Działania niepożądane
Doksorubicyna

Działania niepożądane doksorubicyny

Doksorubicyna jest lekiem przeciwnowotworowym z grupy antracyklin, który wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych. Część z nich ma charakter poważny i wymaga starannego monitorowania pacjenta. Na występowanie i nasilenie działań niepożądanych wpływają zarówno dawkowanie, jak i szybkość podawania leku.¹

Działania ograniczające dawkowanie

Mielotoksyczność (zahamowanie czynności szpiku kostnego) jest jednym z głównych ostrych działań niepożądanych ograniczających dawkowanie doksorubicyny, choć ma ona zazwyczaj charakter przejściowy. Do klinicznych następstw działania toksycznego na szpik kostny mogą należeć gorączka, zakażenia, posocznica, wstrząs septyczny, krwawienia, niedotlenienie tkanek, a nawet zgon.^{2 3}

Kardiotoksyczność stanowi drugie istotne działanie ograniczające dawkowanie i wymagające szczególnej uwagi podczas terapii doksorubicyną. Objawia się ona zarówno w postaci ostrych jak i przewlekłych zaburzeń czynności serca.⁴

Najczęściej występujące działania niepożądane

Wśród najczęstszych działań niepożądanych obserwowanych podczas terapii doksorubicyną wymienia się nudności i wymioty oraz łysienie, które występują u niemal wszystkich pacjentów.⁵

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Działania niepożądane doksorubicyny są klasyfikowane według częstości występowania zgodnie z następującymi kryteriami:<sup data-drug="Adriblastina PFS" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zgłaszane po zastosowaniu doksorubicyny wymieniono poniżej zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością występowania. Częstości występowania zdefiniowano następująco: bardzo często (≥10%), często (1%, <10%), niezbyt często (0,1%, <1%), rzadko (≥0,01%, <0,1%), bardzo rzadko (6 <sup data-drug="Doxorubicin-Ebewe" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane doksorubicyny wymieniono zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością. Częstość działań niepożądanych określono następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (7

• bardzo często (≥1/10 lub ≥10%)
• często (≥1/100 do <1/10 lub 1% do <10%)
• niezbyt często (≥1/1000 do <1/100 lub 0,1% do <1%)
• rzadko (≥1/10 000 do <1/1000 lub ≥0,01% do <0,1%)
• bardzo rzadko (<1/10 000 lub <0,01%)
• częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Adriblastina PFS" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zgłaszane po zastosowaniu doksorubicyny wymieniono poniżej zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA oraz częstością występowania. Częstości występowania zdefiniowano następująco: bardzo często (≥10%), często (1%, <10%), niezbyt często (0,1%, <1%), rzadko (≥0,01%, <0,1%), bardzo rzadko (8

Szczegółowe działania niepożądane według układów i narządów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Działania toksyczne doksorubicyny na szpik kostny manifestują się głównie jako leukopenia, neutropenia, niedokrwistość i małopłytkowość, które występują bardzo często. Mielotoksyczność może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zakażenia, posocznica oraz krwawienia.^{9 10}

Zaburzenia serca

Kardiotoksyczność doksorubicyny może objawiać się w formie ostrej lub przewlekłej. Ostra kardiotoksyczność manifestuje się głównie jako zaburzenia rytmu serca (tachykardia zatokowa, tachyarytmia), natomiast przewlekła przyjmuje najczęściej postać zastoinowej niewydolności serca. Inne raportowane zaburzenia serca to: blok przedsionkowo-komorowy oraz blok odnogi pęczka przedsionkowo-komorowego (Hisa).^{11 12}

Zaburzenia żołądka i jelit

Doksorubicyna bardzo często powoduje zapalenie błony śluzowej jamy ustnej (mucositis), nudności i wymioty oraz biegunkę. Zapalenie przełyku i ból brzucha występują często. Rzadziej mogą wystąpić krwotoki z przewodu pokarmowego, nadżerki błony śluzowej żołądka, zapalenie okrężnicy i odbarwienie błony śluzowej.^{13 14}

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Najczęstsze dermatologiczne działania niepożądane to łysienie oraz erytrodystezja dłoniowo-podeszwowa (zespół ręka-stopa). Często obserwuje się również pokrzywkę, wysypkę oraz nadmierną pigmentację skóry i paznokci. Rzadziej występują: reakcje nadwrażliwości na światło, nadwrażliwość skóry poddanej wcześniej napromienieniu, świąd i inne zaburzenia skóry.^{15 16}

Zaburzenia układu rozrodczego

Doksorubicyna może powodować zaburzenia płodności u obu płci. U kobiet obserwuje się brak miesiączki, natomiast u mężczyzn może wystąpić zmniejszenie liczby plemników (oligospermia) lub całkowity brak plemników (azoospermia) w nasieniu.^{17 18}

Wtórne nowotwory

Doksorubicyna może powodować rozwój wtórnych nowotworów, szczególnie ostrej białaczki limfocytarnej i ostrej białaczki szpikowej. Ryzyko to wzrasta zwłaszcza podczas terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwnowotworowymi uszkadzającymi DNA.^{19 20 21}

Inne częste działania niepożądane

Do innych często występujących działań niepożądanych doksorubicyny należą:

• Gorączka, osłabienie i dreszcze (występują bardzo często)²²
• Zapalenie spojówek (występuje często)²³
• Chromaturia – czerwone zabarwienie moczu przez 1-2 dni po podaniu (częstość nieznana)^{24 25}
• Reakcje w miejscu wstrzyknięcia (występują często)²⁶

Działania niepożądane specyficzne dla drogi podania

Podanie dopęcherzowe

Przy podaniu doksorubicyny dopęcherzowo może wystąpić zapalenie pęcherza moczowego z objawami takimi jak bolesne oddawanie moczu, częstomocz, krwiomocz, wielomocz, oddawanie moczu w nocy, parcie na mocz, a także skurcze pęcherza moczowego i cewki moczowej.²⁷

Interakcje i nasilenie działania toksycznego

Doksorubicyna może nasilać działanie toksyczne radioterapii oraz innych leków przeciwnowotworowych, szczególnie streptozocyny, metotreksatu i cyklofosfamidu.²⁸

Tabela działań niepożądanych doksorubicyny

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Poważne powikłania hematologiczne

Mielotoksyczność doksorubicyny może prowadzić do szeregu poważnych, a nawet zagrażających życiu powikłań. Neutropenia zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, które mogą prowadzić do posocznicy i wstrząsu septycznego. Małopłytkowość może być przyczyną krwawień, które w skrajnych przypadkach mogą zagrażać życiu. Niedokrwistość natomiast może powodować niedotlenienie tkanek.^{29 30}

Zagrażające życiu działania niepożądane ze strony serca

Kardiotoksyczność doksorubicyny może przyjmować postać ostrą lub przewlekłą. Najpoważniejszym przewlekłym powikłaniem jest zastoinowa niewydolność serca, która może rozwinąć się nawet kilka miesięcy lub lat po zakończeniu leczenia. Ryzyko to wzrasta wraz ze skumulowaną dawką leku. Ostre zaburzenia rytmu serca, takie jak tachyarytmie czy bloki przedsionkowo-komorowe, mogą być również niebezpieczne, prowadząc do zatrzymania akcji serca.^{31 32}

Powikłania dotyczące przewodu pokarmowego

Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego może być przyczyną znacznego dyskomfortu, trudności w przyjmowaniu pokarmów oraz płynów, prowadząc do odwodnienia i niedożywienia. Zapalenie okrężnicy, szczególnie martwicze zapalenie okrężnicy, może stanowić zagrożenie życia, zwłaszcza gdy doksorubicyna jest podawana jednocześnie z cytarabiną.³³

Reakcje alergiczne i anafilaktyczne

Doksorubicyna może wywoływać reakcje nadwrażliwości, w tym ciężkie reakcje anafilaktyczne, które są stanem zagrażającym życiu wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.^{34 35}

Zagrożenia związane z wtórnymi nowotworami

Podawanie doksorubicyny, szczególnie w terapii skojarzonej z innymi lekami uszkadzającymi DNA, zwiększa ryzyko rozwoju wtórnych nowotworów, głównie ostrej białaczki szpikowej i ostrej białaczki limfocytarnej. Nowotwory te mogą rozwinąć się nawet po kilku latach od zakończenia terapii i cechują się złym rokowaniem.^{36 37}

Wpływ na płodność

Doksorubicyna może powodować przemijające lub trwałe zaburzenia płodności zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. U kobiet obserwuje się brak miesiączki, natomiast u mężczyzn może wystąpić oligospermia lub azoospermia. Pacjenci planujący potomstwo powinni być świadomi tych zagrożeń i rozważyć konsultację w zakresie zachowania płodności przed rozpoczęciem leczenia.^{38 39}