Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Doksorubicyna w postaci chlorowodorku (Doxorubicinum Accord 2 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest lekiem przeciwnowotworowym z grupy antracyklin, którego stosowanie wiąże się z szeregiem przeciwwskazań. Właściwa identyfikacja tych przeciwwskazań jest kluczowa dla bezpieczeństwa pacjenta.¹

Ogólne przeciwwskazania

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania leku Doxorubicinum Accord jest nadwrażliwość na substancję czynną (doksorubicynę chlorowodorek) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie. Należy pamiętać, że lek zawiera 3,5 mg/ml (0,15 mmol) sodu, co może mieć znaczenie u pacjentów na diecie niskosodowej.²

Przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na inne leki z grup antracenodionów lub antracyklin, co wskazuje na możliwość występowania nadwrażliwości krzyżowej w obrębie tej grupy leków przeciwnowotworowych.³

Przeciwwskazania do podawania dożylnego

W przypadku podawania dożylnego, doksorubicyna jest przeciwwskazana w następujących sytuacjach klinicznych:⁴

• Zahamowanie czynności szpiku kostnego – wyraźne przedłużenie zahamowania czynności szpiku kostnego i/lub ciężkie zapalenie jamy ustnej spowodowane uprzednim leczeniem środkami cytotoksycznymi i/lub napromienianiem. Mielosupresja jest jednym z głównych działań toksycznych doksorubicyny, a jej kumulacja może prowadzić do ciężkich powikłań.⁵
• Wcześniejsza ekspozycja na maksymalne dawki – przeciwwskazaniem jest uprzednie leczenie maksymalnymi dawkami skumulowanymi doksorubicyny i/lub innymi antracyklinami (np. daunorubicyna, epirubicyna, idarubicyna). Kumulacja dawek zwiększa ryzyko kardiotoksyczności, która może być nieodwracalna.⁶
• Zakażenie uogólnione – ze względu na immunosupresyjne działanie doksorubicyny, jej stosowanie w przypadku aktywnego zakażenia ogólnoustrojowego może prowadzić do zaostrzenia infekcji i pogorszenia stanu pacjenta.⁷
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby – wątroba jest głównym narządem odpowiedzialnym za metabolizm doksorubicyny, a jej dysfunkcja może prowadzić do zwiększonej toksyczności leku.⁸
• Choroby układu sercowo-naczyniowego – ciężkie arytmie, niewydolność serca, przebyty zawał mięśnia sercowego, ostra zapalna choroba serca. Kardiotoksyczność jest jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych doksorubicyny i może manifestować się zarówno w postaci ostrej, jak i przewlekłej.⁹
• Karmienie piersią – doksorubicyna przenika do mleka matki i może powodować poważne działania niepożądane u karmionego dziecka.¹⁰

Przeciwwskazania do podania dopęcherzowego

Doksorubicyna może być również podawana dopęcherzowo w leczeniu niektórych typów raka pęcherza moczowego. Jednak takie podanie jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:¹¹

• Inwazyjne guzy pęcherza – guzy inwazyjne penetrujące ścianę pęcherza moczowego (poza T1). W takich przypadkach istnieje ryzyko przeniknięcia leku poza pęcherz i wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych.¹²
• Zapalenie pęcherza moczowego – stan zapalny zwiększa przepuszczalność ściany pęcherza, co może prowadzić do zwiększonej absorpcji ogólnoustrojowej leku i nasilonych miejscowych działań drażniących.¹³
• Krwiomocz – obecność krwi w moczu wskazuje na uszkodzenie nabłonka pęcherza, co zwiększa ryzyko wchłaniania ogólnoustrojowego leku.¹⁴
• Trudności techniczne – trudności z wprowadzeniem cewnika do pęcherza moczowego (np. w przypadku występowania dużych guzów pęcherza) uniemożliwiają prawidłowe podanie leku.¹⁵
• Karmienie piersią – analogicznie jak przy podaniu dożylnym.¹⁶
• Zakażenie dróg moczowych – podobnie jak w przypadku zapalenia pęcherza, zwiększa ryzyko nasilonych działań niepożądanych i absorpcji ogólnoustrojowej.¹⁷

Szczególne uwagi dotyczące przeciwwskazań

Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że doksorubicyna, jako lek z grupy antracyklin, charakteryzuje się kardiotoksycznością zależną od dawki. Ryzyko to wzrasta po przekroczeniu dawek skumulowanych, dlatego pacjenci, którzy otrzymali wcześniej maksymalne dawki doksorubicyny lub innych antracyklin, nie powinni otrzymywać tego leku.¹⁸

Ważne jest również monitorowanie funkcji szpiku kostnego, ponieważ mielosupresja jest częstym działaniem niepożądanym doksorubicyny. Pacjenci z przedłużającym się zahamowaniem czynności szpiku po wcześniejszej chemioterapii lub radioterapii nie powinni otrzymywać doksorubicyny z uwagi na ryzyko ciężkich powikłań hematologicznych.¹⁹

W przypadku podania dopęcherzowego, szczególnej uwagi wymagają pacjenci z guzami penetrującymi ścianę pęcherza moczowego oraz ci z objawami zapalenia pęcherza lub zakażenia dróg moczowych, gdyż podanie leku w tych okolicznościach może prowadzić do nasilonych miejscowych lub ogólnoustrojowych działań niepożądanych.²⁰

Doksorubicyna Accord jest dostępna jako klarowny, czerwony roztwór o pH w zakresie od 2,5 do 3,5, w stężeniu 2 mg/ml. Produkt jest konfekcjonowany w fiolkach o różnych pojemnościach: 5 ml (10 mg), 10 ml (20 mg), 25 ml (50 mg), 50 ml (100 mg) i 100 ml (200 mg).²¹