Działania niepożądane
Deferasirox MSN 90 mg

Działania niepożądane leku Deferasirox MSN

Deferasirox MSN jest lekiem stosowanym w terapii obciążenia żelazem u pacjentów, głównie chorych na talasemię. Pomimo skuteczności terapeutycznej, jak każdy lek, może powodować szereg działań niepożądanych, które należy monitorować w trakcie leczenia. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia profil bezpieczeństwa deferazyroksu na podstawie danych z badań klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu leku do obrotu.¹

Najczęściej występujące działania niepożądane

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi podczas przewlekłego leczenia deferazyroksem są zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz zmiany skórne. Wśród dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego dominują: nudności, wymioty, biegunka oraz bóle brzucha. Wysypka skórna stanowi kolejne częste powikłanie terapii. Większość tych reakcji ma charakter łagodny do umiarkowanego i często ustępuje samoistnie podczas kontynuacji leczenia. Biegunka występuje ze zwiększoną częstotliwością u dzieci w wieku 2-5 lat oraz u pacjentów w podeszłym wieku.²

Wpływ na funkcje nerek

Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania deferazyroksu jest jego wpływ na funkcje nerek. W trakcie badań klinicznych u około 36% pacjentów odnotowano zależne od dawki zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy, choć w większości przypadków wartości te pozostawały w granicach normy. Obserwowano zmniejszenie średniego klirensu kreatyniny w pierwszym roku leczenia zarówno u dzieci i młodzieży, jak i u dorosłych pacjentów z talasemią beta i obciążeniem żelazem. Dane kliniczne wskazują, że w kolejnych latach terapii nie następuje dalsze zmniejszanie się klirensu kreatyniny.³

W retrospektywnej meta-analizie obejmującej 2102 pacjentów (zarówno dorosłych, jak i dzieci oraz młodzież) z talasemią beta i obciążeniem żelazem spowodowanym transfuzjami krwi wykazano, że średni klirens kreatyniny zmniejszył się o 13,2% u pacjentów dorosłych i o 9,9% u dzieci i młodzieży w pierwszym roku leczenia. Co istotne, u 250 pacjentów obserwowanych przez okres do pięciu lat nie odnotowano dalszej redukcji średniego klirensu kreatyniny.⁴

Zaburzenia funkcji wątroby

Ważnym aspektem monitorowania bezpieczeństwa terapii deferazyroksem jest obserwacja parametrów czynności wątroby. U pacjentów leczonych tym lekiem zgłaszano zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych. Zwiększenie aktywności tych enzymów przekraczające 10-krotnie górną granicę normy, wskazujące na zapalenie wątroby, występowało niezbyt często (0,3% pacjentów). Po wprowadzeniu produktu do obrotu raportowano przypadki niewydolności wątroby, które w niektórych przypadkach prowadziły do zgonu, szczególnie u pacjentów z wcześniej istniejącą marskością wątroby.⁵

Zaburzenia słuchu i wzroku

W trakcie leczenia deferazyroksem obserwowano również, choć niezbyt często, zaburzenia słuchu (pogorszenie słyszenia) i wzroku (zmętnienie soczewki). Z tego powodu zaleca się przeprowadzanie corocznych badań kontrolnych narządów słuchu i wzroku. Podobnie jak w przypadku innych środków chelatujących żelazo, u pacjentów przyjmujących deferazyroks niezbyt często obserwowano utratę słuchu w zakresie dźwięków o wysokiej częstotliwości oraz wczesne stadium zaćmy.⁶

Ciężkie reakcje skórne

Szczególnie istotną grupą działań niepożądanych są ciężkie skórne reakcje niepożądane, w tym: zespół Stevensa-Johnsona (SJS), martwica toksyczno-rozpływna naskórka (TEN) oraz reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS). Pomimo rzadkiego występowania, reakcje te mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia odpowiedniego postępowania.⁷

Kwasica metaboliczna

Po wprowadzeniu deferazyroksu do obrotu zgłaszano przypadki kwasicy metabolicznej. Większość pacjentów, u których wystąpiło to powikłanie, miała zaburzenia czynności nerek, choroby cewek nerkowych (zespół Fanconiego) lub biegunkę, bądź inne stany, których znanym powikłaniem są zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej. Szczególnie wysoki odsetek przypadków kwasicy metabolicznej obserwowano u dzieci, zwłaszcza w kontekście zespołu Fanconiego.⁸

Zaburzenia przewodu pokarmowego

Odnotowano przypadki ciężkiego ostrego zapalenia trzustki u pacjentów bez udokumentowanego występowania zaburzeń żółciowych. Powikłanie to obserwowano szczególnie u dzieci i młodzieży. U około 2% pacjentów dochodziło do rozwoju kamicy żółciowej i związanych z nią zaburzeń dróg żółciowych.⁹

Specjalne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

W trakcie dwóch badań klinicznych, w których dzieci były leczone deferazyroksem przez okres do 5 lat, nie zaobserwowano zaburzeń wzrostu ani rozwoju płciowego. Należy jednak zwrócić uwagę, że biegunka jest zgłaszana częściej u dzieci w wieku 2 do 5 lat niż u starszych pacjentów. Tubulopatia nerkowa była głównie obserwowana u dzieci i młodzieży z beta-talasemią leczonych deferazyroksu.¹⁰

Pacjenci z zespołami talasemii niezależnymi od transfuzji

W rocznym badaniu z udziałem pacjentów z zespołami talasemii niezależnymi od transfuzji krwi i obciążeniem żelazem, najczęstszymi działaniami niepożądanymi związanymi z deferazyroksem (w dawce 10 mg/kg mc./dobę) były: biegunka (9,1%), wysypka (9,1%) i nudności (7,3%). Nieprawidłowe stężenia kreatyniny w surowicy i nieprawidłowe wartości klirensu kreatyniny zgłaszano odpowiednio u 5,5% oraz 1,8% pacjentów. U 1,8% pacjentów stwierdzono zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych przekraczające dwukrotnie wartości początkowe i pięciokrotnie górną granicę normy.¹¹

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia kompleksowe zestawienie działań niepożądanych zgłaszanych w trakcie leczenia deferazyroksem, pogrupowanych według częstości występowania oraz układów i narządów.¹²

Należy zwrócić uwagę, że działania niepożądane oznaczone jako występujące z „nieznaną” częstością to takie, które zostały zgłoszone w okresie po wprowadzeniu leku do obrotu. Informacje o nich pochodzą ze zgłoszeń spontanicznych, w których nie zawsze można wiarygodnie ustalić częstość występowania lub związek przyczynowo-skutkowy z narażeniem na deferazyroks.¹³

Zalecenia dotyczące monitorowania bezpieczeństwa

Ze względu na potencjalny wpływ deferazyroksu na funkcje nerek i wątroby, zaleca się systematyczne monitorowanie parametrów biochemicznych u pacjentów otrzymujących ten lek. Szczególną uwagę należy zwrócić na stężenie kreatyniny w surowicy, klirens kreatyniny oraz aktywność aminotransferaz wątrobowych.¹⁴

W trakcie terapii deferazyroksem zalecane jest również wykonywanie corocznych badań narządu słuchu i wzroku, ze względu na możliwość wystąpienia zaburzeń w postaci pogorszenia słyszenia (zwłaszcza w zakresie dźwięków o wysokiej częstotliwości) oraz zmętnienia soczewki (wczesnej zaćmy).¹⁵

U pacjentów pediatrycznych należy zwrócić szczególną uwagę na występowanie biegunki (częstszej w grupie wiekowej 2-5 lat) oraz tubulopatii nerkowej, która była głównie raportowana u dzieci i młodzieży z beta-talasemią leczonych deferazyroksem.¹⁶

W przypadku wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi, ostre zapalenie trzustki, niewydolność wątroby czy ostra niewydolność nerek, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia deferazyroksem i wdrożenie odpowiedniego postępowania medycznego.¹⁷

Należy pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania deferazyroksu.¹⁸