENS, natomiast zajęcie 10-30% klasyfikowane jest jako zespół nakładania się SJS/TENS.
Leczenie TENS wymaga natychmiastowej hospitalizacji, najlepiej w specjalistycznym ośrodku oparzeń lub na oddziale intensywnej terapii. Podstawą postępowania jest odstawienie leku wywołującego reakcję, intensywna opieka wspomagająca obejmująca utrzymanie równowagi płynowej i elektrolitowej, profilaktykę zakażeń, leczenie bólu oraz specjalistyczną pielęgnację skóry podobną do tej stosowanej w oparzeniach. Stosowanie kortykosteroidów systemowych jest kontrowersyjne, natomiast dożylne immunoglobuliny i cyklosporyna A mogą być rozważane w ciężkich przypadkach.
Śmiertelność w TENS wynosi 25-30%, a u pacjentów, którzy przeżyją, mogą wystąpić długotrwałe powikłania, w tym zmiany pigmentacyjne skóry, dystrofia paznokci, zrosty błon śluzowych oraz powikłania oczne prowadzące do utraty wzroku. Ze względu na genetyczną predyspozycję do wystąpienia TENS, pacjenci powinni być poinformowani o bezwzględnej konieczności unikania leku, który wywołał reakcję, oraz leków o podobnej strukturze chemicznej.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Mirtazapina – Działania niepożądane
Mirtazapina, stosowana w dawkach do 60 mg przez okres do 12 tygodni, wykazuje profil bezpieczeństwa obejmujący liczne działania niepożądane, z których najczęstsze (>5%) to senność, uspokojenie, suchość w jamie ustnej, zwiększenie masy ciała i apetytu, zawroty głowy oraz zmęczenie. Szczególnie istotne są ciężkie reakcje skórne (SCAR), takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), DRESS, pęcherzowe zapalenie skóry i rumień wielopostaciowy, które mogą zagrażać życiu. Ponadto, mirtazapina może indukować zaburzenia hematologiczne (granulocytopenia, agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, małopłytkowość, eozynofilia), wymagające monitorowania morfologii krwi, zwłaszcza przy objawach infekcji lub krwawień. Wśród działań niepożądanych neurologicznych dominują senność, uspokojenie, bóle i zawroty głowy, drżenia, parestezje, a także ryzyko zespołu serotoninowego i drgawek, szczególnie u pacjentów z padaczką w wywiadzie. Mirtazapina może również powodować zaburzenia psychiczne, w tym lęk, bezsenność, manię, halucynacje, akatyzję, agresję oraz myśli i zachowania samobójcze, co wymaga ścisłej obserwacji stanu psychicznego pacjentów, zwłaszcza na początku terapii i przy zmianach dawkowania.
agranulocytoza, akatyzja, aminotransferaza, choroba afektywna dwubiegunowa, ciężkie niepożądane reakcje skórne, depresja szpiku kostnego, dyzartria, eozynofilia, ginekomastia, granulocytopenia, hiperkinezja, hiperprolaktynemia, hipertriglicerydemia, hiponatremia, hormon antydiuretyczny, kinaza kreatynowa, lek przeciwdepresyjny, małopłytkowość, mioklonie, mirtazapina, mlekotok, morfologia krwi, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość aplastyczna, parestezje, pęcherzowe zapalenie skóry, priapizm, rabdomioliza, randomizowane badanie kliniczne, reakcja polekowa z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, somnambulizm, toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół niespokojnych nóg, zespół serotoninowy, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Działania niepożądane – Milurit 200 mg
Allopurynol, stosowany w terapii, wykazuje stosunkowo rzadkie działania niepożądane, które jednak nasilają się u pacjentów z współistniejącą niewydolnością nerek i/lub wątroby. Najczęściej obserwowane są reakcje skórne, w tym wysypka, a w rzadkich przypadkach ciężkie reakcje nadwrażliwości, takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS) i toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka (TEN). Ryzyko tych powikłań jest największe w pierwszych tygodniach leczenia. Występują również rzadkie, ale poważne zaburzenia hematologiczne, takie jak agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna i trombocytopenia, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i wątroby. Zaleca się natychmiastowe odstawienie leku w przypadku wystąpienia ciężkich reakcji skórnych lub nadwrażliwości. Warto podkreślić, że obecność allelu HLA-B*5801 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju zespołu nadwrażliwości i SJS/TEN, choć genotypowanie nie jest obecnie standardem przesiewowym.
agranulocytoza, allopurynol, angioimmunoblastyczny chłoniak z komórek T, bradykardia, czyraczność, dławica piersiowa, eozynofilia, ginekomastia, granulocytoza, hormon tyreotropowy, jałowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, kamica moczowa, krwiomocz, leukocytoza, leukopenia, małopłytkowość, martwica wątroby, mocznica, nadciśnienie tętnicze, niedokrwistość aplastyczna, nudności i wymioty, obrzęk naczynioruchowy, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja skórna, toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka, trombocytopenia, wstrząs anafilaktyczny, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, zaćma, zapalenie naczyń, zapalenie wątroby, zespół Stevensa-Johnsona, zespół znikających przewodów żółciowych, ziarniniakowe zapalenie wątroby - Leksykon leków
Działania niepożądane – Benalapril 5 5 mg
Lek Benalapril zawierający enalaprylu maleinian w dawkach 5 mg, 10 mg oraz 20 mg wykazuje szeroki profil działań niepożądanych obejmujący różne układy i narządy. Do najczęściej obserwowanych należą zawroty głowy ośrodkowego pochodzenia, niewyraźne widzenie, suchy kaszel, nudności, osłabienie oraz zmęczenie. Często występują również zaburzenia sercowo-naczyniowe, takie jak niedociśnienie (w tym ortostatyczne), ból w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca, dusznica bolesna i tachykardia. W zakresie układu krwiotwórczego mogą pojawić się niedokrwistości (w tym aplastyczna i hemolityczna), neutropenia, trombocytopenia oraz pancytopenia. Rzadziej obserwuje się poważne reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka. W trakcie terapii mogą wystąpić także zaburzenia elektrolitowe, w tym hiperkaliemia i hiponatremia, a także zwiększone stężenie kreatyniny i mocznika w surowicy krwi.
