Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Doksorubicyna

Wpływ doksorubicyny na płodność, ciążę i laktację

Doksorubicyna jest lekiem przeciwnowotworowym (cytostatykiem), który ze względu na swój mechanizm działania może wywierać istotny wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Jak każdy lek cytotoksyczny, doksorubicyna wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u pacjentów w wieku rozrodczym oraz kobiet w ciąży lub karmiących piersią. Lekarz powinien dokładnie omówić wszystkie potencjalne zagrożenia z pacjentką przed rozpoczęciem terapii, aby zapewnić świadomą zgodę na leczenie.¹

Wpływ na ciążę

Doksorubicyna wykazuje działanie embriotoksyczne, co zostało potwierdzone zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. Badania na zwierzętach wykazały, że podawanie doksorubicyny samicom szczura przed i w okresie parzenia, ciąży oraz laktacji wywierało toksyczne działanie zarówno na matkę, jak i na płód. Stwierdzono, że stosowanie doksorubicyny u kobiet w ciąży było związane z występowaniem uszkodzeń płodu.²

Badania na zwierzętach dotyczące wpływu doksorubicyny na reprodukcję i rozwój płodu wykazały, że lek ma działanie teratogenne i wywiera toksyczny wpływ na zarodek i płód.³

Ze względu na potencjalne ryzyko dla płodu, doksorubicyny zasadniczo nie wolno podawać kobietom w ciąży. Lek można stosować w okresie ciąży tylko w przypadku ścisłych wskazań i po dokładnym rozważeniu korzyści z leczenia dla matki wobec możliwego zagrożenia dla płodu.^{4 5}

Jeżeli kobieta otrzymuje doksorubicynę w trakcie ciąży lub zachodzi w ciążę podczas stosowania tego leku, powinna być bezwzględnie poinformowana o potencjalnym zagrożeniu dla płodu.⁶

Antykoncepcja u kobiet i mężczyzn

Ze względu na działanie mutagenne doksorubicyny, konieczne jest stosowanie skutecznej antykoncepcji zarówno przez kobiety, jak i mężczyzn w trakcie terapii oraz przez określony czas po jej zakończeniu.⁷

Kobiety w wieku rozrodczym należy poinformować, aby podczas leczenia unikały zachodzenia w ciążę oraz stosowały skuteczne metody antykoncepcji podczas leczenia oraz przez co najmniej 6 miesięcy i 10 dni po przyjęciu ostatniej dawki doksorubicyny.^{8 9}

Warto zauważyć, że w przypadku produktu Doxorubicinum Accord zaleca się, aby kobiety w wieku rozrodczym stosowały skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez co najmniej 7 miesięcy od przyjęcia ostatniej dawki.¹⁰

Mężczyzn, których partnerki są w wieku rozrodczym, należy poinformować o konieczności stosowania skutecznej metody antykoncepcji podczas leczenia doksorubicyną oraz:¹¹

• przez co najmniej 3 miesiące i 10 dni po przyjęciu ostatniej dawki zgodnie z zaleceniami dla produktów Adriblastina PFS i Doxorubicin-Ebewe^{12 13}
• przez co najmniej 4 miesiące od przyjęcia ostatniej dawki w przypadku produktu Doxorubicinum Accord¹⁴

Skuteczność antykoncepcji można zwiększyć przez zastosowanie prezerwatywy oraz dodatkowej metody antykoncepcji. Takie podwójne zabezpieczenie daje łączny odsetek nieskuteczności antykoncepcji <1% rocznie.¹⁵

Wpływ na karmienie piersią

Doksorubicyna przenika do mleka ludzkiego, co stanowi potencjalne zagrożenie dla dziecka karmionego piersią.^{16 17 18}

Ze względu na to, że u niemowląt karmionych piersią mogą wystąpić ciężkie działania niepożądane doksorubicyny, karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas stosowania tego leku.^{19 20 21}

Zalecenia dotyczące długości okresu, w którym nie należy karmić piersią po zakończeniu leczenia doksorubicyną, różnią się w zależności od produktu leczniczego:

• Adriblastina PFS – przez co najmniej 10 dni po przyjęciu ostatniej dawki²²
• Doxorubicinum Accord – przez co najmniej dwa tygodnie po przyjęciu ostatniej dawki²³

Wpływ na płodność

Wpływ na płodność kobiet

Podczas podawania doksorubicyny u kobiet może występować niepłodność na czas stosowania leku. Doksorubicyna może powodować brak miesiączki.^{24 25}

Owulacja i miesiączkowanie zwykle wracają po zakończeniu leczenia, jednak może dojść do przedwczesnego klimakterium (przedwczesnej menopauzy).^{26 27}

Wpływ na płodność mężczyzn

U mężczyzn doksorubicyna wykazuje właściwości mutagenne i może indukować uszkodzenie chromosomów w plemnikach.^{28 29 30}

W badaniach na zwierzętach obserwowano toksyczne działanie doksorubicyny na męskie narządy rozrodcze, objawiające się atrofią jąder, degeneracją nasieniowodów i zmniejszeniem ilości nasienia.³¹

U pacjentów leczonych doksorubicyną może wystąpić oligospermia (zmniejszenie liczby plemników) lub azoospermia (brak plemników). Te zaburzenia mogą być trwałe, jednak w niektórych przypadkach odnotowano powrót liczby plemników w nasieniu do prawidłowych wartości. Regeneracja może nastąpić w okresie kilku lat po zakończeniu leczenia.^{32 33}

Zalecenia dla pacjentów w wieku rozrodczym

Ze względu na potencjalny wpływ doksorubicyny na płodność, zarówno mężczyźni, jak i kobiety przed rozpoczęciem leczenia powinni zasięgnąć porady na temat zachowania płodności.³⁴

Mężczyźni powinni przed rozpoczęciem leczenia doksorubicyną rozważyć kriokonserwację nasienia ze względu na możliwość nieodwracalnej niepłodności w wyniku terapii.³⁵

Podsumowanie informacji dla lekarza

Lekarz powinien przekazać następujące informacje pacjentkom w ciąży lub karmiącym piersią przed rozpoczęciem leczenia doksorubicyną:

Informacje dla kobiet w ciąży:

• Doksorubicyna może powodować uszkodzenia płodu i nie powinna być stosowana w ciąży, chyba że stan kliniczny bezwzględnie wymaga leczenia tym lekiem^{36 37}
• W przypadku konieczności leczenia doksorubicyną w ciąży należy dokładnie przedstawić potencjalne ryzyko dla płodu³⁸
• Kobietom w wieku rozrodczym należy zalecić unikanie zajścia w ciążę podczas leczenia oraz stosowanie skutecznej antykoncepcji w trakcie terapii i przez odpowiedni okres po jej zakończeniu (co najmniej 6 miesięcy i 10 dni, a w przypadku produktu Doxorubicinum Accord – 7 miesięcy)^{39 40 41}

Informacje dla kobiet karmiących piersią:

• Doksorubicyna przenika do mleka ludzkiego^{42 43 44}
• U niemowląt karmionych piersią mogą wystąpić ciężkie działania niepożądane doksorubicyny⁴⁵
• Karmienie piersią należy przerwać podczas leczenia doksorubicyną oraz:^{46 47 48}
  • przez co najmniej 10 dni po przyjęciu ostatniej dawki w przypadku produktu Adriblastina PFS
  • przez co najmniej dwa tygodnie po przyjęciu ostatniej dawki w przypadku produktu Doxorubicinum Accord

Informacje dla kobiet i mężczyzn w wieku rozrodczym:

• Doksorubicyna może wpływać na płodność zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn^{49 50 51}
• U kobiet może wystąpić brak miesiączki podczas leczenia, przy czym owulacja i miesiączkowanie zwykle wracają po zakończeniu terapii, jednak może dojść do przedwczesnej menopauzy^{52 53}
• U mężczyzn może wystąpić oligospermia lub azoospermia, która w niektórych przypadkach może być trwała, choć u części pacjentów obserwowano powrót liczby plemników do normy po kilku latach od zakończenia leczenia^{54 55}
• Mężczyźni powinni rozważyć kriokonserwację nasienia przed rozpoczęciem leczenia⁵⁶
• Partnerzy kobiet w wieku rozrodczym powinni stosować skuteczną antykoncepcję podczas leczenia doksorubicyną i przez odpowiedni okres po jego zakończeniu^{57 58 59}