Leki w grupie
„leki miejscowo znieczulające”

Leki miejscowo znieczulające to substancje hamujące przewodnictwo nerwowe poprzez blokowanie kanałów sodowych zależnych od napięcia w błonie komórkowej neuronów. Działanie to powoduje odwracalne zniesienie czucia bólu, temperatury, dotyku i napięcia mięśniowego w określonym obszarze ciała, przy zachowaniu świadomości pacjenta. W zależności od sposobu podania mogą działać powierzchniowo, nasiękowo, przewodowo lub regionalne (znieczulenie przykręgosłupowe).

Leki miejscowo znieczulające dzielą się na dwie główne grupy chemiczne: estry (np. benzokaina, prokaina, tetrakaina) oraz amidy (np. lidokaina, bupiwakaina, ropiwakaina, mepiwakaina, artykaina). Amidy są obecnie częściej stosowane ze względu na mniejsze ryzyko reakcji alergicznych i dłuższy czas działania. Najpopularniejsze preparaty handlowe w Polsce to: Lignocainum (lidokaina), Marcaine (bupiwakaina), Naropin (ropiwakaina), Septanest (artykaina), EMLA (lidokaina z prilokainem), oraz preparaty powierzchniowe jak Xylocaine (lidokaina) czy Dectrafen (benzokaina).

Najważniejsze zalety stosowania leków miejscowo znieczulających to możliwość przeprowadzenia zabiegów chirurgicznych bez konieczności znieczulenia ogólnego, szybki początek działania, dobra kontrola obszaru znieczulenia, możliwość ambulatoryjnego wykonywania wielu procedur oraz mniejsze ryzyko powikłań w porównaniu do znieczulenia ogólnego. Dodatkowo umożliwiają one zniesienie bólu pooperacyjnego przy zastosowaniu technik ciągłego znieczulenia czy analgezji.

Do najpoważniejszych niebezpieczeństw stosowania tych leków należą: toksyczność ogólnoustrojowa (objawy ze strony OUN i układu sercowo-naczyniowego, w tym drgawki i zaburzenia rytmu serca), reakcje alergiczne (szczególnie na estry), zespół ogona końskiego przy znieczuleniu podpajęczynówkowym, oraz blokada motoryczna przy stosowaniu wyższych stężeń. Ryzyko toksyczności wzrasta przy niezamierzonym podaniu donaczyniowym, przedawkowaniu lub przy zaburzeniach metabolizmu leków.

Ze względu na technikę podania, leki miejscowo znieczulające stosowane są w kilku głównych formach: jako znieczulenie powierzchniowe (np. kremy, żele, aerozole stosowane na śluzówki i skórę), znieczulenie nasiękowe (iniekcja bezpośrednio w obszar zabiegu), blokady nerwów obwodowych (znieczulenie przewodowe) oraz znieczulenie centralne (zewnątrzoponowe i podpajęczynówkowe). W stomatologii szczególnie popularna jest artykaina ze względu na dobrą penetrację kości, a w okulistyce – oksybuprokaina i proparakan stosowane w kroplach.

Lista leków w tej grupie

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl