Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania lidokainy chlorowodorku

Stosowanie lidokainy chlorowodorku wymaga szczególnej uwagi ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Każde znieczulenie, z wyjątkiem najprostszych procedur lokalnych, powinno być przeprowadzane przy dostępności odpowiedniego sprzętu resuscytacyjnego. Przed wykonaniem większych blokad zaleca się wprowadzenie kaniuli dożylnej, co umożliwi szybką interwencję w razie powikłań.¹

Ryzyko toksyczności lidokainy

Lidokaina, podobnie jak inne leki miejscowo znieczulające, przy wysokim stężeniu we krwi może powodować ostre reakcje toksyczne, szczególnie ze strony centralnego układu nerwowego oraz układu sercowo-naczyniowego. Ryzyko jest szczególnie podwyższone przy podaniu dożylnym.²

Grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

• Pacjenci w podeszłym wieku i w złym stanie ogólnym – ze względu na zmniejszoną wydolność narządów i zwiększone ryzyko działań niepożądanych³
• Pacjenci z blokiem przedsionkowo-komorowym II i III stopnia – lidokaina może dodatkowo osłabiać przewodzenie w mięśniu sercowym⁴
• Pacjenci z zastoinową niewydolnością serca, bradykardią lub zaburzoną czynnością oddechową – ze względu na zwiększone ryzyko powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego i oddechowego⁵
• Pacjenci z ciężką chorobą wątroby lub niewydolnością nerek – z powodu zaburzonego metabolizmu i wydalania lidokainy⁶
• Pacjenci z padaczką – ze względu na potencjalne działanie drgawkotwórcze lidokainy⁷
• Pacjenci z koagulopatią oraz leczeni lekami przeciwzakrzepowymi (np. heparyną), niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi lub substytutami osocza – ze względu na zwiększone ryzyko krwawień. Przypadkowe uszkodzenie naczynia krwionośnego może prowadzić do ciężkich powikłań krwotocznych. W razie konieczności należy wykonać badania koagulologiczne: czas krwawienia, aPTT, wskaźnik Quicka oraz oznaczyć liczbę płytek krwi.⁸
• Pacjentki w trzecim trymestrze ciąży – ze względu na możliwy wpływ na płód⁹
• Pacjenci leczeni lekami przeciwarytmicznymi klasy III (np. amiodaronem) – wymagają stałego monitorowania, w tym EKG, ponieważ może dochodzić do nasilenia działania lidokainy na mięsień sercowy¹⁰

Ostrzeżenie dotyczące dostawowego stosowania lidokainy

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano przypadki chondrolizy u pacjentów otrzymujących pooperacyjnie, dostawowo ciągły wlew leków miejscowo znieczulających, w tym lidokainy. Większość przypadków dotyczyła stawu barkowego. Ze względu na wieloczynnikową etiologię i sprzeczne dane w literaturze naukowej, częstość występowania tego powikłania nie została jednoznacznie ustalona. Należy podkreślić, że dostawowa ciągła infuzja nie jest zatwierdzonym sposobem podania lidokainy.¹¹

Znieczulenie nadtwardówkowe

Znieczulenie nadtwardówkowe może powodować ciężkie działania niepożądane, szczególnie niewydolność sercowo-naczyniową, zwłaszcza u pacjentów z hipowolemią. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami czynności układu sercowo-naczyniowego.¹²

Znieczulenie nadtwardówkowe może również prowadzić do niedociśnienia i bradykardii. Ryzyko to można zmniejszyć poprzez dożylne podanie roztworów krystaloidów lub koloidów. W przypadku spadku ciśnienia krwi należy natychmiast zastosować odpowiednie leczenie, np. efedrynę 5-10 mg dożylnie, powtarzając dawkę w razie potrzeby.¹³

Ryzyko uszkodzenia nerwów i mięśni

Głównymi przyczynami uszkodzeń nerwów i mięśni podczas znieczulenia miejscowego są: bezpośrednie urazowe uszkodzenia nerwów oraz miejscowe działanie toksyczne na nerwy i mięśnie. Zakres tych uszkodzeń zależy od ciężkości urazów, stężenia leku znieczulającego oraz czasu ekspozycji tkanek na lek. Z tego względu zaleca się stosowanie zawsze najmniejszej skutecznej dawki lidokainy.¹⁴

Specjalne okoliczności stosowania

• Wstrzyknięcia w obrębie głowy i szyi – przypadkowe wstrzyknięcia dożylne w tych okolicach mogą powodować wystąpienie objawów mózgowych nawet po zastosowaniu małych dawek lidokainy¹⁵
• Znieczulenie pozagałkowe – lek podany pozagałkowo może w bardzo rzadkich przypadkach przeniknąć do przestrzeni podpajęczynówkowej mózgu, powodując ciężkie reakcje, takie jak zapaść krążeniowa, bezdech, drgawki i czasowa ślepota¹⁶
• Znieczulenie okołogałkowe i pozagałkowe – wiąże się z ryzykiem trwałego zaburzenia czynności mięśni oka, głównie z powodu uszkodzenia lub toksycznego działania na nerwy i/lub mięśnie¹⁷
• Obszary zakażone lub zmienione zapalnie – skuteczność znieczulenia miejscowego może być zmniejszona po wstrzyknięciu w takie okolice¹⁸
• Znieczulenie okołoszyjkowe – może czasami powodować bradykardię lub tachykardię u płodu, dlatego konieczne jest uważne monitorowanie tętna płodu¹⁹

Inne ważne ostrzeżenia

Podanie domięśniowe lidokainy może powodować zwiększenie stężenia fosfokinazy kreatynowej (CPK), co może mieć wpływ na diagnostykę ostrego zawału mięśnia sercowego.²⁰

Lidokaina wykazuje działanie porfiriogenne u zwierząt, dlatego nie powinna być stosowana u pacjentów z ostrą porfirią, chyba że jest to absolutnie konieczne. Szczególną ostrożność należy zachować u wszystkich pacjentów z porfirią.²¹

Informacje dotyczące zawartości sodu

Produkt zawiera sód, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie. Jeden ml roztworu do wstrzykiwań zawiera:

Powyższe wartości należy brać pod uwagę przy ordynowaniu leku pacjentom na diecie z kontrolowaną zawartością sodu.²²