Leki w grupie
„anestetyki miejscowe”

Anestetyki miejscowe to grupa leków blokujących przewodnictwo nerwowe poprzez odwracalne hamowanie kanałów sodowych bramkowanych napięciem, które występują w błonie komórkowej neuronów. Blokada tych kanałów uniemożliwia powstawanie i przewodzenie potencjałów czynnościowych, co skutkuje miejscową utratą czucia bólu, dotyku, temperatury oraz blokadą nerwów ruchowych.

Anestetyki miejscowe dzielą się na dwie główne grupy chemiczne: estry (np. benzokaina, prokaina, tetrakaina) oraz amidy (np. lidokaina, bupiwakaina, mepiwakaina, artykaina). Estry są szybko metabolizowane przez esterazy osoczowe i tkankowe, co skutkuje krótszym czasem działania. Amidy są metabolizowane w wątrobie, dzięki czemu działają dłużej i rzadziej wywołują reakcje alergiczne.

Najpopularniejsze substancje czynne to: lidokaina (Lignox, Xylocaine), bupiwakaina (Marcaine, Bupivacaine WZF), mepiwakaina (Scandonest), artykaina (Ubistesin, Citocartin), prokaina (Novocaine), benzokaina (Anestezol) oraz tetrakaina (Dicaine). W Polsce dostępne są też preparaty złożone, np. EMLA (lidokaina z prylokainą) stosowana do znieczulenia powierzchniowego skóry.

Główne zalety anestetyków miejscowych to możliwość przeprowadzenia zabiegów bez narażania pacjenta na ryzyko związane ze znieczuleniem ogólnym, zachowanie świadomości pacjenta, minimalne działanie ogólnoustrojowe przy prawidłowym zastosowaniu, oraz szybki powrót do normalnej aktywności po zabiegu. Pozwalają też na skuteczne uśmierzenie bólu w różnych procedurach medycznych – od prostych zabiegów stomatologicznych po operacje w znieczuleniu przewodowym.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem anestetyków miejscowych obejmują ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej przy przedawkowaniu lub przypadkowym podaniu donaczyniowym, co może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, drgawek, a nawet zatrzymania krążenia. Mogą też wywoływać reakcje alergiczne, szczególnie leki z grupy estrów. Dodatkowo, przy znieczuleniu przewodowym istnieje ryzyko uszkodzenia nerwów lub krwiaków. Ważne jest też przestrzeganie maksymalnych dawek, które różnią się dla poszczególnych substancji.

Ze względu na sposób podania, anestetyki miejscowe można podzielić na: powierzchniowe (stosowane na błony śluzowe i skórę), nasiękowe (iniekcja w okolicę nerwów czuciowych), przewodowe (blokada pni nerwowych), regionalne (np. znieczulenie nadoponowe i podpajęczynówkowe) oraz dożylne blokady regionalne. Każda z tych metod ma specyficzne zastosowania kliniczne – od drobnych zabiegów chirurgicznych po porody i rozległe operacje kończyn.

Lista leków w tej grupie

  1. 13.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl