Działania niepożądane
Bupiwakaina

Bupiwakaina, jako długo działające miejscowe znieczulenie regionalne, wykazuje istotną kardiotoksyczność, manifestującą się najczęściej niedociśnieniem tętniczym (≥1/10), bradykardią (≥1/100 do <1/10) oraz rzadziej zatrzymaniem akcji serca (≥1/10 000 do <1/1 000). Niedociśnienie tętnicze wynika z blokady współczulnej i rozszerzenia naczyń obwodowych, szczególnie przy znieczuleniu podpajęczynówkowym. Ze strony układu nerwowego często obserwuje się parestezje i zawroty głowy (≥1/100 do <1/10), a rzadziej objawy toksyczności OUN, takie jak drgawki, dyzartria czy utrata przytomności (≥1/1 000 do <1/100). Poważne powikłania neurologiczne, w tym neuropatia, porażenie poprzeczne czy zapalenie pajęczynówki, występują rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000). Działania niepożądane ze strony układu oddechowego, takie jak depresja oddechowa, są rzadkie, ale wymagają natychmiastowej interwencji. W układzie pokarmowym dominują nudności (≥1/10) i wymioty (≥1/100 do <1/10), natomiast w układzie moczowym często występuje zatrzymanie moczu (≥1/100 do <1/10). Reakcje alergiczne i anafilaktyczne są rzadkie, ale potencjalnie zagrażające życiu.

  1. Działania niepożądane bupiwakainy – wprowadzenie
  2. Najczęstsze działania niepożądane bupiwakainy
    1. Działania niepożądane dotyczące poszczególnych układów
  3. Działania niepożądane bupiwakainy u dzieci
  4. Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi bupiwakainy
    1. Toksyczność układu sercowo-naczyniowego
    2. Toksyczność OUN
    3. Reakcje anafilaktyczne
    4. Depresja oddechowa
    5. Powikłania neurologiczne
  5. Tabela działań niepożądanych bupiwakainy
  6. Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych
    1. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane bupiwakainy – wprowadzenie

Bupiwakaina jest długo działającym lekiem miejscowo znieczulającym, powszechnie stosowanym w różnych rodzajach znieczulenia regionalnego. Jako substancja aktywna o silnym działaniu miejscowo znieczulającym może powodować szereg działań niepożądanych, które należy wziąć pod uwagę przy planowaniu procedur medycznych. Działania niepożądane bupiwakainy mogą być związane zarówno z farmakologicznym działaniem substancji, jak również mogą wynikać z techniki podania, miejsca aplikacji oraz dawki.12

Szczególnie istotne jest rozróżnienie między działaniami niepożądanymi wynikającymi bezpośrednio z farmakologicznego działania bupiwakainy a objawami będącymi skutkiem procedury podania leku, takimi jak powikłania po nakłuciu czy fizjologiczna odpowiedź organizmu na blokadę nerwową.34

Najczęstsze działania niepożądane bupiwakainy

Najczęściej występujące działania niepożądane związane ze stosowaniem bupiwakainy to zaburzenia układu sercowo-naczyniowego oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe. W przypadku stosowania znieczulenia podpajęczynówkowego z użyciem bupiwakainy bardzo często obserwuje się niedociśnienie tętnicze, bradykardię oraz nudności.56

Przy stosowaniu bupiwakainy do znieczuleń regionalnych, poza działaniami układowymi, często występują również miejscowe działania niepożądane, takie jak parestezje czy zawroty głowy.78

Działania niepożądane dotyczące poszczególnych układów

Układ sercowo-naczyniowy

Bupiwakaina wykazuje szczególną kardiotoksyczność, która może manifestować się jako zaburzenia rytmu serca, niedociśnienie tętnicze, bradykardia, a w skrajnych przypadkach zatrzymanie akcji serca.910

Niedociśnienie tętnicze jest najczęstszym działaniem niepożądanym ze strony układu sercowo-naczyniowego i występuje bardzo często, szczególnie przy znieczuleniu podpajęczynówkowym. Jest to efekt blokady współczulnej powodującej rozszerzenie naczyń obwodowych.1112

