obciążenie żelazem
Obciążenie żelazem (hemosyderoza) to stan, w którym dochodzi do nadmiernego gromadzenia żelaza w tkankach i narządach organizmu. Może być spowodowane zarówno czynnikami genetycznymi (hemochromatoza pierwotna), jak i nabytymi (hemochromatoza wtórna), takimi jak częste transfuzje krwi, przewlekłe choroby wątroby czy zaburzenia erytropoezy.
Nadmiar żelaza odkłada się głównie w wątrobie, trzustce, sercu i układzie endokrynologicznym, prowadząc do uszkodzenia tych narządów. Klinicznie manifestuje się zmęczeniem, bólami brzucha, zaburzeniami funkcji wątroby, cukrzycą, arytmiami, kardiomiopatią, hiperpigmentacją skóry oraz zaburzeniami hormonalnymi.
Diagnostyka obciążenia żelazem obejmuje oznaczenie stężenia żelaza, transferyny, saturacji transferyny i ferrytyny we krwi. W przypadkach wątpliwych wykonuje się biopsję wątroby lub badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny. Leczenie polega na flebotomiach (upustach krwi) lub stosowaniu leków chelatujących żelazo, które ułatwiają jego wydalanie z organizmu.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Deferazyroks – Właściwości farmakodynamiczne
Deferazyroks jest trójkleszczowym ligandem chelatującym żelazo(III) o wysokiej selektywności, wiążącym żelazo w stosunku 2:1 i umożliwiającym jego wydalanie głównie z kałem. W badaniach metabolicznych u pacjentów z talasemią wykazano, że dawki dobowej 10, 20 i 40 mg/kg masy ciała powodowały wydalanie netto żelaza odpowiednio na poziomie 0,119, 0,329 i 0,445 mg Fe/kg mc./dobę. Leczenie deferazyroksem w dawkach 20 i 30 mg/kg mc. przez rok u pacjentów z talasemią beta skutkowało istotnym zmniejszeniem stężenia żelaza w wątrobie o około -0,4 i -8,9 mg Fe/g suchej masy oraz obniżeniem ferrytyny w surowicy o około -36 i -926 µg/l. Współczynniki wydalania do poboru żelaza wynosiły odpowiednio 1,02 i 1,67, wskazując na równowagę lub ujemny bilans żelaza. Deferazyroks wykazuje również skuteczność u pacjentów z innymi niedokrwistościami, w tym niedokrwistością sierpowatokrwinkową i zespołami mielodysplastycznymi, a stężenie ferrytyny w surowicy jest użytecznym markerem monitorowania terapii. Terapia w dawkach 10-30 mg/kg mc. przez rok może także redukować stężenie żelaza w sercu, co potwierdzono wzrostem parametru MRI T2* z 18,3 do 23,0 ms.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, biopsja, deferoksamina, ferrytyna w surowicy, hemosyderoza, kod ATC, kreatynina w surowicy, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obciążenie żelazem, rezonans magnetyczny, stężenie żelaza w wątrobie, tabletka powlekana, talasemia beta, terapia chelatująca żelazo, transfuzja wymienna, wydalanie żelaza, zawiesina doustna, zespół Diamonda-Blackfana, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Exferana 90 mg
Deferazyroks, substancja czynna leku Exferana, przeszedł kompleksowe badania przedkliniczne oceniające jego bezpieczeństwo. Wykazano toksyczne działanie na nerki, związane z mechanizmem usuwania żelaza, oraz zmętnienie soczewki oka (zaćmę), obserwowane zarówno u dorosłych, jak i młodych zwierząt laboratoryjnych. Badania genotoksyczności in vitro (test Amesa, test aberracji chromosomalnych) były negatywne, natomiast in vivo stwierdzono powstawanie mikrojąder w szpiku kostnym szczurów bez obciążenia żelazem przy podaniu dawek śmiertelnych, efekt nieobecny u zwierząt z nadmiarem żelaza. W testach rakotwórczości (dwuletnie badanie na szczurach oraz sześciomiesięczne na transgenicznych myszach p53+/-) deferazyroks nie wykazał działania kancerogennego.
aberracja chromosomalna, badanie przedkliniczne, chelacja żelaza, deferazyroks, działanie teratogenne, martwe urodzenie, obciążenie żelazem, płodność, potencjał genotoksyczny, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, test Amesa, test farmakologiczny, toksyczność nerkowa, toksyczność po podaniu wielokrotnym, wada rozwojowa, zaćma, zmętnienie soczewki, zmiany kostne - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Deferasirox MSN 90 mg
Deferasirox MSN jest wskazany do leczenia przewlekłego obciążenia żelazem i powinien być stosowany pod nadzorem doświadczonych lekarzy. Dostępny jest w tabletkach powlekanych o dawkach 90 mg, 180 mg i 360 mg. Leczenie rozpoczyna się po przetoczeniu około 20 jednostek KKCz (około 100 ml/kg mc.) lub przy stężeniu ferrytyny >1000 μg/l. Zalecana dawka początkowa to 14 mg/kg mc./dobę, z możliwością modyfikacji do 21 mg/kg mc./dobę u pacjentów z intensywnym przetaczaniem (>14 ml/kg mc./miesiąc) lub 7 mg/kg mc./dobę u pacjentów z mniejszym zapotrzebowaniem transfuzji (<7 ml/kg mc./miesiąc). Dawkowanie wymaga dostosowania co 3-6 miesięcy na podstawie monitorowania stężenia ferrytyny (docelowo 500-1000 μg/l) oraz ewentualnego zwiększania dawki do maksymalnie 28 mg/kg mc./dobę w przypadku ferrytyny >2500 μg/l. W przypadku pacjentów leczonych deferoksaminą, dawka deferasiroksu powinna odpowiadać jednej trzeciej dawki deferoksaminy.
deferazyroks, deferoksamina, działanie niepożądane, ekspozycja na lek, ferrytyna w surowicy, hemosyderoza, klirens kreatyniny, koncentrat krwinek czerwonych, nadmierna chelatacja, obciążenie żelazem, przewlekłe obciążenie żelazem, skala Child-Pugh, stężenie żelaza w wątrobie, tabletka powlekana, terapia chelatująca, transfuzja krwi, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zespół talasemii - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Deferasirox MSN 90 mg
Deferazyroks, będący doustnym środkiem chelatującym żelazo (kod ATC: V03AC03), wykazuje wysoką selektywność wiązania żelaza(III) w stosunku 2:1 i sprzyja wydalaniu żelaza głównie z kałem, bez istotnego wpływu na stężenia cynku i miedzi. W badaniach u pacjentów z talasemią beta, dawki 20 i 30 mg/kg mc./dobę podawane przez rok znacząco obniżały stężenie żelaza w wątrobie o około -0,4 i -8,9 mg Fe/g suchej masy oraz ferrytyny w surowicy o -36 i -926 µg/l, przy współczynnikach wydalania żelaza do poboru odpowiednio 1,02 i 1,67. U pacjentów z mniejszym obciążeniem transfuzjami dawka 10 mg/kg mc./dobę utrzymywała równowagę żelaza netto. Monitorowanie stężenia ferrytyny w surowicy korelowało z zawartością żelaza w wątrobie, co umożliwia ocenę odpowiedzi na terapię. Deferazyroks w dawkach 10-30 mg/kg mc./dobę stosowany przez rok może również redukować stężenie żelaza w sercu, co potwierdzono wzrostem parametru MRI T2* z 18,3 do 23,0 ms.
aminotransferaza alaninowa, aminotransferaza asparaginianowa, badanie kontrolowane placebo, biodostępność, biopsja, deferazyroks, deferoksamina, ferrytyna w surowicy, hemosyderoza, kreatynina w surowicy, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, obciążenie żelazem, rezonans magnetyczny, schorzenie hematologiczne, środek chelatujący żelazo, stężenie pierwiastków w surowicy, stężenie żelaza w wątrobie, tabletka powlekana, talasemia, talasemia niezależna od transfuzji, terapia chelatująca żelazo, transfuzja wymienna, zawiesina doustna, zespół Diamonda-Blackfana, zespół mielodysplastyczny - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Rutinoscorbin Witamina C Forte 500 mg
Lek Rutinoscorbin Witamina C Forte zawiera 500 mg kwasu askorbinowego w formie kapsułek o przedłużonym uwalnianiu. Podstawowym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest nadwrażliwość na witaminę C lub substancje pomocnicze, w tym sacharozę (40,57 mg na kapsułkę), co jest istotne u pacjentów z nietolerancją tego cukru. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest kamica szczawianowa, gdyż wysokie dawki witaminy C mogą zwiększać wydalanie szczawianów i sprzyjać powstawaniu lub powiększaniu złogów w drogach moczowych, co może prowadzić do poważnych powikłań u predysponowanych pacjentów.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Exferana 90 mg
Exferana (deferazyroks) to lek w formie tabletek powlekanych dostępny w dawkach 90 mg, 180 mg oraz 360 mg, stosowany w leczeniu przewlekłego obciążenia żelazem u pacjentów z różnymi postaciami talasemii oraz innymi niedokrwistościami wymagającymi terapii chelatującej. Wskazania obejmują pacjentów z ciężką postacią talasemii beta poddawanych częstym transfuzjom krwi (≥7 ml/kg masy ciała/miesiąc koncentratu krwinek czerwonych) od 6 roku życia, a także dzieci w wieku 2-5 lat, u których deferoksamina jest przeciwwskazana lub nieodpowiednia. Lek jest również zalecany u pacjentów z ciężką talasemią beta i nieczęstymi transfuzjami (<7 ml/kg/miesiąc) od 2 roku życia oraz u pacjentów z innymi niedokrwistościami od 2 roku życia. Ponadto, Exferana znajduje zastosowanie u pacjentów z zespołami talasemii niezależnymi od transfuzji krwi od 10 roku życia, gdy leczenie deferoksaminą jest niewystarczające lub przeciwwskazane.
- Leksykon substancji czynnych
Deferazyroks – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Deferazyroks, stosowany w lekach takich jak Deferasirox MSN i Exferana, wykazuje akceptowalny profil bezpieczeństwa w badaniach przedklinicznych, szczególnie u organizmów z nadmiarem żelaza, które są docelową populacją terapeutyczną. Badania toksyczności wykazały toksyczne działanie na nerki oraz zmętnienie soczewki (zaćma) u zwierząt dorosłych i młodych, co wymaga monitorowania podczas terapii. Genotoksyczność in vitro była negatywna (test Amesa, test aberracji chromosomalnych), natomiast in vivo obserwowano tworzenie mikrojąder w szpiku kostnym szczurów bez obciążenia żelazem przy śmiertelnych dawkach, efekt nieobecny u zwierząt z nadmiarem żelaza. Badania rakotwórczości na szczurach (2 lata) i transgenicznych myszach p53+/- (6 miesięcy) nie wykazały działania kancerogennego, co wskazuje na niskie ryzyko nowotworzenia.
aberracja chromosomalna, badanie przedkliniczne, deferazyroks, działanie mutagenne, działanie teratogenne, genotoksyczność, kancerogeneza, mikrojądra szpiku kostnego, nadmiar żelaza, obciążenie żelazem, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, profil toksyczności, rakotwórczość, test Amesa, toksyczność narządowa, toksyczność nerkowa, wada rozwojowa, zaćma, zmętnienie soczewki - Leksykon substancji czynnych
Deferazyroks – Wskazania do stosowania
Deferazyroks jest lekiem chelatującym stosowanym w terapii przewlekłego obciążenia żelazem, głównie u pacjentów poddawanych regularnym transfuzjom krwi. Podstawowym wskazaniem do jego stosowania jest ciężka talasemia beta u pacjentów w wieku ≥6 lat, którzy otrzymują częste transfuzje koncentratu krwinek czerwonych (≥7 ml/kg masy ciała miesięcznie). Ponadto, deferazyroks jest alternatywą dla deferoksaminy u dzieci w wieku 2-5 lat z ciężką talasemią beta oraz u pacjentów (≥2 lat) z mniej częstymi transfuzjami (<7 ml/kg mc./miesiąc) lub innymi niedokrwistościami prowadzącymi do przewlekłego przeładowania żelazem. W przypadku zespołów talasemii niezależnych od transfuzji (NTDT), lek jest wskazany u pacjentów ≥10 lat, gdy leczenie deferoksaminą jest przeciwwskazane lub niewystarczające, a obciążenie żelazem wymaga terapii chelatującej.
- Leksykon substancji czynnych
Deferazyroks – Dawkowanie i sposób podawania
Leczenie deferazyroksem powinno być prowadzone przez doświadczonych specjalistów, z uwzględnieniem odpowiedniego dawkowania i monitorowania terapii, aby zapewnić skuteczność i minimalizować ryzyko działań niepożądanych. Terapia rozpoczyna się zwykle po przetoczeniu około 20 jednostek koncentratu krwinek czerwonych (KKCz) lub przy stężeniu ferrytyny w surowicy >1000 µg/l. Zalecana dawka początkowa deferazyroksu w postaci tabletek powlekanych wynosi 14 mg/kg mc./dobę, z możliwością modyfikacji w zależności od ilości transfuzji (np. 21 mg/kg mc./dobę przy >14 ml/kg mc./miesiąc KKCz, 7 mg/kg mc./dobę przy <7 ml/kg mc./miesiąc KKCz). U pacjentów wcześniej leczonych deferoksaminą dawka deferazyroksu powinna odpowiadać jednej trzeciej dawki deferoksaminy. Monitorowanie stężenia ferrytyny w surowicy powinno odbywać się co miesiąc, a dostosowanie dawki co 3-6 miesięcy, z docelowymi wartościami ferrytyny 500-1000 µg/l. Maksymalna dawka wynosi 28 mg/kg mc./dobę, jednak dawki powyżej 21 mg/kg mc. wymagają ostrożności i rozważenia alternatywnych metod leczenia w przypadku braku poprawy.
deferazyroks, deferoksamina, działanie niepożądane, ferrytyna w surowicy, hemosyderoza, klirens kreatyniny, koncentrat krwinek czerwonych, nadmierna chelatacja, obciążenie żelazem, pacjent w podeszłym wieku, skala Child-Pugh, tabletka do sporządzania zawiesiny doustnej, tabletka powlekana, terapia chelatująca żelazo, transfuzja krwi, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zespół talasemii - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Deferasirox MSN 90 mg
Analiza danych nieklinicznych dotyczących bezpieczeństwa deferazyroksu wykazała brak istotnego zagrożenia dla człowieka, potwierdzając akceptowalny profil bezpieczeństwa w badaniach na zwierzętach. Główne działania toksyczne obejmowały nefrotoksyczność, prawdopodobnie związaną z usuwaniem żelaza u zwierząt bez obciążenia żelazem, oraz zmętnienie soczewki (zaćmę) obserwowane u dorosłych i młodych zwierząt. Badania genotoksyczności wykazały negatywne wyniki in vitro (test Amesa i aberracji chromosomalnych), natomiast in vivo stwierdzono powstawanie mikrojąder w szpiku kostnym szczurów bez obciążenia żelazem przy podaniu dawek śmiertelnych, efekt nieobecny u zwierząt z nadmiarem żelaza. Dwuletnie badanie na szczurach oraz sześciomiesięczne badanie na transgenicznych myszach p53+/- nie wykazały działania rakotwórczego deferazyroksu.