prątki atenuowane
Prątki atenuowane to bakterie z rodzaju Mycobacterium, które zostały celowo osłabione (atenuowane) w celu zmniejszenia ich zjadliwości, przy jednoczesnym zachowaniu ich zdolności do wywołania odpowiedzi immunologicznej. Najlepszym przykładem jest szczep BCG (Bacillus Calmette-Guérin), otrzymany przez Calmette’a i Guérina poprzez wielokrotne pasażowanie Mycobacterium bovis.
Atenuacja prątków polega na wielokrotnych pasażach na specjalnych podłożach hodowlanych, co prowadzi do mutacji w genomie bakterii i utraty genów odpowiedzialnych za wirulencję. W efekcie otrzymuje się szczep o ograniczonej zdolności do wywoływania choroby, ale zachowujący antygeny rozpoznawane przez układ immunologiczny.
Najbardziej rozpowszechnione zastosowanie prątków atenuowanych to szczepionka BCG, stosowana w profilaktyce gruźlicy. Szczepionka ta jest podawana noworodkom i małym dzieciom w wielu krajach, w tym w Polsce. Skuteczność BCG jest zróżnicowana geograficznie i wynosi od 0% do 80% w zapobieganiu gruźlicy płuc u dorosłych, ale wykazuje wysoką skuteczność (około 80%) w zapobieganiu ciężkim postaciom gruźlicy u dzieci.
Prątki atenuowane BCG znalazły również zastosowanie w immunoterapii raka pęcherza moczowego, gdzie działają jako niespecyficzny immunostymulator, zwiększający aktywność układu odpornościowego przeciwko komórkom nowotworowym. Ta metoda leczenia jest szczególnie skuteczna w przypadku powierzchownych raków pęcherza moczowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 zawiera żywe, atenuowane prątki BCG podszczepu brazylijskiego Moreau, w dawce 0,1 ml zawierającej 50 µg półsuchej masy prątków, co odpowiada 150 000–600 000 żywych prątków, a cała ampułka 0,5 mg (1,5–6 mln prątków). Ze względu na obecność żywych bakterii oraz mechanizm immunologiczny szczepionki, istnieje szereg przeciwwskazań do jej podania. Należą do nich m.in. nadwrażliwość na składniki szczepionki, masa ciała noworodków poniżej 2000 g, zakażenie lub podejrzenie zakażenia HIV u noworodków i osób dorosłych, wrodzone lub nabyte niedobory odporności (w tym niedobór interferonu gamma, zespół Di George’a), leczenie immunosupresyjne (kortykosteroidy, przeciwciała anty-TNF-α), choroby nowotworowe układu siateczkowo-śródbłonkowego, przeszczepy komórek macierzystych lub narządów, ciężkie choroby i niedożywienie, ciąża oraz przebyta gruźlica lub dodatni odczyn tuberkulinowy RT23 powyżej 5 mm.
białaczka, chłoniak, choroba nowotworowa, choroba przewlekła, kortykosteroidy, leki immunosupresyjne, niedobór interferonu gamma, niedożywienie, odczyn tuberkulinowy, powikłania poszczepienne, prątki atenuowane, prątki BCG, przeszczepienie komórek macierzystych, przeszczepienie narządów, radioterapia, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, wcześniactwo, wrodzone zaburzenia odporności, zakażenie HIV, zakażenie uogólnione, zespół Di George’a, ziarnica złośliwa - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG zawierająca żywe, atenuowane prątki Bacillus Calmette-Guerin podszczepu brazylijskiego Moreau wykazuje specyficzne właściwości farmakokinetyczne, które determinują jej skuteczność immunologiczną. Po śródskórnym podaniu prątki BCG nie ulegają dystrybucji systemowej, lecz namnażają się lokalnie w miejscu wstrzyknięcia oraz w regionalnych węzłach chłonnych, co stanowi podstawę bezpieczeństwa szczepionki. Proces ten indukuje dwie kluczowe odpowiedzi immunologiczne: nadwrażliwość typu opóźnionego (alergię tuberkulinową) oraz odporność przeciwgruźliczą, obie zależne od aktywacji limfocytów T i stanowiące mechanizm ochronny przed zakażeniem prątkami gruźlicy.
alergia tuberkulinowa, Bacillus Calmette-Guérin, droga limfatyczna, gruźlica, limfocyt T, nadwrażliwość typu opóźnionego, odporność przeciwgruźlicza, odpowiedź komórkowa, podszczep brazylijski Moreau, prątek gruźlicy, prątki atenuowane, próba tuberkulinowa, proszek i rozpuszczalnik, szczepionka BCG, układ immunologiczny, węzły chłonne, wstrzyknięcie śródskórne - Leksykon leków
Przedawkowanie – BCG – medac min. 2×10^8 max. 3×10^9/50 ml
Przedawkowanie leku BCG-medac, zawierającego atenuowane prątki Bacillus Calmette-Guérin szczepu RIVM (pochodzącego ze szczepu 1173-P2), jest zjawiskiem rzadkim ze względu na fakt, że jedna fiolka zawiera pojedynczą dawkę terapeutyczną, tj. od 2 × 10 do 3 × 10 żywych cząstek BCG w 50 ml. W praktyce klinicznej nie zaobserwowano specyficznych objawów charakterystycznych wyłącznie dla przedawkowania; objawy kliniczne są tożsame z typowymi działaniami niepożądanymi występującymi przy standardowym dawkowaniu. Ryzyko przypadkowego podania nadmiernej dawki jest minimalne, jednak wymagana jest ostrożność podczas przygotowywania zawiesiny do podania do pęcherza moczowego, aby uniknąć nieumyślnego przedawkowania.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG, zawierająca żywe atenuowane prątki, wymaga starannego planowania w kontekście interakcji z innymi produktami leczniczymi. Możliwe jest jednoczesne podanie BCG ze szczepionkami inaktywowanymi oraz atenuowanymi, bez negatywnego wpływu na skuteczność immunizacji czy wzrostu ryzyka działań niepożądanych. W przypadku szczepionek żywych podawanych niejednocześnie, zalecany jest odstęp minimum 4 tygodni, zarówno gdy BCG jest podawana jako pierwsza, jak i jako kolejna. Szczepionki inaktywowane mogą być podawane w dowolnym odstępie czasowym, jednak z uwzględnieniem ryzyka nakładania się odczynów poszczepiennych. Szczególną uwagę należy zwrócić na miejsce podania – BCG standardowo podaje się w lewe ramię, gdzie nie powinny być wykonywane inne szczepienia przez co najmniej 3 miesiące, aby uniknąć nakładania się miejscowych reakcji i zapalenia okolicznych węzłów chłonnych.
charakterystyka produktu leczniczego, cytostatyk, glikokortykosteroid, izoniazyd, lek biologiczny, lek immunosupresyjny, lek przeciwprątkowy, odczyn poszczepienny, odpowiedź immunologiczna, prątki atenuowane, ryfampicyna, szczepionka atenuowana, szczepionka BCG, szczepionka inaktywowana, szczepionka przeciw błonicy, szczepionka przeciw krztuścowi, szczepionka przeciw odrze, szczepionka przeciw ospie wietrznej, szczepionka przeciw polio, szczepionka przeciw rotawirusom, szczepionka przeciw różyczce, szczepionka przeciw śwince, szczepionka przeciw tężcowi, układ immunologiczny, zapalenie węzłów chłonnych