Zatrzymanie akcji serca, choć rzadkie, jest najpoważniejszym działaniem niepożądanym i wymaga natychmiastowej interwencji. Może być spowodowane bezpośrednim działaniem kardiotoksycznym bupiwakainy lub jako powikłanie ciężkiego niedociśnienia.1314

Układ nerwowy

Działania niepożądane ze strony układu nerwowego mogą być związane zarówno z bezpośrednim działaniem bupiwakainy, jak i techniką jej podania. Obejmują one:15

16

W przypadku znieczulenia podpajęczynówkowego bupiwakainą mogą wystąpić popunkcyjne bóle głowy, które są częstym powikłaniem techniki znieczulenia, a nie bezpośrednim działaniem leku.1718

Do rzadkich, ale poważnych powikłań neurologicznych należą: niezamierzone całkowite znieczulenie rdzeniowe, porażenie poprzeczne, paraliż, neuropatia oraz zapalenie pajęczynówki.1920

Układ oddechowy

Ze strony układu oddechowego rzadko może wystąpić depresja oddechowa, która jest poważnym działaniem niepożądanym wymagającym natychmiastowej interwencji.2122

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy bupiwakaina przypadkowo dostanie się do przestrzeni podpajęczynówkowej podczas próby wykonania innego rodzaju znieczulenia regionalnego, co może prowadzić do bardzo głębokiego znieczulenia rdzeniowego z towarzyszącym bezdechem i niedociśnieniem.23

Układ żołądkowo-jelitowy

Działania niepożądane z układu pokarmowego to przede wszystkim nudności i wymioty. Nudności występują bardzo często, szczególnie przy znieczuleniu podpajęczynówkowym, a wymioty są częstym działaniem niepożądanym.2425

Układ moczowy

Ze strony układu moczowego często występuje zatrzymanie moczu, co jest typowym działaniem niepożądanym przy znieczuleniu regionalnym z użyciem bupiwakainy, szczególnie przy znieczuleniu podpajęczynówkowym.2627

W niektórych przypadkach może również wystąpić nietrzymanie moczu.2829

Układ immunologiczny

Rzadko mogą wystąpić reakcje alergiczne oraz wstrząs anafilaktyczny, które są poważnymi działaniami niepożądanymi wymagającymi natychmiastowej interwencji.3031

Inne działania niepożądane

Przy znieczuleniu podpajęczynówkowym z użyciem bupiwakainy mogą również wystąpić niezbyt często takie objawy jak osłabienie mięśni czy bóle pleców.3233

Rzadko mogą wystąpić zaburzenia widzenia, w tym podwójne widzenie.3435

Działania niepożądane bupiwakainy u dzieci

Działania niepożądane u dzieci są zasadniczo podobne do tych występujących u dorosłych, jednak istnieje znacząca różnica w możliwości ich wczesnego wykrycia. U dzieci wczesne objawy toksyczności leków miejscowo znieczulających mogą być trudne do wykrycia, szczególnie gdy blokada została zastosowana podczas sedacji lub znieczulenia ogólnego.3637

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi bupiwakainy

Niektóre działania niepożądane bupiwakainy, choć rzadkie, mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Do najniebezpieczniejszych działań niepożądanych należą:

Toksyczność układu sercowo-naczyniowego

Kardiotoksyczność bupiwakainy jest szczególnie niebezpieczna i może manifestować się jako zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie akcji serca i zapaść krążeniowa.3839

Zatrzymanie akcji serca spowodowane bupiwakainą jest niezwykle trudne do leczenia i może prowadzić do śmierci pacjenta. Jest to związane z silnym powinowactwem bupiwakainy do kanałów sodowych w komórkach mięśnia sercowego.

Toksyczność OUN

Objawy toksyczności ze strony ośrodkowego układu nerwowego obejmują drgawki, parestezje, utratę przytomności i inne zaburzenia neurologiczne.4041

Drgawki są szczególnie niebezpieczne, ponieważ mogą prowadzić do hipoksji, kwasicy i depresji układu krążenia. Toksyczność OUN często poprzedza objawy kardiotoksyczności, dlatego jest ważnym sygnałem ostrzegawczym.

Reakcje anafilaktyczne

Wstrząs anafilaktyczny, choć rzadki, jest potencjalnie śmiertelnym działaniem niepożądanym wymagającym natychmiastowej interwencji.4243

Depresja oddechowa

Depresja oddechowa może być konsekwencją toksyczności OUN, zbyt wysokiej blokady czy niezamierzonego całkowitego znieczulenia rdzeniowego.4445

Powikłania neurologiczne

Rzadkie, ale poważne powikłania neurologiczne obejmują porażenie poprzeczne, paraliż, neuropatię i zapalenie pajęczynówki.4647

Uszkodzenia neurologiczne są rzadką, ale znaną konsekwencją znieczulenia regionalnego, zwłaszcza zewnątrzoponowego i rdzeniowego. Mogą mieć różne przyczyny, np. bezpośrednie uszkodzenie rdzenia kręgowego lub nerwów rdzeniowych, zespół tętnicy rdzeniowej przedniej, wstrzyknięcie substancji drażniącej lub wstrzyknięcie niejałowego roztworu.48

Tabela działań niepożądanych bupiwakainy

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem bupiwakainy, wraz z ich częstością występowania oraz opisem:

Układ/narząd Częstość występowania Działanie niepożądane Opis
Układ sercowo-naczyniowy Bardzo często (≥1/10) Niedociśnienie tętnicze Spadek ciśnienia tętniczego związany z blokadą współczulną, rozszerzeniem naczyń obwodowych, szczególnie przy znieczuleniu podpajęczynówkowym
Często (≥1/100 do <1/10) Bradykardia, nadciśnienie tętnicze Zwolnienie akcji serca, często jako wynik blokady współczulnej; nadciśnienie może być efektem reakcji na stres
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Zatrzymanie akcji serca, zaburzenia rytmu serca Może być skutkiem działania kardiotoksycznego bupiwakainy lub konsekwencją ciężkiego niedociśnienia
Układ nerwowy Często (≥1/100 do <1/10) Parestezje, zawroty głowy, popunkcyjne bóle głowy Parestezje i zawroty głowy mogą wynikać z działania leku; popunkcyjne bóle głowy są związane z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego
Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Objawy toksyczności OUN, parestezje, niedowład, dyzestezja Drgawki, parestezje okoloustne, drętwienie języka, przeczulica słuchowa, niewyraźne widzenie, utrata przytomności, drżenia, szum w uszach, dyzartria
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Neuropatia, uszkodzenie nerwów obwodowych, zapalenie pajęczynówki, niezamierzone całkowite znieczulenie rdzeniowe, porażenie poprzeczne, paraliż Poważne powikłania neurologiczne, które mogą być trwałe
Układ oddechowy Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Depresja oddechowa Może być skutkiem wysokiej blokady, toksyczności OUN lub niezamierzonego całkowitego znieczulenia rdzeniowego
Układ pokarmowy Bardzo często (≥1/10) Nudności Częsty efekt znieczulenia regionalnego, zwłaszcza podpajęczynówkowego
Często (≥1/100 do <1/10) Wymioty Mogą towarzyszyć nudnościom
Układ moczowy Często (≥1/100 do <1/10) Zatrzymanie moczu, nietrzymanie moczu Związane z blokadą włókien nerwowych unerwiających pęcherz moczowy
Układ immunologiczny Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Reakcje alergiczne, reakcje anafilaktyczne, wstrząs anafilaktyczny Potencjalnie zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości
Narząd wzroku Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Podwójne widzenie Może być związane z toksycznością OUN
Układ mięśniowo-szkieletowy Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) Osłabienie mięśni, ból pleców Mogą być związane z blokadą nerwowo-mięśniową lub techniką wykonania znieczulenia

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:49

  • Al. Jerozolimskie 181C
  • 02-222 Warszawa
  • Tel.: + 48 22 49 21 301
  • Faks: + 48 22 49 21 309
  • Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.50

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 13.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl