Działania niepożądane leku Tractiva

Arypiprazol, substancja czynna leku Tractiva, pomimo swojej skuteczności terapeutycznej w leczeniu schizofrenii i zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które wymagają uwagi klinicznej. Zrozumienie pełnego profilu bezpieczeństwa jest kluczowe dla właściwego prowadzenia pacjentów przyjmujących ten lek.¹

Profil bezpieczeństwa ogólny

W kontrolowanych placebo badaniach klinicznych, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były akatyzja i nudności, występujące u ponad 3% pacjentów przyjmujących arypiprazol doustnie. Częstość występowania działań niepożądanych została sklasyfikowana według standardowych kategorii: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).²

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia ze strony układu nerwowego stanowią istotną grupę działań niepożądanych arypiprazolu. Objawy pozapiramidowe (EPS) są jednymi z najczęściej występujących. W długoterminowych badaniach klinicznych u pacjentów ze schizofrenią, EPS występowały u 25,8% pacjentów leczonych arypiprazolem, co stanowiło znacznie mniejszy odsetek w porównaniu do 57,3% pacjentów leczonych haloperydolem. Objawy te obejmowały parkinsonizm, akatyzję, dystonię i dyskinezę.³

Akatyzja wystąpiła u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem w porównaniu do 3,2% pacjentów otrzymujących placebo. U pacjentów ze schizofrenią, akatyzja występowała u 6,2% pacjentów przyjmujących arypiprazol i 3,0% otrzymujących placebo.⁴

Dystonia, charakteryzująca się długotrwałymi nieprawidłowymi skurczami grup mięśni, może wystąpić u predysponowanych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Objawami dystonii są: skurcze mięśni szyi (czasem postępujące do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, trudności z oddychaniem i/lub zaburzenia ruchomości języka. Ryzyko wystąpienia ostrej dystonii jest zwiększone u mężczyzn i w młodszych grupach wiekowych.⁵

Do poważnych zaburzeń układu nerwowego należą również: złośliwy zespół neuroleptyczny, drgawki typu grand mal, zespół serotoninowy oraz napad przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych. Te powikłania występują z częstością nieznaną.⁶

Zaburzenia metaboliczne i endokrynologiczne

Arypiprazol może powodować zaburzenia metaboliczne, w tym cukrzycę (występującą często), hiperglikemię (niezbyt często), a w rzadkich przypadkach cukrzycową śpiączkę hiperosmolarną i cukrzycową kwasicę ketonową. Obserwowano również przypadki hiponatremii i anoreksji.⁷

W zakresie zaburzeń endokrynologicznych, arypiprazol może powodować zarówno hiperprolaktynemię jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny we krwi, co występuje niezbyt często. W badaniach klinicznych i po wprowadzeniu produktu do obrotu, obserwowano u pacjentów zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w porównaniu do wartości wyjściowych.⁸

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Stosowanie arypiprazolu może wiązać się z wystąpieniem zaburzeń sercowo-naczyniowych, takich jak tachykardia (często) oraz hipotensja ortostatyczna (często). Z częstością nieznaną występują: nagły niewyjaśniony zgon, torsade de pointes, komorowe zaburzenia rytmu, zatrzymanie akcji serca i bradykardia.⁹

Dodatkowo, u pacjentów leczonych arypiprazolem istnieje ryzyko wystąpienia chorób zakrzepowo-zatorowych, w tym zatoru płucnego i zakrzepicy żył głębokich, nadciśnienia tętniczego oraz omdleń.¹⁰

Zaburzenia psychiatryczne

Wśród psychiatrycznych działań niepożądanych arypiprazolu często występują: bezsenność, lęk i niepokój ruchowy. Z częstością nieznaną raportowano: depresję, hiperseksualność, patologiczne uzależnienie od hazardu, zaburzenia kontroli impulsów, obżarstwo, kompulsywną potrzebę wydawania pieniędzy, poriomanię (kompulsywne wędrowanie), a także zachowania agresywne, nadmierne pobudzenie i nerwowość.¹¹

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko prób samobójczych, myśli samobójczych oraz dokonanych samobójstw. Należy także monitorować pacjentów pod kątem zaburzeń kontroli impulsów, które mogą manifestować się jako patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywne wydawanie pieniędzy czy obżarstwo.¹²

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Do często występujących zaburzeń żołądkowo-jelitowych należą: zaparcia, niestrawność, nudności, nadmierne wydzielanie śliny i wymioty. Z częstością nieznaną raportowano: zapalenie trzustki, dysfagię, biegunkę, dyskomfort w jamie brzusznej i dyskomfort w obrębie żołądka.¹³

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Arypiprazol może powodować zaburzenia wątroby, w tym niewydolność wątroby, zapalenie wątroby i żółtaczkę. Obserwowano także zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych: aminotransferazy alaninowej (AlAT), aminotransferazy asparaginianowej (AspAT), gammaglutamylotransferazy (GGTP) i fosfatazy alkalicznej.¹⁴

Zaburzenia hematologiczne

W trakcie leczenia arypiprazolem zgłaszano przypadki zaburzeń krwi i układu chłonnego o częstości nieznanej, takie jak: leukopenia, neutropenia i trombocytopenia.¹⁵

Szczególne populacje pacjentów

Dzieci i młodzież

U młodzieży ze schizofrenią (w wieku 13-17 lat) leczonych arypiprazolem, profil bezpieczeństwa był podobny do obserwowanego u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej: senność i/lub sedacja oraz zaburzenia pozapiramidowe (bardzo często), a także suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt i niedociśnienie ortostatyczne (często).¹⁶

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (w wieku 13 lat i starszej), częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne jak u dorosłych, z wyjątkiem: senności (23,0%), zaburzeń pozapiramidowych (18,4%), akatyzji (16,0%) i zmęczenia (11,8%), które występowały bardzo często. Z kolei ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskineza występowały często.¹⁷

Warto zauważyć, że zaburzenia pozapiramidowe wykazywały zależność od dawki u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym: dla dawki 10 mg częstość wynosiła 9,1%, dla dawki 30 mg – 28,8%, a dla placebo – 1,7%. Podobnie akatyzja występowała z częstością 12,1% dla dawki 10 mg, 20,3% dla dawki 30 mg i 1,7% dla placebo.¹⁸

W populacji pediatrycznej obserwowano również zmiany masy ciała. Po 12 tygodniach leczenia młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I średnia zmiana masy ciała wynosiła 2,4 kg dla arypiprazolu i 0,2 kg dla placebo, a po 30 tygodniach odpowiednio 5,8 kg i 2,3 kg.¹⁹

Prolaktyna u młodzieży

W populacji młodzieży (13-17 lat) ze schizofrenią, leczonej arypiprazolem do 2 lat, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 29,5% kobiet (<3 ng/ml) i 48,3% mężczyzn (<2 ng/ml). W grupie młodzieży (13-17 lat) leczonej dawkami 5-30 mg przez okres do 72 miesięcy, częstość występowania małych stężeń prolaktyny wynosiła odpowiednio 25,6% u kobiet i 45,0% u mężczyzn.²⁰

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym (10-17 lat), leczonych do 30 tygodni, przypadki małego stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 28,0% kobiet (<3 ng/ml) i 53,3% mężczyzn (<2 ng/ml).²¹

Tabela działań niepożądanych

Szczególne aspekty bezpieczeństwa

Badania laboratoryjne

Porównania pomiędzy arypiprazolem i placebo dotyczące odsetka pacjentów, u których wystąpiły potencjalnie istotne klinicznie zmiany w wynikach rutynowych badań laboratoryjnych i profilu lipidowego, nie wykazały medycznie istotnych różnic. Ogólnie, przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) obserwowano u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.²²

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, fax: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl.²³