agranulocytoza, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, białkomocz, cholestaza, dusznica bolesna, enalapryl, eozynofilowe zapalenie płuc, erytrodermia, ginekomastia, hiperkaliemia, hipoglikemia, hiponatremia, impotencja, incydent naczyniowo-mózgowy, kurcze mięśni, kwasica mleczanowa, neutropenia, niedociśnienie, niedokrwistość, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, objaw Raynauda, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk naczynioruchowy jelit, pancytopenia, parestezja, pęcherzyca, przeciwciała przeciwjądrowe, rumień wielopostaciowy, skąpomocz, skurcz oskrzeli, szum w uszach, tachykardia, toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka, trombocytopenia, zaburzenia hematologiczne, zapalenie błon surowiczych, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego, zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ibum COMFORT minicaps
Ibuprofen wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami takimi jak toczeń rumieniowaty układowy, przewlekłe zapalne choroby jelit, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia czynności nerek i wątroby, astma oskrzelowa oraz u osób po dużych zabiegach chirurgicznych. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy czas, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza ze strony przewodu pokarmowego i układu krążenia. U osób w podeszłym wieku zwiększa się ryzyko krwawień i perforacji przewodu pokarmowego, dlatego konieczne jest monitorowanie i edukacja pacjentów. Dawkowanie powyżej 1200 mg/dobę wiąże się z podwyższonym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych, zwłaszcza u pacjentów z nadciśnieniem, niewydolnością serca (NYHA II-III), chorobą niedokrwienną serca oraz chorobami naczyń obwodowych i mózgowych.
acenokumarol, agregacja trombocytów, astma oskrzelowa, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba naczyń mózgowych, choroba naczyń obwodowych, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, hiperlipidemia, ibuprofen, incydent zatorowo-zakrzepowy, inhibitor pompy protonowej, jałowe zapalenie opon mózgowych, krwotok z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, lek antyagregacyjny, lek przeciwzakrzepowy, mieszana choroba tkanki łącznej, nadciśnienie tętnicze, nefropatia postanalgetyczna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nietolerancja fruktozy, niewydolność nerek, ospa wietrzna, ostra uogólniona osutka krostkowa, owrzodzenie, perforacja przewodu pokarmowego, pozaszpitalne bakteryjne zapalenie płuc, skurcz oskrzeli, toczeń rumieniowaty układowy, toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka, udar, warfaryna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności serca, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie krzepnięcia, zastoinowa niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Benalapril 20 20 mg
Benalapril (enalaprylu maleinian) w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg, stosowany w formie tabletek, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych obejmujących różne układy organizmu. W zakresie hematologicznym obserwuje się niedokrwistość (w tym aplastyczną i hemolityczną) z częstością niezbyt częstą, a także rzadkie, ale poważne zaburzenia takie jak neutropenia, agranulocytoza czy pancytopenia. Zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) o nieznanej częstości może prowadzić do hiponatremii. Wśród działań niepożądanych neurologicznych bardzo często występują zawroty głowy ośrodkowego pochodzenia, a często bóle głowy, depresja i omdlenia. Niewyraźne widzenie jest bardzo częstym objawem, mogącym wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów. W układzie sercowo-naczyniowym często obserwuje się niedociśnienie, ból w klatce piersiowej, zaburzenia rytmu serca i tachykardię, a rzadziej zawał mięśnia sercowego i incydenty naczyniowo-mózgowe, szczególnie u pacjentów wysokiego ryzyka. Kaszel suchy i uporczywy jest bardzo częstym działaniem niepożądanym charakterystycznym dla inhibitorów ACE.
białkomocz, cholestaza, dusznica bolesna, enalapryl, eozynofilowe zapalenie płuc, erytrodermia, ginekomastia, hiperkaliemia, hipoglikemia, hiponatremia, impotencja, incydent naczyniowo-mózgowy, inhibitory ACE, inhibitory konwertazy angiotensyny, kaszel, kurcze mięśni, kwasica mleczanowa, limfadenopatia, neutropenia, niedociśnienie, niedociśnienie ortostatyczne, niedokrwistość, niewydolność wątroby, niewyraźne widzenie, nudności, objaw Raynauda, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk naczynioruchowy jelit, osłabienie, pancytopenia, parestezja, pęcherzyca, rumień wielopostaciowy, SIADH, skąpomocz, skurcz oskrzeli, szum w uszach, tachykardia, toksyczne martwicze oddzielenie się naskórka, zahamowanie szpiku kostnego, zapalenie trzustki, zawał mięśnia sercowego, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego, zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry