Leki w grupie
„leki antyseptyczne do jamy ustnej i gardła”

Leki antyseptyczne do jamy ustnej i gardła to preparaty stosowane miejscowo w celu eliminacji lub zahamowania wzrostu drobnoustrojów (bakterii, grzybów, wirusów) w jamie ustnej, gardle i na migdałkach. Działają poprzez denaturację białek drobnoustrojów, zaburzanie funkcji błony komórkowej patogenów lub blokowanie enzymów niezbędnych do ich przeżycia.

Główne substancje czynne stosowane w tej grupie to: chlorheksydyna (Eludril, Corsodyl), jodopowidon (Betadine, Povidone), cetylpirydyna (Hascosept, Septolete), benzydamina (Tantum Verde, Hascosept), heksatydyna (Voxin), dichlorowodorek oktenidyny (Octenisept), alkohol benzylowy, olejki eteryczne (Dentosept, Stomatosept), nadtlenek wodoru oraz chlorek cetylopirydyniowy.

Najczęściej stosowane preparaty to płyny do płukania jamy ustnej (Corsodyl, Eludril, Tantum Verde), aerozole i spraye do gardła (Tantum Verde spray, Chlorchinaldin), pastylki do ssania (Strepsils, Septolete, Neo-Angin), żele na dziąsła i śluzówkę jamy ustnej (Kamistad, Metrogil Denta) oraz zawiesiny i roztwory stosowane w zapaleniach przyzębia.

Największą zaletą tych preparatów jest ich miejscowe działanie, które pozwala na osiągnięcie wysokiego stężenia substancji czynnej bezpośrednio w miejscu infekcji przy minimalnej absorpcji ogólnoustrojowej. Leki te wykazują szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego, są łatwe w stosowaniu i dostępne bez recepty. Stosuje się je w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej, dziąseł, gardła, w profilaktyce próchnicy oraz w okresie okołooperacyjnym w chirurgii stomatologicznej.

Wśród najważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem tych leków należy wymienić możliwość przebarwienia zębów i języka (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu chlorheksydyny), zaburzenia smaku, pieczenie i podrażnienie śluzówki, a także możliwość reakcji alergicznych. Niektóre z nich (np. preparaty jodu) mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami stosowanymi miejscowo. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzenia naturalnej flory bakteryjnej jamy ustnej.

Ze względu na mechanizm działania leki antyseptyczne do jamy ustnej i gardła można podzielić na kilka podgrup: związki guanidynowe (chlorheksydyna), związki czwartorzędowych soli amoniowych (cetylpirydyna), związki jodu (jodopowidon), fenole i ich pochodne, alkohole, olejki eteryczne oraz preparaty złożone. Każda z tych podgrup charakteryzuje się nieco odmiennym spektrum działania i profilem bezpieczeństwa, co pozwala na dobór preparatu najlepiej odpowiadającego konkretnej sytuacji klinicznej.