postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa
Postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa (PML) to rzadka, demielinizacyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego, wywoływana przez reaktywację wirusa JC (John Cunningham) u osób z obniżoną odpornością. Wirus JC jest powszechny w populacji (60-80% dorosłych posiada przeciwciała), jednak PML rozwija się niemal wyłącznie u pacjentów z upośledzoną funkcją układu immunologicznego.
Choroba charakteryzuje się powstawaniem mnogich ognisk demielinizacji w istocie białej mózgu, co prowadzi do postępującego deficytu neurologicznego. Objawy kliniczne PML obejmują zaburzenia poznawcze, osłabienie, zaburzenia widzenia, ataksję, afazję oraz zaburzenia czucia. Przebieg choroby jest zwykle szybki i prowadzi do znacznej niepełnosprawności lub śmierci w ciągu miesięcy od diagnozy.
Diagnoza PML opiera się na badaniach obrazowych (MRI), wykryciu DNA wirusa JC w płynie mózgowo-rdzeniowym oraz ocenie klinicznej. W obrazie MRI widoczne są hiperintensywne zmiany w sekwencji T2 i FLAIR, niewykazujące efektu masy ani wzmocnienia po podaniu kontrastu. Badanie PCR płynu mózgowo-rdzeniowego na obecność wirusa JC stanowi złoty standard diagnostyczny.
Leczenie PML koncentruje się głównie na przywróceniu funkcji immunologicznych poprzez odstawienie leków immunosupresyjnych lub wdrożenie terapii antyretrowirusowej u pacjentów z HIV. Eksperymentalne metody obejmują stosowanie cydarabiny, mirtazapiny, meflochiny oraz immunoterapii. Rokowanie pozostaje poważne, szczególnie u pacjentów z zaawansowaną immunosupresją, choć w niektórych przypadkach możliwa jest stabilizacja lub nawet częściowa regresja zmian.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lenalidomide Fresenius Kabi
Lenalidomid Fresenius Kabi, będący pochodną talidomidu, wykazuje silne działanie teratogenne, co wymaga ścisłego przestrzegania programu zapobiegania ciąży u kobiet w wieku rozrodczym oraz stosowania prezerwatyw przez mężczyzn podczas i po terapii. Kobiety muszą stosować skuteczne metody antykoncepcji co najmniej 4 tygodnie przed, w trakcie oraz 4 tygodnie po zakończeniu leczenia, a także poddawać się regularnym testom ciążowym o czułości ≥25 mIU/mL. Lek wiąże się z ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, szczególnie w skojarzeniu z deksametazonem, co wymaga monitorowania i profilaktyki przeciwzakrzepowej u pacjentów z czynnikami ryzyka. Ponadto, lenalidomid może powodować poważne hematologiczne działania niepożądane, takie jak neutropenia i trombocytopenia stopnia 3. i 4., co wymaga regularnej kontroli morfologii krwi – co tydzień przez pierwsze 8 tygodni, a następnie co miesiąc, z częstszą obserwacją u pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza i grudkowym. W przypadku wystąpienia neutropenii zaleca się rozważenie stosowania czynników wzrostu i natychmiastowe zgłaszanie gorączki.
agenezja macicy, chłoniak grudkowy, chłoniak z komórek płaszcza, cholestatyczne zapalenie wątroby, choroba zakrzepowo-zatorowa tętnic, cytolityczne zapalenie wątroby, epizod naczyniowo-mózgowy, gorączka neutropeniczna, nadciśnienie płucne, neuropatia obwodowa, neutropenia, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, ostra białaczka szpikowa, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, Program Zapobiegania Ciąży, przedwczesna niewydolność jajników, reakcja anafilaktyczna, reaktywacja zakażenia wirusowego, szpiczak mnogi, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne zapalenie wątroby, trombocytopenia, wirus półpaśca, wirus zapalenia wątroby typu B, zaburzenia czynności tarczycy, zaćma, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół mielodysplastyczny, zespół nadwrażliwości polekowej, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół Turnera, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Działania niepożądane – Dimethyl fumarate Teva 240 mg
Fumaran dimetylu, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego, wykazuje charakterystyczny profil działań niepożądanych, z najczęstszymi objawami obejmującymi nagłe zaczerwienienia skóry (35%) oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka (14%), nudności (12%), ból brzucha i bóle w nadbrzuszu (po 10%). Objawy te pojawiają się głównie w pierwszym miesiącu leczenia i mogą mieć charakter okresowy. Limfopenia występuje u 41% pacjentów, z różnym stopniem nasilenia: łagodna (28%), umiarkowana (11%) i ciężka (2%), co wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, takich jak postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa (PML). W badaniach klinicznych odnotowano również podwyższenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (ALT i AST ≥3× GGN u 6% i 2% pacjentów), jednak przerwanie terapii z tego powodu było rzadkie (<1%).
25-dihydroksywitamina D, aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginowa, anafilaksja, białkomocz, biegunka, ból brzucha, ból nadbrzusza, ciężka limfopenia, dysfagia, dysmenorrhea, fumaran dimetylu, ketonuria, leukopenia, limfopenia, nagłe zaczerwienienie skóry, niedociśnienie tętnicze, nudność, obrzęk naczynioruchowy, polekowe uszkodzenie wątroby, półpasiec, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, stwardnienie rozsiane, trombocytopenia, uderzenie gorąca, wirus Johna Cunninghama, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zakażenie wirusem półpaśca, zapalenie żołądka i jelit - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lenalidomide Pharmascience
Lenalidomid, będący pochodną talidomidu, wykazuje działanie teratogenne potwierdzone badaniami na małpach, co wymaga ścisłego przestrzegania programu zapobiegania ciąży u kobiet w wieku rozrodczym. Pacjentki muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez minimum 4 tygodnie przed, w trakcie oraz 4 tygodnie po zakończeniu terapii, a także poddawać się regularnym testom ciążowym o czułości ≥ 25 mIU/ml co 4 tygodnie. Mężczyźni przyjmujący lenalidomid powinni stosować prezerwatywy podczas kontaktów seksualnych z kobietami w ciąży lub potencjalnie płodnymi przez cały okres leczenia i 7 dni po jego zakończeniu. Ze względu na zwiększone ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, zwłaszcza u pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych lenalidomidem w skojarzeniu z deksametazonem, zaleca się profilaktykę przeciwzakrzepową oraz monitorowanie objawów takich jak duszność, ból w klatce piersiowej i obrzęki kończyn. Ponadto, lenalidomid może indukować nadciśnienie płucne, neutropenię, trombocytopenię oraz powikłania takie jak zespół rozpadu guza (TLS) i reakcje typu „tumour flare” (TFR), szczególnie u pacjentów z chłoniakiem z komórek płaszcza i chłoniakiem grudkowym, co wymaga intensywnego monitorowania i odpowiedniego leczenia wspomagającego.
agenezja macicy, brak laktazy, chłoniak grudkowy, chłoniak z komórek płaszcza, cholestatyczne zapalenie wątroby, cytolityczne zapalenie wątroby, delecja 5q, działanie teratogenne, epizod naczyniowo-mózgowy, lenalidomid, morfologia krwi, mutacja genu TP53, nadciśnienie płucne, neutropenia i trombocytopenia, nietolerancja galaktozy, niewydolność wątroby, ostra białaczka szpikowa, polekowa reakcja z eozynofilią, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, reaktywacja zakażenia wirusowego, szpiczak mnogi, talidomid, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne zapalenie wątroby, wirus zapalenia wątroby typu B, zaćma, zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół mielodysplastyczny, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół Turnera, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon substancji czynnych
Mykofenolan mofetylu – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Mykofenolan mofetylu (MMF), stosowany w terapii immunosupresyjnej, wiąże się z podwyższonym ryzykiem rozwoju chłoniaków, nowotworów skóry oraz zakażeń oportunistycznych, w tym reaktywacji latentnych wirusów (HBV, HCV, wirusy BK i JC). Ryzyko to koreluje z intensywnością i czasem trwania immunosupresji. Zaleca się ograniczenie ekspozycji na promieniowanie UV oraz regularne monitorowanie poziomu immunoglobulin, zwłaszcza u pacjentów z nawracającymi infekcjami, ze względu na możliwość hipogammaglobulinemii. W trakcie leczenia należy kontrolować morfologię krwi, szczególnie liczbę granulocytów obojętnochłonnych, z uwzględnieniem neutropenii przy wartości <1,3 x 10³/µl, co może wymagać przerwania terapii. Zgłaszano także przypadki rozstrzenia oskrzeli, śródmiąższowej choroby płuc i włóknienia, które mogą mieć ciężki przebieg. MMF wykazuje działanie cytostatyczne na limfocyty B i T, co może pogarszać przebieg zakażenia COVID-19.
chłoniak, choroba cytomegalowirusowa, dehydrogenaza inozynomonofosforanu, hipogammaglobulinemia, IMPDH, krążenie jelitowo-wątrobowe, kwas mykofenolowy, leczenie immunosupresyjne, mykofenolan mofetylu, nefropatia BK, neutropenia, niewydolność szpiku kostnego, odrzucanie przeszczepu, poliomawirus, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, rozstrzenie oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, wirus JC, wirusowe zapalenie wątroby, włóknienie płuc, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, zakażenie oportunistyczne, zespół Kelley-Seegmillera, zespół Lesch-Nyhana, żywa atenuowana szczepionka - Leksykon leków
Działania niepożądane – JAXTERAN 240 mg
JAXTERAN, zawierający fumaran dimetylu w dawkach 120 mg i 240 mg, wykazuje profil działań niepożądanych, w którym najczęściej (>10%) występują nagłe zaczerwienienia skóry oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka, nudności, ból brzucha i bóle w nadbrzuszu. Objawy te pojawiają się głównie w pierwszym miesiącu terapii, ale mogą nawracać okresowo podczas całego leczenia. W badaniach klinicznych obejmujących 2513 pacjentów (łączna ekspozycja 11318 pacjentolat) najczęstszymi przyczynami przerwania terapii były właśnie zaczerwienienia skóry (3%) oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe (4%). Działania niepożądane klasyfikowane są zgodnie z MedDRA i częstością występowania, co umożliwia precyzyjne monitorowanie i ocenę ryzyka u pacjentów leczonych tym preparatem.
anafilaksja, biegunka, ból brzucha, ból nadbrzusza, fumaran dimetylu, kapsułka dojelitowa twarda, leukopenia, limfopenia, morfologia krwi, nadwrażliwość, nudności, ośrodkowy układ nerwowy, półpasiec, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, profil bezpieczeństwa, reakcja anafilaktyczna, terminologia MedDRA, trombocytopenia, wirus JC, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaczerwienienie skóry, zapalenie żołądka i jelit - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Lenalidomide Ranbaxy
Lenalidomid, substancja czynna leku Lenalidomide Ranbaxy, wykazuje silne działanie teratogenne, podobne do talidomidu, co wymaga ścisłego przestrzegania programu zapobiegania ciąży u kobiet w wieku rozrodczym. Kobiety muszą stosować skuteczną antykoncepcję co najmniej 4 tygodnie przed, w trakcie oraz 4 tygodnie po zakończeniu terapii, a także poddawać się regularnym testom ciążowym o czułości minimum 25 mIU/ml. Mężczyźni stosujący lenalidomid powinni używać prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych z kobietami w ciąży lub mogącymi zajść w ciążę, przez cały okres leczenia i co najmniej 7 dni po jego zakończeniu. Lek jest przeciwwskazany u kobiet mogących zajść w ciążę, które nie spełniają wszystkich wymogów programu zapobiegania ciąży. Ponadto, ze względu na ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, szczególnie u pacjentów ze szpiczakiem mnogim stosujących lenalidomid w skojarzeniu z deksametazonem, zaleca się unikanie dwuskładnikowych doustnych środków antykoncepcyjnych oraz stosowanie profilaktyki przeciwzakrzepowej u pacjentów z czynnikami ryzyka.
agenezja macicy, chłoniak grudkowy, chłoniak Hodgkina, chłoniak z komórek płaszcza, cholestatyczne zapalenie wątroby, cytolityczne zapalenie wątroby, drugi nowotwór pierwotny, dysfagia, działanie teratogenne, krwinki białe, nadciśnienie płucne, neutropenia, niewydolność wątroby, ostra białaczka szpikowa, płytki krwi, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, przedwczesna niewydolność jajników, reakcja anafilaktyczna, reakcja polekowa z eozynofilią, reakcja tumour flare, reaktywacja zakażenia wirusowego, resekcja jajników, szpiczak mnogi, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne zapalenie wątroby, wada wrodzona, wirus zapalenia wątroby typu B, zakrzepica żył głębokich, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół mielodysplastyczny, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół Turnera, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Mycofit
Mykofenolan mofetylu (Mycofit 250 mg) jest silnym lekiem immunosupresyjnym, którego stosowanie wiąże się z podwyższonym ryzykiem rozwoju chłoniaków, nowotworów skóry oraz zakażeń oportunistycznych, w tym reaktywacji latentnych infekcji wirusowych (HBV, HCV, wirusy BK i JC). Należy zwrócić szczególną uwagę na monitorowanie objawów niewydolności nerek i powikłań neurologicznych, a także na możliwość ciężkiego przebiegu COVID-19. U pacjentów obserwowano hipogammaglobulinemię z nawracającymi infekcjami, rozstrzenia oskrzeli, śródmiąższową chorobę płuc i włóknienie płuc, co wymaga diagnostyki i ewentualnej zmiany terapii. Monitorowanie morfologii krwi jest kluczowe, zwłaszcza w kierunku neutropenii (granulocyty obojętnochłonne < 1,3 x 10³/µl), z zaleceniem badań: raz w tygodniu w pierwszym miesiącu, dwa razy w miesiącu w drugim i trzecim, a następnie raz w miesiącu do końca roku leczenia. W przypadku neutropenii wskazane jest rozważenie przerwania terapii.
chłoniak, COVID-19, cytomegalia, hipogammaglobulinemia, immunosupresja, inhibitor IMPDH, krwotok z przewodu pokarmowego, kwas mykofenolowy, mykofenolan mofetylu, nefropatia BK, neutropenia, obrzęk płuc, perforacja przewodu pokarmowego, poliomawirus, poronienie samoistne, postępująca leukoencefalopatia wieloogniskowa, rozstrzenie oskrzeli, śródmiąższowa choroba płuc, wirus JC, wirusowe zapalenie wątroby, włóknienie płuc, wybiórcza aplazja czerwonokrwinkowa, zakażenie oportunistyczne, zespół Kelleya-Seegmillera, zespół Lescha-Nyhana