metabolizm azatiopryny

Azatiopryna jest prolekiem, który po podaniu ulega przekształceniu do 6-merkaptopuryny (6-MP), a następnie do aktywnych metabolitów tiopurynowych, głównie 6-tioinozynomonofosforanu (6-TIMP) i 6-tioguaninonukleotydów (6-TGN). Metabolizm azatiopryny rozpoczyna się od nieenzymatycznej konwersji w wątrobie, gdzie odłącza się grupa imidazolowa.

Kluczową rolę w metabolizmie azatiopryny odgrywa enzym metylotransferaza tiopurynowa (TPMT), który katalizuje S-metylację 6-MP, prowadząc do powstania nieaktywnych metabolitów. Aktywność TPMT jest uwarunkowana genetycznie, a polimorfizmy genu TPMT mogą prowadzić do zróżnicowanej aktywności enzymu, co bezpośrednio wpływa na metabolizm leku i ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

Innym istotnym enzymem w metabolizmie azatiopryny jest oksydaza ksantynowa (XO), która przekształca 6-MP do kwasu 6-tiomoczowego, nieaktywnego metabolitu wydalanego z moczem. Hamowanie XO, np. przez allopurynol, może znacząco zwiększać biodostępność 6-MP, prowadząc do kumulacji aktywnych metabolitów i nasilenia toksyczności.

Monitoring stężenia metabolitów azatiopryny (6-TGN i 6-MMP) we krwi może być pomocny w optymalizacji dawkowania, zwłaszcza u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit czy po przeszczepach narządów, pozwalając na utrzymanie skuteczności terapeutycznej przy minimalizacji ryzyka działań niepożądanych, takich jak mielosupresja czy hepatotoksyczność.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przeciwwskazania – Azathioprine VIS 50 mg

Decyzja o zastosowaniu azatiopryny wymaga szczegółowej oceny pacjenta w celu wykluczenia przeciwwskazań. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na azatioprynę, 6-merkaptopurynę lub substancje pomocnicze, w tym laktozę jednowodną (75 mg/tabletka), leukopenię oraz niską aktywność metylotransferazy tiopurynowej (TPMT), co zwiększa ryzyko toksyczności hematologicznej. Azatiopryna jest również przeciwwskazana w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na działanie teratogenne i przenikanie do mleka matki. Podanie leku u pacjentów z leukopenią może prowadzić do pogłębienia niedoboru leukocytów i zwiększenia ryzyka zakażeń oportunistycznych.
6-merkaptopuryna, azatiopryna, ciąża, ciężka infekcja, karmienie piersią, laktoza jednowodna, leukopenia, metabolizm azatiopryny, metylotransferaza tiopurynowa, mielosupresja, nadwrażliwość na azatioprynę, nietolerancja laktozy, szczepionka żywa, teratogenność, toksyczny metabolit, upośledzenie szpiku kostnego, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zakażenie oportunistyczne
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Imuran 50 mg

Azatiopryna, dostępna w tabletkach powlekanych 25 mg i 50 mg, charakteryzuje się dobrym wchłanianiem po podaniu doustnym, z maksymalnym stężeniem w osoczu osiąganym po 1-2 godzinach. Wchłanianie 6-merkaptopuryny (6-MP), głównego metabolitu azatiopryny, jest o około 26% mniejsze przy podaniu z pokarmem i mlekiem w porównaniu do podania na czczo, a mleko powoduje rozkład 6-MP o 30% w ciągu 30 minut z powodu oksydazy ksantynowej. Okres półtrwania azatiopryny po dożylnym podaniu wynosi 6-28 minut, natomiast 6-MP – 38-114 minut. Metabolizm azatiopryny przebiega głównie przez substytucję nukleofilową do pierścienia nitroimidazolowego, prowadząc do powstania 6-MP, kwasu 6-tiomoczowego oraz 1-metylo-4-nitro-5-tioimidazolu, z wydalaniem głównie metabolitów z moczem i minimalną ilością leku w formie niezmienionej. Hemodializa usuwa około 45% radioaktywnych metabolitów w ciągu 8 godzin.
6-merkaptopuryna, AUC, dostępność biologiczna, fenotyp, genotyp, hemodializa, izotop znakowany, kwas 6-tiomoczowy, marskość wątroby, metabolizm azatiopryny, mocznica, niedobór heterozygotyczny, niedobór homozygotyczny, niedobór TPMT, nukleotyd tioguaniny, okres półtrwania, oksydaza ksantynowa, proces farmakokinetyczny, S-metylotransferaza tiopuryny, tabletki powlekane, wchłanianie doustne, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby

metabolizm azatiopryny

Powiązane wpisy

Przeciwwskazania – Azathioprine VIS 50 mg

Właściwości farmakokinetyczne – Imuran 50 mg