szczepionka przeciwgruźlicza BCG
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG (Bacillus Calmette-Guérin) to żywa, atenuowana szczepionka zawierająca osłabione szczepy Mycobacterium bovis. Jest stosowana w profilaktyce gruźlicy, szczególnie w zapobieganiu ciężkim postaciom tej choroby u dzieci, takim jak gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy gruźlica rozsiana.
W Polsce szczepienie BCG jest obowiązkowe i wykonywane u noworodków w pierwszej dobie życia. Skuteczność szczepionki jest różna w zależności od regionu geograficznego, szczepu szczepionkowego oraz wieku osoby szczepionej, przy czym najwyższą efektywność wykazuje w zapobieganiu ciężkim postaciom gruźlicy u dzieci (skuteczność 70-80%).
Do najczęstszych odczynów poszczepiennych po BCG należą miejscowe zmiany skórne, w tym owrzodzenia, ropnie podskórne oraz powiększenie regionalnych węzłów chłonnych. Ciężkie powikłania, takie jak rozsiana infekcja BCG (BCG-itis), występują rzadko i dotyczą głównie osób z zaburzeniami odporności. Przeciwwskazania do szczepienia obejmują ciężkie niedobory odporności, niską masę urodzeniową poniżej 2000g oraz aktywną gruźlicę.
Poza działaniem przeciwgruźliczym, szczepionka BCG wykazuje także niespecyficzne działanie immunomodulujące, co wykorzystuje się w immunoterapii niektórych nowotworów, szczególnie raka pęcherza moczowego we wczesnym stadium. Trwają również badania nad potencjalnym wpływem BCG na obniżenie ryzyka rozwoju innych chorób infekcyjnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Mycobacterium bovis – Przedawkowanie
Mycobacterium bovis BCG, stosowany w szczepionce przeciwgruźliczej BCG Szczepionka AJVaccines (szczep duński 1331, liofilizowany), podawany jest w dawkach 0,1 ml (2-8 x 10^5 CFU) dla dorosłych i dzieci powyżej 12 miesięcy oraz 0,05 ml (1-4 x 10^5 CFU) dla niemowląt poniżej 12 miesięcy. Przedawkowanie preparatu wiąże się z ryzykiem powikłań, w tym ropnego zapalenia węzłów chłonnych, które pojawia się proporcjonalnie do stopnia przekroczenia dawki, oraz nadmiernej blizny w miejscu podania, często z tendencją do keloidów. Dodatkowo, przedawkowanie może wywołać nasilone miejscowe zapalenie skóry, a w ciężkich przypadkach – rozsiane zakażenie prątkami BCG, które manifestuje się gorączką, hepatosplenomegalią, zmianami skórnymi i zajęciem wielu narządów, wymagającym specjalistycznej terapii przeciwprątkowej.
blizna keloidowa, leczenie immunosupresyjne, leczenie przeciwprątkowe, lek przeciwprątkowy, Mycobacterium bovis BCG, niedobór odporności, powikłanie urologiczne, rak pęcherza moczowego, ropne zapalenie węzłów chłonnych, rozsiane zakażenie BCG, szczep duński 1331, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, upośledzona odporność, zajęcie kości, zakażenie HIV, zapalenie jąder i najądrzy, zapalenie kości i szpiku, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie skóry - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 jest preparatem do szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy, zawierającym 50 µg półsuchej masy prątków BCG w dawce 0,1 ml, co odpowiada 150 000–600 000 żywym prątkom Bacillus Calmette-Guerin podszczepu brazylijskiego Moreau. Produkt dostępny jest w formie 10-dawkowej ampułki lub fiolki zawierającej 0,5 mg (1,5–6 mln) żywych prątków. Szczepienia przeciwgruźlicze w Polsce są obowiązkowe i realizowane zgodnie z corocznie zatwierdzanym Programem Szczepień Ochronnych, który precyzuje terminy i grupy docelowe. Szczepienia uzupełniające zaleca się wykonywać do 15. roku życia u osób niezaszczepionych po urodzeniu, aby zapewnić skuteczną ochronę immunologiczną przed gruźlicą.
