zespół odwracalnej tylnej encefalopatii
Zespół odwracalnej tylnej encefalopatii (PRES, Posterior Reversible Encephalopathy Syndrome) to zespół kliniczno-radiologiczny charakteryzujący się obecnością obrzęku naczyniopochodnego, głównie w tylnych obszarach mózgu. Objawia się nagłymi bólami głowy, zaburzeniami widzenia, zmianami stanu świadomości oraz napadami padaczkowymi.
PRES najczęściej występuje u pacjentów z ostrym nadciśnieniem tętniczym, w przebiegu rzucawki, po transplantacji narządów, w trakcie immunosupresji lub chemioterapii oraz u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi. Patofizjologia obejmuje zaburzenie autoregulacji przepływu mózgowego prowadzące do uszkodzenia bariery krew-mózg.
Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych, szczególnie MRI, które wykazują charakterystyczne objawy obrzęku, głównie w płatach ciemieniowo-potylicznych. Zmiany w badaniach obrazowych są zazwyczaj symetryczne i dotyczą przede wszystkim istoty białej, choć mogą również występować w innych lokalizacjach.
Leczenie PRES polega na szybkiej kontroli nadciśnienia tętniczego, eliminacji czynnika wywołującego oraz leczeniu objawowym napadów padaczkowych. Rokowanie jest zwykle dobre – u większości pacjentów objawy kliniczne i radiologiczne ustępują całkowicie w ciągu kilku dni do kilku tygodni, pod warunkiem odpowiednio szybkiego wdrożenia leczenia.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Pazopanib Zentiva
Pazopanib wymaga ścisłego monitorowania czynności wątroby, ze względu na ryzyko niewydolności wątroby, w tym zgonów. Dawkowanie powinno być dostosowane do stopnia zaburzeń wątroby: 800 mg/dobę u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami (bilirubina do 1,5 × GGN), 200 mg/dobę przy umiarkowanych zaburzeniach (bilirubina >1,5 do 3 × GGN), a stosowanie jest przeciwwskazane przy ciężkich zaburzeniach (bilirubina >3 × GGN). Monitorowanie aminotransferaz (AlAT, AspAT) i bilirubiny jest konieczne przed leczeniem, w 3., 5., 7., 9. tygodniu oraz w 3. i 4. miesiącu terapii, a następnie okresowo. W przypadku wzrostu aminotransferaz >8 × GGN należy przerwać leczenie do normalizacji, a następnie ewentualnie wznowić dawką 400 mg/dobę z kontrolą co tydzień. Wzrost aminotransferaz >3 × GGN z bilirubiną >2 × GGN wymaga trwałego odstawienia leku. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów powyżej 60. roku życia oraz nosicieli allelu HLA-B*57:01. Pazopanib może powodować nadciśnienie tętnicze, w tym przełom nadciśnieniowy, dlatego ciśnienie krwi należy kontrolować już w pierwszym tygodniu leczenia i często w trakcie terapii. W razie nadciśnienia (ciśnienie skurczowe ≥150 mm Hg lub rozkurczowe ≥100 mm Hg) należy wdrożyć leczenie hipotensyjne i rozważyć modyfikację dawki, a w przypadku ciężkiego nadciśnienia – przerwać terapię.
aktywność aminotransferaz, białko oporności raka piersi, białkomocz, ciężkie zaburzenia czynności wątroby, frakcja wyrzutowa lewej komory, glikoproteina p, hiperbilirubinemia, hiperglikemia, incydent krwotoczny, inhibitor izoenzymu CYP3A4, inhibitor VEGF, krwioplucie, krwotok do mózgu, łagodne zaburzenia czynności wątroby, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie tętnicze, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność wątroby, odma opłucnowa, perforacja przewodu pokarmowego, przełom nadciśnieniowy, przemijający napad niedokrwienny, rozwarstwienie tętnicy, śródmiąższowa choroba płuc, stężenie bilirubiny, tętniak, torsade de pointes, transferaza urydyno-difosforano-glukuronozylowa, udar niedokrwienny mózgu, umiarkowane zaburzenia czynności wątroby, wydłużenie odstępu QT, zakrzepica żył, zapalenie płuc, zastoinowa niewydolność serca, zator płucny, zawał mięśnia sercowego, zespół Gilberta, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół odwracalnej tylnej leukoencefalopatii, zespół rozpadu guza, żylne powikłania zakrzepowo-zatorowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – INZOLFI
Leczenie fingolimodem wiąże się z ryzykiem bradyarytmii i zaburzeń przewodzenia przedsionkowo-komorowego, szczególnie po podaniu pierwszej dawki, z maksymalnym spowolnieniem akcji serca w ciągu 6 godzin. Zaleca się monitorowanie EKG, tętna i ciśnienia krwi przez co najmniej 6 godzin, a w określonych przypadkach (np. częstość akcji serca <45 u/min u dorosłych, blok AV II stopnia lub QTc ≥500 ms) przedłużenie obserwacji do następnego dnia. Fingolimod jest przeciwwskazany u pacjentów z blokiem zatokowo-przedsionkowym, objawową bradykardią, istotnym wydłużeniem QTc (>470 ms u kobiet dorosłych, >460 ms u dziewcząt i >450 ms u mężczyzn) oraz niekontrolowanym nadciśnieniem. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwarytmicznych klasy Ia i III, beta-adrenolityków, inhibitorów kanału wapniowego spowalniających czynność serca oraz innych substancji obniżających częstość akcji serca.
beta-adrenolityk, blok przedsionkowo-komorowy, blok przedsionkowo-komorowy II stopnia, blok przedsionkowo-komorowy III stopnia, blok zatokowo-przedsionkowy, bradyarytmia, chłoniak, chłoniak nieziarniczy, chłoniak z komórek B, chłoniak z komórek T, ciężka choroba wątroby, czerniak złośliwy, fotochemioterapia PUVA, fototerapia promieniowaniem UV-B, hipokaliemia, immunosupresja, inhibitor kanału wapniowego, kryptokokowe zapalenie opon mózgowych, lek przeciwarytmiczny, mięsak Kaposiego, morfologia krwi, napad drgawkowy, obrzęk plamki, ostra niewydolność wątroby, postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia, przewlekła obturacyjna choroba płuc, rak kolczystokomórkowy, rak podstawnokomórkowy, rak z komórek Merkla, wirusowe zapalenie wątroby, zaburzenie przewodzenia przedsionkowo-komorowego, zakażenie herpeswirusem, zakażenie oportunistyczne, zapalenie błony naczyniowej oka, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowych, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, ziarniniak grzybiasty, zwłóknienie płuc - Leksykon substancji czynnych
Asparaginaza – Działania niepożądane
Asparaginaza, w tym preparat Crisantaspase Porton Biopharma zawierający 10 000 IU L-asparaginazy z Erwinia chrysanthemi, jest kluczowym enzymem w terapii ostrej białaczki limfoblastycznej. Terapia ta wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, głównie reakcji nadwrażliwości (pokrzywka, wstrząs anafilaktyczny) oraz zaburzeń krzepnięcia krwi, które mogą prowadzić do zakrzepicy i krwotoków. Zaburzenia te wynikają z obniżenia poziomów czynników krzepnięcia i inhibitorów (antytrombina III, białko C i S), hipofibrynogenemii oraz wydłużenia czasu protrombinowego i częściowej tromboplastyny. Działania niepożądane, choć często odwracalne, wymagają ścisłego monitorowania, zwłaszcza u pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak stosowanie steroidów czy centralne cewniki żylne.
afazja, anafilaksja, antytrombina III, asparaginaza, białaczka limfoblastyczna, białkomocz, biegunka, centralny cewnik żylny, cukrzycowa kwasica ketonowa, czas częściowej tromboplastyny, czas protrombinowy, duszność, encefalopatia, gorączka neutropeniczna, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, hipofibrynogenemia, hipoproteinemia, jadłowstręt, kryzantaspaza, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, nadwrażliwość, napad drgawkowy, nefropatia moczanowa, nefrotoksyczność, neutropenia, niedociśnienie, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, niedowład, niewydolność wątroby, nudności, obrzęk naczynioruchowy, odczynowe zapalenie stawów, omam, ostra białaczka limfoblastyczna, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, pokrzywka, powikłania zakrzepowo-zatorowe, przeciwciała przeciwlekowe, skurcz oskrzeli, śpiączka, stan splątania, stłuszczenie wątroby, trudności w połykaniu, układ krwiotwórczy, układ nerwowy, wstrząs anafilaktyczny, wtórna niedoczynność tarczycy, wymioty, zaburzenia krzepnięcia krwi, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepica naczyń krwionośnych, zapalenie błony śluzowej, zapalenie trzustki, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka cholestatyczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Erwinase 10 000 IU
Kryzantaspaza, enzym L-asparaginaza pochodzący z Erwinia chrysanthemi, jest stosowana głównie w terapii białaczki limfoblastycznej. Najczęstsze działania niepożądane obejmują reakcje nadwrażliwości (pokrzywka, skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy, niedociśnienie, wstrząs anafilaktyczny) oraz zaburzenia krzepnięcia krwi, manifestujące się obniżeniem stężenia antytrombiny III, białek C i S, fibrynogenu, plazminogenu oraz wydłużeniem czasu protrombinowego i częściowej tromboplastyny. Zaburzenia te mogą prowadzić do poważnych powikłań zakrzepowo-zatorowych, obejmujących naczynia obwodowe, płucne i ośrodkowy układ nerwowy, z ryzykiem zgonu lub trwałych następstw. Dodatkowe czynniki ryzyka to choroba podstawowa, leczenie steroidami oraz stosowanie centralnych cewników żylnych. Większość działań niepożądanych jest odwracalna, jednak w przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii bez możliwości jej wznowienia.
afazja, anafilaksja, antytrombina III, białaczka limfoblastyczna, białko C i S, białkomocz, cukrzycowa kwasica ketonowa, czas protrombinowy, dysfagia, encefalopatia, gorączka neutropeniczna, halucynacja, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperamonemia, hiperglikemia, hiperlipidemia, hipertrójglicerydemia, hipoalbuminemia, hipofibrynogenemia, jadłowstręt, kryzantaspaza, L-asparaginaza, leukopenia, małopłytkowość, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, martwicze zapalenie trzustki, napad drgawkowy, nefropatia moczanowa, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niedowład, niewydolność wątroby, obrzęk naczynioruchowy, odczynowe zapalenie stawów, ośrodkowy układ nerwowy, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, posocznica, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przeciwciało przeciwlekowe, reakcja nadwrażliwości, stan splątania, stłuszczenie wątroby, tachykardia, toksyczność wątrobowa, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie krzepnięcia krwi, zapalenie trzustki, zawał mięśnia sercowego, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, żółtaczka cholestatyczna, żylne zdarzenie zakrzepowo-zatorowe - Leksykon leków
Działania niepożądane – Sunitinib Krka 25 mg
Sunitynib (Sunitinib Krka) jest stosowany w leczeniu nowotworów takich jak GIST, MRCC oraz pNET, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, w tym niewydolności nerek, niewydolności serca, zatorowości płucnej, perforacji przewodu pokarmowego oraz krwotoków. W badaniach klinicznych odnotowano często występujące zaburzenia hematologiczne, takie jak neutropenia (3. i 4. stopnia u 10% i 1,7% pacjentów z GIST, 16% i 1,6% z MRCC, 13% i 2,4% z pNET), małopłytkowość oraz niedokrwistość. Często obserwuje się także nadciśnienie tętnicze, które u 4,7% pacjentów z guzami litymi osiągało wartości skurczowe >200 mm Hg lub rozkurczowe >110 mm Hg. Niedoczynność tarczycy rozwija się u 4-16% pacjentów z MRCC, 6,2% z GIST oraz 7,2% z pNET, co wymaga regularnego monitorowania funkcji tarczycy podczas terapii. Ponadto, u pacjentów leczonych sunitynibem obserwowano zmniejszenie frakcji wyrzutowej lewej komory (LVEF) u 2-27% chorych, a także ryzyko wydłużenia odstępu QTc (>500 ms u 0,5% pacjentów).
białkomocz, dysfagia, encefalopatia hiperamonemiczna, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa, kardiomiopatia, krwioplucie, krwotok z przewodu pokarmowego, małopłytkowość, martwica kości szczęki, martwica toksyczno-rozpływna naskórka, mikroangiopatia zakrzepowa, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nekrotyczne zapalenie powięzi, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, nowotwór neuroendokrynny trzustki, nowotwór podścieliskowy przewodu pokarmowego, obrzęk naczynioruchowy, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, piodermia zgorzelinowa, rabdomioliza, rak nerkowokomórkowy z przerzutami, rumień wielopostaciowy, sunitynib, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, wysięk osierdziowy, zaburzenia smaku, zakrzepica żył głębokich, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, zator tętnicy płucnej, zatorowość płucna, zespół nerczycowy, zespół odwracalnej tylnej encefalopatii, zespół ręka-stopa, zespół Stevensa-Johnsona, zmniejszenie frakcji wyrzutowej lewej komory, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa