krwiotworzenie pozaszpikowe
Krwiotworzenie pozaszpikowe (hematopoeza pozaszpikowa) to proces tworzenia komórek krwi poza szpikiem kostnym. W warunkach fizjologicznych występuje w okresie życia płodowego, głównie w wątrobie i śledzionie, zanim szpik kostny przejmie tę funkcję. U dorosłych jest zjawiskiem patologicznym, obserwowanym najczęściej w przebiegu chorób hematologicznych.
Najczęstszymi przyczynami krwiotworzenia pozaszpikowego są: niedokrwistość hemolityczna, talasemie, niedokrwistości sierpowatokrwinkowe, przewlekłe zespoły mieloproliferacyjne, zwłóknienie szpiku oraz mielofibroza. Proces ten stanowi mechanizm kompensacyjny w odpowiedzi na niewydolność szpiku kostnego lub zwiększone zapotrzebowanie na komórki krwi.
Lokalizacja krwiotworzenia pozaszpikowego obejmuje najczęściej wątrobę, śledzionę i węzły chłonne, rzadziej klatki piersiowej, śródpiersie, okolicę zaotrzewnową czy nadnercza. W diagnostyce obrazowej najlepszą metodą oceny ognisk hematopoezy pozaszpikowej jest rezonans magnetyczny, a w diagnostyce histopatologicznej – biopsja zajętych narządów.
Leczenie krwiotworzenia pozaszpikowego jest ukierunkowane na chorobę podstawową. W przypadku objawów uciskowych stosuje się radioterapię lub interwencje chirurgiczne. W zespołach mieloproliferacyjnych skuteczne są inhibitory kinazy JAK2, natomiast w przypadku niedokrwistości hemolitycznych – transfuzje krwi, które zmniejszają bodźce stymulujące krwiotworzenie.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Mielofibroza – Diagnostyka i diagnoza
Mielofibroza (MF) to rzadki nowotwór mieloproliferacyjny charakteryzujący się zwłóknieniem szpiku kostnego, prowadzącym do zaburzeń hematopoezy. Diagnostyka opiera się na kompleksowej ocenie klinicznej, laboratoryjnej i histopatologicznej, w tym badaniu morfologii krwi obwodowej (często niedokrwistość, leukocytoza ≥11 x 10^9/L, leukoerytroblastoza), biopsji szpiku z oceną stopnia zwłóknienia (reticulina i kolagen stopnia 2-3 w skali 0-3), oraz badaniach molekularnych wykrywających mutacje JAK2 V617F (50-60% pacjentów), CALR (25-30%) i MPL (5-10%). Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie innych nowotworów mieloproliferacyjnych, zespołów mielodysplastycznych oraz reaktywnego zwłóknienia szpiku. Kluczowe jest także zastosowanie kryteriów WHO 2016, które wymagają obecności rozrostu i atypii megakariocytów, zwłóknienia szpiku oraz mutacji klonalnych lub wykluczenia reaktywnego zwłóknienia.
allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, anemia, aspiracja szpiku kostnego, badania cytogenetyczne, biopsja szpiku kostnego, chromosom Philadelphia, czerwienica prawdziwa, dehydrogenaza mleczanowa, gen fuzyjny BCR-ABL1, hepatomegalia, krwiotworzenie pozaszpikowe, Międzynarodowy System Prognostyczny, mielofibroza, mielofibroza potrójnie negatywna, morfologia krwi obwodowej, mutacja JAK2 V617F, nadpłytkowość samoistna, nowotwór szpiku kostnego, objawy konstytucyjne, osteoskleroza, ostra białaczka szpikowa, prefibrotyczna mielofibroza, przewlekła białaczka szpikowa, rozmaz krwi obwodowej, sekwencjonowanie nowej generacji, splenomegalia, suchy aspirat, trepanobiopsja szpiku kostnego, zespół mielodysplastyczny, zwłóknienie szpiku, zwłóknienie szpiku kostnego - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Plerixafor Zentiva 20 mg/ml
Dane przedkliniczne dotyczące pleryksaforu wskazują na jego specyficzny profil toksyczności i bezpieczeństwa farmakologicznego. W badaniach toksyczności ostrej u szczurów i myszy po podaniu podskórnym zaobserwowano przemijające objawy nerwowo-mięśniowe, takie jak brak koordynacji ruchowej, duszność i kurcze mięśniowe, przy ekspozycji zbliżonej do klinicznej. Wielokrotne dawki u szczurów i psów powodowały wzrost liczby leukocytów, zwiększone wydalanie wapnia i magnezu, nieznaczne powiększenie masy śledziony oraz objawy takie jak biegunka i tachykardia. Histopatologicznie stwierdzono krwiotworzenie pozaszpikowe w wątrobie i śledzionie, co odzwierciedla farmakodynamiczne działanie pleryksaforu na układ krwiotwórczy. Margines bezpieczeństwa w badaniach pediatrycznych był co najmniej 18-krotny względem maksymalnej dawki klinicznej u dzieci. W badaniach in vitro pleryksafor w stężeniu 5 µg/mL wykazywał powinowactwo do receptorów presynaptycznych w OUN i obwodowym układzie nerwowym, m.in. kanałów wapniowych typu N, receptorów histaminowych H3, muskarynowych M1/M2 oraz adrenergicznych α1B i α2C, choć kliniczne znaczenie tych interakcji pozostaje niejasne.
cewiak nerwowy, chłoniak nieziarniczy, dystrybucja farmakologiczna, działanie teratogenne, genotoksyczność, glejak, hematopoeza, kanał potasowy SKCa, kanał wapniowy typu N, kancerogenność, krwiotworzenie pozaszpikowe, leukocyt, maksymalna tolerowana dawka, naczyniotworzenie, ostra białaczka limfoblastyczna, pleryksafor, receptor adrenergiczny, receptor histaminowy H3, receptor muskarynowy, receptor NMDA, resorpcja płodu, śledziona, wada wrodzona - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Plerixafor MSN 20 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa pleryksaforu wykazały, że podanie pojedynczej dawki podskórnej u gryzoni powoduje przemijające objawy neurologiczne, takie jak ataksja, sedacja, duszność i kurcze mięśniowe, przy ekspozycji ogólnoustrojowej zbliżonej do klinicznej u ludzi. W badaniach wielokrotnego podawania obserwowano leukocytozę, hiperkalcurię i hipermagnezurę, powiększenie śledziony oraz krwiotworzenie pozaszpikowe w wątrobie i śledzionie u psów i szczurów, przy ekspozycji porównywalnej do klinicznej. Badania na młodych zwierzętach potwierdziły podobny profil toksyczności, z marginesem bezpieczeństwa co najmniej 18-krotnym względem maksymalnej dawki pediatrycznej. In vitro pleryksafor w stężeniu 5 µg/mL wykazuje powinowactwo do receptorów presynaptycznych (kanały wapniowe typu N, potasowe SKCa, receptory H3, M1/M2, α1B/α2C, Y/Y1, NMDA), jednak kliniczne znaczenie tych interakcji pozostaje nieokreślone.
badanie genotoksyczności, cewiak nerwowy, chłoniak nieziarniczy, duszność, działanie teratogenne, działanie uspokajające, ekspozycja ogólnoustrojowa, glejak, hematopoeza, kanał potasowy SKCa, kanał wapniowy typu N, krwiotworzenie pozaszpikowe, leukocyt, mechanizm farmakodynamiczny, naczyniotworzenie, ostra białaczka limfoblastyczna, pleryksafor, potencjał kancerogenny, receptor adrenergiczny, receptor histaminowy H3, receptor muskarynowy, receptor neuropeptydu, receptor NMDA, tachykardia, toksyczność ostra, wada wrodzona - Leksykon substancji czynnych
Pleryksafor – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Pleryksafor wykazuje specyficzny profil bezpieczeństwa potwierdzony w licznych badaniach przedklinicznych na modelach zwierzęcych, w tym szczurach, myszach i psach. Po podaniu pojedynczej dawki podskórnej obserwowano przemijające objawy ze strony układu nerwowo-mięśniowego, takie jak ataksja, sedacja, duszność, przyjmowanie pozycji leżącej oraz kurcze mięśniowe. Przy powtarzanym podawaniu stwierdzono leukocytozę, hiperkalcurię i hipomagnezurie, nieznaczne powiększenie śledziony oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego i układu sercowo-naczyniowego (biegunka, tachykardia). Histopatologicznie wykazano krwiotworzenie pozaszpikowe w wątrobie i śledzionie. Margines bezpieczeństwa ekspozycji u młodych szczurów był co najmniej 18-krotnie wyższy niż maksymalna dawka kliniczna u dzieci do 18 lat. W badaniach in vitro pleryksafor w stężeniu 5 µg/mL wykazywał powinowactwo do receptorów presynaptycznych układu nerwowego (kanały wapniowe typu N, potasowe SKCa, receptory histaminowe H3, muskarynowe M1/M2, adrenergiczne α1B/α2C, neuropeptydu Y/Y1 oraz NMDA), jednak kliniczne znaczenie tych interakcji pozostaje nieustalone.
badanie histopatologiczne, cewiak nerwowy, chłoniak nieziarniczy, depresja układu krążenia, duszność, działanie teratogenne, glejak, hematopoeza, kanał wapniowy typu N, krwiotworzenie pozaszpikowe, kurcz mięśniowy, leukocyt, maksymalna tolerowana dawka, naczyniotworzenie, obwodowy układ nerwowy, ośrodkowy układ nerwowy, ostra białaczka limfoblastyczna, pleryksafor, receptor adrenergiczny, receptor histaminowy H3, receptor muskarynowy, receptor NMDA, resorpcja płodu, tachykardia, test genotoksyczności, układ nerwowo-mięśniowy, wada wrodzona, zaburzenia koordynacji ruchowej - Leksykon chorób i schorzeń
Mielofibroza – Etiologia i przyczyny
Mielofibroza (MF) to rzadki nowotwór hematologiczny charakteryzujący się włóknieniem szpiku kostnego, prowadzącym do zaburzeń hematopoezy. Etiologia MF obejmuje mutacje somatyczne w genach JAK2 (50-60%, najczęściej JAK2 V617F), CALR (20-35%) oraz MPL (5-10%), które powodują konstytutywną aktywację szlaku JAK-STAT, skutkującą nadmierną proliferacją komórek krwiotwórczych, zwiększoną produkcją cytokin prozapalnych (m.in. TGF-β, TNF-α, IL-2, IL-6, IL-8, IL-17) oraz zaburzeniami różnicowania i apoptozy. Włóknienie szpiku jest wtórne do klonalnej proliferacji nieprawidłowych megakariocytów, które poprzez wydzielanie cytokin stymulują fibroblasty do nadprodukcji kolagenu i innych składników macierzy pozakomórkowej. Mielofibroza dzieli się na pierwotną (PMF, 60% przypadków) oraz wtórną (SMF), związaną z innymi chorobami hematologicznymi lub autoimmunologicznymi, przy czym AIMF (autoimmunologiczna mielofibroza) cechuje się odmiennym patomechanizmem i lepszym rokowaniem. Średni wiek zachorowania to około 65 lat, a czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na substancje chemiczne (benzen, toluen), promieniowanie jonizujące oraz przewlekły stan zapalny.
cytokiny prozapalne, czerwienica prawdziwa, fibroblast, inhibitor JAK, interleukina, konstytutywna aktywacja, kortykosteroidy, krwiotworzenie pozaszpikowe, limfocyty T CD8+, megakariocyt, mielofibroza, mielofibroza potrójnie negatywna, mutacja JAK2 V617F, mutacja somatyczna, nadpłytkowość samoistna, nowotwór mieloproliferacyjny, pierwotna mielofibroza, szlak JAK-STAT, TGF-β, TNF-α, włóknienie szpiku kostnego, wtórna mielofibroza, zespół mielodysplastyczny