Bacillus Calmette-Guérin, efekt immunologiczny, gruźlica, podszczep brazylijski Moreau, prątki BCG, profilaktyka gruźlicy, Program Szczepień Ochronnych, rekonstytucja, rewakcynacja, szczepienie ochronne, szczepienie przeciwgruźlicze, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, wstrzyknięcie śródskórne, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Przedawkowanie – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Przedawkowanie szczepionki przeciwgruźliczej BCG, której standardowa dawka wynosi 0,1 ml zawiesiny (50 µg półsuchej masy prątków BCG, odpowiadającej 150 000–600 000 żywych prątków podszczepu brazylijskiego Moreau), prowadzi do nasilenia powikłań poszczepiennych, głównie dotyczących układu limfatycznego. Objawy kliniczne obejmują znaczne powiększenie regionalnych węzłów chłonnych (pachowych, szyjnych, podobojczykowych), zmiany ropne z możliwością samoistnego drenażu, nasilone reakcje miejscowe z obrzękiem i owrzodzeniem, a także limfadenopatię regionalną. W przypadku znacznego przekroczenia dawki obserwuje się reakcje ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, bóle mięśniowe i osłabienie, a w skrajnych przypadkach – rozsianą infekcję BCG z uogólnionym zapaleniem węzłów chłonnych i zmianami w narządach wewnętrznych, szczególnie u pacjentów z immunosupresją.
leczenie przeciwprątkowe, podszczep brazylijski Moreau, powiększenie węzłów chłonnych, powikłanie poszczepienne, prątki BCG, reakcja immunologiczna, reakcja miejscowa, reakcja ogólnoustrojowa, rozsiana infekcja BCG, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, układ limfatyczny, węzeł chłonny, zapalenie węzłów chłonnych - Leksykon leków
Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
W praktyce klinicznej Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10, zawierająca 0,5 mg żywych prątków BCG (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków, podszczep brazylijski Moreau), nie wykazuje istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych ani obsługi maszyn. Charakterystyka produktu leczniczego potwierdza brak bezpośredniego oddziaływania na funkcje psychomotoryczne, co pozwala na bezpieczne kontynuowanie codziennych aktywności po szczepieniu. Niemniej jednak, lekarz powinien poinformować pacjenta o możliwości wystąpienia indywidualnych reakcji, takich jak gorączka, osłabienie, złe samopoczucie czy miejscowe dolegliwości bólowe w miejscu iniekcji, które mogą tymczasowo ograniczyć zdolność do prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn.
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 zawiera żywe, atenuowane prątki BCG podszczepu brazylijskiego Moreau, w dawce 0,1 ml zawierającej 50 µg półsuchej masy prątków, co odpowiada 150 000–600 000 żywych prątków, a cała ampułka 0,5 mg (1,5–6 mln prątków). Ze względu na obecność żywych bakterii oraz mechanizm immunologiczny szczepionki, istnieje szereg przeciwwskazań do jej podania. Należą do nich m.in. nadwrażliwość na składniki szczepionki, masa ciała noworodków poniżej 2000 g, zakażenie lub podejrzenie zakażenia HIV u noworodków i osób dorosłych, wrodzone lub nabyte niedobory odporności (w tym niedobór interferonu gamma, zespół Di George’a), leczenie immunosupresyjne (kortykosteroidy, przeciwciała anty-TNF-α), choroby nowotworowe układu siateczkowo-śródbłonkowego, przeszczepy komórek macierzystych lub narządów, ciężkie choroby i niedożywienie, ciąża oraz przebyta gruźlica lub dodatni odczyn tuberkulinowy RT23 powyżej 5 mm.
białaczka, chłoniak, choroba nowotworowa, choroba przewlekła, kortykosteroidy, leki immunosupresyjne, niedobór interferonu gamma, niedożywienie, odczyn tuberkulinowy, powikłania poszczepienne, prątki atenuowane, prątki BCG, przeszczepienie komórek macierzystych, przeszczepienie narządów, radioterapia, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, wcześniactwo, wrodzone zaburzenia odporności, zakażenie HIV, zakażenie uogólnione, zespół Di George’a, ziarnica złośliwa - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10
Podawanie szczepionki przeciwgruźliczej BCG 10 powinno odbywać się wyłącznie drogą śródskórną, gdyż inne metody podania mogą prowadzić do poważnych powikłań. Szczególną ostrożność należy zachować u bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych ≤ 28. tygodnia ciąży), u których istnieje ryzyko wystąpienia bezdechu po szczepieniu. W tych przypadkach wskazane jest monitorowanie czynności oddechowej przez 48-72 godziny po podaniu szczepionki, zwłaszcza u dzieci z wcześniejszymi objawami niedojrzałości układu oddechowego. Pomimo ryzyka, korzyści ze szczepienia BCG w populacji wcześniaków przeważają, dlatego nie należy go odraczać ani rezygnować z immunizacji, a decyzje powinny być podejmowane indywidualnie przez lekarza prowadzącego.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Bezpieczeństwo szczepionki przeciwgruźliczej BCG, zawierającej żywe, atenuowane prątki podszczepu brazylijskiego Moreau, zostało potwierdzone w licznych badaniach przedklinicznych. Testy toksyczności ogólnej przeprowadzone na modelach zwierzęcych (świnki morskie, myszy) wykazały brak istotnych efektów toksycznych po podaniu dawki odpowiadającej pojedynczej dawce ludzkiej, zawierającej 50 µg półsuchej masy prątków BCG (150 000–600 000 żywych prątków). Dodatkowo, test nieszkodliwości z dawką 100-krotnie większą (5 mg półsuchej masy) nie wykazał obecności zjadliwych form prątków, co potwierdza bezpieczeństwo szczepionki pod względem braku patogenności.
Bacillus Calmette-Guérin, droga śródskórna, model zwierzęcy, podszczep brazylijski Moreau, prątek BCG, prątek gruźlicy, reaktywność skórna, świnka morska, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, test Jensena, test nieszkodliwości, toksyczność ogólna, toksyczność ogólnoustrojowa, toksyczność specyficzna, zjadliwa mykobakteria - Leksykon leków
Skład i postać leku – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 to liofilizowany preparat do wstrzykiwań śródskórnych, zawierający 50 µg półsuchej masy prątków Bacillus Calmette-Guerin (BCG) podszczep brazylijski Moreau w pojedynczej dawce 0,1 ml, co odpowiada 150 000–600 000 żywych prątków. Opakowanie zawiera 0,5 mg proszku (1,5–6 mln żywych prątków) i 1 ml izotonicznego roztworu chlorku sodu jako rozpuszczalnika, umożliwiając przygotowanie 10 dawek. Proszek zawiera sodu glutaminian jako substancję pomocniczą. Preparat należy przechowywać w temperaturze 2–8°C, chronić przed światłem, a okres ważności wynosi 30 miesięcy. Po rekonstytucji szczepionka powinna być zużyta natychmiast, gdyż nie jest przeznaczona do dłuższego przechowywania.
alkohol etylowy, Bacillus Calmette-Guérin, fiolka szklana, glutaminian sodu, guma chlorobutylowa, korek gumowy, podszczep brazylijski Moreau, prątki BCG, rekonstytucja, rekonstytucja szczepionki, roztwór chlorku sodu, strzykawka jednorazowa, szczepienie BCG, szczepionka przeciwgruźlicza, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, wstrzyknięcie śródskórne, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon leków
Działania niepożądane – Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10 0,5 mg (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków BCG/ml); szczepionka 10 dawkowa, 1 dawka (0,1 ml)
Szczepionka przeciwgruźlicza BCG 10, zawierająca 0,5 mg półsuchej masy prątków BCG (od 1,5 mln do 6 mln żywych prątków, dawka 0,1 ml zawiera 50 µg masy, czyli 150 000–600 000 żywych prątków), wywołuje typowe reakcje miejscowe takie jak nacieczenie, krostka i owrzodzenie, które ustępują samoistnie w ciągu 3 miesięcy. Powiększenie regionalnych węzłów chłonnych do 15 mm, zwłaszcza pachowych, jest uznawane za prawidłową reakcję poszczepienną. Należy jednak monitorować cięższe reakcje miejscowe, takie jak owrzodzenia >1 cm, ropnie czy keloidy, które mogą wynikać z błędów technicznych podania lub indywidualnej reakcji pacjenta (np. dodatni wynik próby RT23). Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko bezdechu u bardzo niedojrzałych wcześniaków (≤ 28. tydzień ciąży) oraz na możliwość uogólnionych reakcji, które występują bardzo rzadko (ok. 2/1 000 000), głównie u osób z zaburzeniami odporności i wymagają specjalistycznej diagnostyki i leczenia szpitalnego.
bezdech u wcześniaków, bliznowiec, leczenie przeciwgruźlicze, podszczep brazylijski Moreau, powiększenie węzłów chłonnych, prątki BCG, reakcje poszczepienne, ropne zapalenie węzłów chłonnych, rozsiana infekcja BCG, szczepionka przeciwgruźlicza BCG, układ immunologiczny, zaburzenia odporności, zakażenie gruźlicą, zapalenie kości, zapalenie szpiku kostnego, zapalenie węzłów chłonnych