5α-reduktaza
5α-reduktaza to enzym z grupy oksydoreduktaz, który odgrywa kluczową rolę w metabolizmie hormonów steroidowych. Występuje w dwóch izoformach (typ 1 i typ 2), kodowanych przez różne geny. Główną funkcją tego enzymu jest katalizowanie konwersji testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT) – androgenu o silniejszym działaniu biologicznym.
Enzym ten ma szczególne znaczenie w rozwoju męskich narządów płciowych w okresie płodowym oraz w patofizjologii łysienia androgenowego, łojotoku i trądziku. 5α-reduktaza typu 2 występuje głównie w tkankach zależnych od androgenów, takich jak gruczoł krokowy, mieszki włosowe i narządy płciowe zewnętrzne, podczas gdy typ 1 jest obecny w większości tkanek, w tym w skórze i wątrobie.
Inhibitory 5α-reduktazy, takie jak finasteryd i dutasteryd, są stosowane w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, łysienia androgenowego u mężczyzn oraz hirsutyzmu u kobiet. Zaburzenia aktywności tego enzymu mogą prowadzić do rozwoju zespołu niedoboru 5α-reduktazy – rzadkiej postaci zaburzeń rozwoju płci, w której genetyczni mężczyźni (46,XY) wykazują niepełną maskulinizację zewnętrznych narządów płciowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Geroladut 0,5 mg
Dutasteryd, stosowany w terapii łagodnego przerostu gruczołu krokowego, znacząco obniża stężenie PSA w surowicy, co wymaga uwzględnienia przy interpretacji wyników diagnostycznych w kierunku raka prostaty. Metabolizm dutasterydu odbywa się głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP3A5, a jego stężenie w surowicy może wzrastać 1,6-1,8-krotnie przy jednoczesnym stosowaniu umiarkowanych inhibitorów CYP3A4 i P-glikoproteiny, takich jak werapamil czy diltiazem. Silne inhibitory CYP3A4 (np. rytonawir, indynawir, nefazodon, itrakonazol, ketokonazol) mogą prowadzić do istotnego wzrostu ekspozycji na dutasteryd, co wymaga monitorowania i ewentualnej redukcji dawki. Dutasteryd nie wykazuje istotnych interakcji farmakokinetycznych z warfaryną, digoksyną, tamsulozyną czy terazosyną, a także nie wpływa na aktywność kluczowych enzymów CYP450 (CYP1A2, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4). W przypadku długotrwałego stosowania zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu ze względu na potencjalne kumulatywne obciążenie wątroby.
5α-reduktaza, cholestyramina, CYP1A2, CYP2C9, CYP2E1, CYP3A4, CYP3A5, digoksyna, dutasteryd, dysfagia, inhibitor 5α-reduktazy, inhibitor CYP3A4, inhibitor P-glikoproteiny, ketokonazol, okres półtrwania, PSA w surowicy, rak gruczołu krokowego, rytonawir, specyficzny antygen sterczowy, tamsulozyna, terazosyna, warfaryna, werapamil, zaburzenie funkcji wątroby - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Androstatin 1 mg
Finasteryd, substancja czynna leku Androstatin w dawce 1 mg, charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną na poziomie około 80%, niezależną od spożycia posiłków. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) wynosi średnio 9,2 ng/ml i osiągane jest po około 2 godzinach od podania, przy całkowitym wchłonięciu trwającym 6-8 godzin. Lek wykazuje wysokie powinowactwo do białek osocza (około 93%) oraz objętość dystrybucji około 76 litrów. Całkowita ekspozycja organizmu na lek (AUC 0-24h) wynosi 53 ng×godz/ml. Finasteryd jest metabolizowany głównie przez izoenzym CYP3A4, a jego metabolity wykazują minimalną aktywność hamowania 5α-reduktazy. Wykrywalny jest w płynie mózgowo-rdzeniowym oraz w nasieniu, jednak w bardzo niskich stężeniach.
5α-reduktaza, AUC, biodostępność, CYP3A4, cytochrom P450, droga dożylna, farmakokinetyka, faza eliminacji, finasteryd, klirens osoczowy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, podanie doustne, powinowactwo do białek, stan stacjonarny, stężenie osoczowe, wiązanie z białkami - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Proscar 5 mg
Produkt leczniczy Proscar zawiera 5 mg finasterydu i jest wskazany do leczenia łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH) u mężczyzn z potwierdzonym powiększeniem prostaty. Mechanizm działania opiera się na hamowaniu enzymu 5α-reduktazy, co prowadzi do obniżenia poziomu dihydrotestosteronu (DHT) w tkance prostaty, skutkując zmniejszeniem objętości gruczołu oraz poprawą przepływu moczu. Terapia Proscarem ma na celu złagodzenie objawów LUTS, takich jak częstomocz, nykturia, parcia naglące, a także objawów obstrukcyjnych, w tym słabego strumienia moczu i uczucia niecałkowitego opróżnienia pęcherza. Ponadto lek redukuje ryzyko ostrego zatrzymania moczu oraz zmniejsza potrzebę interwencji chirurgicznych, takich jak przezcewkowa resekcja prostaty (TURP) czy prostatektomia.
5α-reduktaza, badanie per rectum, dihydrotestosteron, finasteryd, infekcja układu moczowego, łagodny rozrost gruczołu krokowego, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, nykturia, objawy dolnych dróg moczowych, ostre zatrzymanie moczu, parcie naglące, podwyższony PSA, powiększony gruczoł krokowy, prostatektomia, przepływ moczu, przezcewkowa resekcja gruczołu krokowego, rak prostaty - Leksykon leków
Interakcje leku – Davoster 0,5 mg
Dutasteryd, metabolizowany głównie przez enzymy CYP3A4 i CYP3A5, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne z inhibitorami tych enzymów. Silne inhibitory CYP3A4 (np. rytonawir, indynawir, ketokonazol, itrakonazol, nefazodon) mogą znacząco zwiększać stężenie dutasterydu w surowicy, co wymaga rozważenia zmniejszenia częstości podawania leku w przypadku działań niepożądanych. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 i P-glikoproteiny, takie jak werapamil i diltiazem, podnoszą stężenie dutasterydu o 1,6-1,8 raza. Wydłużenie okresu półtrwania dutasterydu może przekroczyć 6 miesięcy, co wpływa na czas osiągnięcia stanu stacjonarnego. Nie stwierdzono istotnych interakcji z lekami wiążącymi kwasy żółciowe (np. cholestyraminą) ani wpływu dutasterydu na metabolizm innych leków metabolizowanych przez CYP1A2, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4. Ponadto, dutasteryd nie wpływa na farmakokinetykę tamsulozyny i terazosyny, co umożliwia bezpieczne łączenie terapii u pacjentów z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego.
5α-reduktaza, antagonista receptorów α-adrenergicznych, cholestyramina, CYP1A2, CYP2C19, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4, CYP3A5, cytochrom P450, dehydrogenaza alkoholowa, digoksyna, diltiazem, dutasteryd, glikol propylenowy, indynawir, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, ketokonazol, łagodny rozrost gruczołu krokowego, nefazodon, P-glikoproteina, rak gruczołu krokowego, rytonawir, swoisty antygen sterczowy, tamsulozyna, terazosyna, warfaryna, werapamil - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Alpicort E (2 mg + 0,05 mg + 4 mg)/ml
Alpicort E to płyn na skórę zawierający prednizolon (2 mg/ml), benzoesan estradiolu (0,05 mg/ml) oraz kwas salicylowy (4 mg/ml). Prednizolon, jako kortykosteroid o słabym działaniu przeciwzapalnym, jest szczególnie wskazany w leczeniu zapalnych schorzeń skóry głowy, redukując zaczerwienienie, świąd i łuszczenie bez istotnego wpływu na proliferację komórek skóry. Benzoesan estradiolu działa poprzez blokadę enzymu 5α-reduktazy oraz konkurencyjną blokadę receptorów androgenowych, co prowadzi do zmniejszenia stężenia dihydrotestosteronu i normalizacji cyklu wzrostu włosa, przeciwdziałając androgennej atrofii naskórka i zaburzeniom ukrwienia skóry głowy.
17ß-estradiol, 5α-reduktaza, atrofia naskórka, benzoesan estradiolu, biodostępność, cykl wzrostu włosa, dihydrotestosteron, działanie antyproliferacyjne, działanie keratoplastyczne, keratynizacja naskórka, klasyfikacja kortykosteroidów, kortykosteroid o słabym działaniu, kwas salicylowy, naczynie włosowate, patofizjologia, prednizolon, receptor androgenowy, stan zapalny skóry głowy, ukrwienie skóry, zapalna choroba skóry - Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Nezyr 1 mg
Finasteryd, substancja czynna leku Nezyr w dawce 1 mg, charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną (~80%) niezależną od przyjmowania pokarmu. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) wynoszące średnio 9,2 ng/ml osiągane jest po około 2 godzinach, a całkowite wchłonięcie substancji następuje w ciągu 6-8 godzin. Finasteryd wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (~93%) oraz objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym około 76 litrów (zakres 44-96 l). Metabolizm zachodzi głównie przez enzymy cytochromu P450 3A4, przy czym sam finasteryd nie wpływa na aktywność tego systemu. Po podaniu dawki 1 mg/dobę, pole pod krzywą stężenia (AUC 0-24h) wynosi 53 ng × h/ml. Wydalanie odbywa się głównie z kałem (~57%) oraz z moczem w postaci metabolitów (~39%), przy minimalnym wydalaniu niezmienionego leku. Okres półtrwania wynosi średnio 5-6 godzin, u osób powyżej 70 roku życia wydłuża się do około 8 godzin, jednak bez konieczności modyfikacji dawkowania.
5α-reduktaza, biodostępność finasterydu, cytochrom P450 3A4, dawkowanie leku, finasteryd, finasteryd znakowany izotopowo, klirens kreatyniny, klirens osoczowy, Nezyr, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametry farmakokinetyczne, płyn mózgowo-rdzeniowy, pole pod krzywą stężenia, profil farmakokinetyczny, przewlekła niewydolność nerek, stężenie finasterydu w osoczu, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności wątroby - Leksykon leków
Interakcje leku – Adadut 0,5 mg
Dutasteryd, substancja czynna Adadut, jest metabolizowany głównie przez izoenzymy CYP3A4 i CYP3A5 cytochromu P450, co determinuje jego potencjał do interakcji farmakokinetycznych. Silne inhibitory CYP3A4 (np. rytonawir, indynawir, nefazodon, itrakonazol, ketokonazol) mogą znacząco zwiększać stężenie dutasterydu w surowicy, co wymaga rozważenia zmniejszenia częstości podawania leku w przypadku działań niepożądanych. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 i P-glikoproteiny (werapamil, diltiazem) podnoszą stężenie dutasterydu o 1,6–1,8-krotnie, co wskazuje na konieczność monitorowania pacjenta. Brak istotnych interakcji farmakokinetycznych stwierdzono z cholestyraminą, warfaryną, digoksyną, tamsulozyną i terazosyną, co umożliwia bezpieczne stosowanie terapii skojarzonych. Dutasteryd nie wykazuje działania indukującego ani hamującego na izoenzymy CYP1A2, CYP2D6, CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4, minimalizując ryzyko interakcji z lekami metabolizowanymi przez te enzymy.
5α-reduktaza, charakterystyka produktu leczniczego, cholestyramina, cytochrom P450, digoksyna, diltiazem, długotrwałe stosowanie leku, dutasteryd, dysfagia, farmakokinetyka leku, indynawir, inhibitor CYP3A4, itrakonazol, izoenzym CYP3A4, ketokonazol, łagodny rozrost gruczołu krokowego, nefazodon, P-glikoproteina, parametr farmakokinetyczny, rak gruczołu krokowego, rytonawir, silny inhibitor CYP3A4, swoisty antygen sterczowy, tamsulozyna, terazosyna, umiarkowany inhibitor CYP3A4, warfaryna, werapamil - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Nezyr 1 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa finasterydu nie wykazały potencjału genotoksycznego ani rakotwórczego, co potwierdza brak indukcji mutacji genetycznych i zmian prowadzących do nowotworów. Badania rozwojowe na szczurach, królikach i małpach rezus wskazały na dawko-zależne zaburzenia rozwoju zewnętrznych narządów płciowych u płodów męskich, szczególnie przy ekspozycji wielokrotnie przekraczającej dawkę kliniczną (5-5000 razy u szczurów, 2 mg/kg u małp rezus). Warto podkreślić, że narażenie kobiet w ciąży na finasteryd poprzez kontakt z nasieniem mężczyzn przyjmujących dawkę 1 mg/dobę jest co najmniej 750 razy niższe niż w badaniach na zwierzętach. U królików nie zaobserwowano wpływu na rozwój narządów płciowych mimo podawania dawki 80 mg/kg/dobę, a parametry płodności i funkcje reprodukcyjne pozostawały niezmienione.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Uronezyr 5 mg
Finasteryd, substancja czynna Uronezyru, wykazuje niski potencjał do klinicznie istotnych interakcji lekowych, mimo metabolizmu głównie przez CYP3A4. Inhibitory i induktory CYP3A4 mogą teoretycznie wpływać na stężenie finasterydu w osoczu, jednak z uwagi na szeroki margines bezpieczeństwa leku, nie wymaga to modyfikacji dawkowania. Badania kliniczne nie wykazały istotnych interakcji z lekami takimi jak propranolol, digoksyna, glibenklamid, warfaryna, teofilina czy fenazon, co potwierdza korzystny profil bezpieczeństwa finasterydu w terapii skojarzonej. Szczególną uwagę należy zwrócić na terapię skojarzoną z doksazosyną, gdzie obserwowano zwiększoną częstość działań niepożądanych, takich jak astenia (16,8% vs. 7,1% placebo), niedociśnienie ortostatyczne (17,8% vs. 8%), zawroty głowy (23,2% vs. 8,1%) oraz zaburzenia wytrysku (14,1% vs. 2,3%).
5α-reduktaza, antagonista witaminy K, astenia, choroba obturacyjna płuc, cytochrom P450 3A4, digoksyna, dihydrotestosteron, doksazosyna, fenazon, finasteryd, glibenklamid, inhibitory cytochromu P450, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, ketokonazol, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie ortostatyczne, niewydolność serca, ośrodkowy układ nerwowy, pochodne sulfonylomocznika, propranolol, ryfampicyna, teofilina, warfaryna, zaburzenia wytrysku, zawroty głowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Finapil 1 mg
Dane przedkliniczne dotyczące finasterydu potwierdzają, że jego działanie farmakologiczne opiera się na selektywnej blokadzie enzymu 5α-reduktazy, co prowadzi do zahamowania konwersji testosteronu do dihydrotestosteronu (DHT), kluczowego w patogenezie łysienia androgenowego. Badania na modelach zwierzęcych, w tym na ciężarnych małpach rezus, wykazały brak nieprawidłowości rozwojowych u płodów męskich przy dożylnym podawaniu dawki do 800 ng/dobę, co stanowi ekspozycję co najmniej 750-krotnie wyższą niż potencjalna ekspozycja kobiet ciężarnych na finasteryd poprzez kontakt z nasieniem mężczyzn stosujących dawkę terapeutyczną 1 mg/dobę. Dodatkowo, doustne podanie bardzo wysokich dawek finasterydu (2 mg/kg mc./dobę) – około 100-krotnie przekraczających dawkę terapeutyczną u ludzi – spowodowało zaburzenia rozwoju zewnętrznych narządów płciowych u płodów męskich, bez innych wad rozwojowych, co wskazuje na specyficzne działanie leku na androgenozależny rozwój narządów płciowych męskich.
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Finapil 1 mg
Finasteryd, substancja czynna produktu Finapil w dawce 1 mg, charakteryzuje się wysoką biodostępnością doustną na poziomie około 80%, niezależną od spożycia pokarmu, co ułatwia stosowanie leku bez konieczności dostosowywania pory podania względem posiłków. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) wynoszące średnio 9,2 ng/ml osiągane jest po około 2 godzinach, a całkowite wchłonięcie następuje w ciągu 6-8 godzin. Finasteryd wykazuje wysoki stopień wiązania z białkami osocza (~93%) oraz objętość dystrybucji około 76 litrów, co wskazuje na dobrą penetrację do tkanek. W stanie stacjonarnym pole pod krzywą stężenia (AUC0-24h) wynosi 53 ng × h/ml. Substancja jest obecna w płynie mózgowo-rdzeniowym oraz w niewielkich ilościach w nasieniu, co może mieć znaczenie przy ocenie bezpieczeństwa u mężczyzn planujących potomstwo.
5α-reduktaza, białko osocza, biodostępność, biotransformacja wątrobowa, cytochrom P450, dializoterapia, droga wydalania, farmakokinetyka finasterydu, faza eliminacji, izoenzym 3A4, klirens osoczowy, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, płyn mózgowo-rdzeniowy, podanie doustne, podanie dożylne, pole pod krzywą stężenia, stan stacjonarny, stężenie finasterydu, szybkość wydalania - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Androstatin 1 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa finasterydu wykazały, że jego farmakologiczne działanie polega na blokowaniu enzymu 5α-reduktazy, co jest kluczowe dla zrozumienia zarówno skuteczności terapeutycznej, jak i potencjalnych działań niepożądanych. W badaniach na małpach rezus, dożylne podawanie finasterydu w dawkach do 800 ng/dobę (≥750 razy wyższych niż ekspozycja kobiet na lek przez nasienie mężczyzn stosujących Androstatin 1 mg/dobę) nie wywołało wad rozwojowych u płodów męskich. Natomiast doustne podawanie bardzo wysokich dawek 2 mg/kg mc./dobę (100 razy dawka ludzka, 12 milionów razy wyższe stężenie niż w nasieniu) spowodowało zaburzenia rozwoju zewnętrznych narządów płciowych u płodów męskich, co jest zgodne z mechanizmem działania finasterydu wpływającym na metabolizm androgenów.
5α-reduktaza, androgeny, badania laboratoryjne, badania przedkliniczne, dawka terapeutyczna, działanie teratogenne, efekt farmakologiczny, efekt teratogenny, ekspozycja na lek, finasteryd, hormony androgenowe, mechanizm działania leku, narządy płciowe, rozwój płodowy, teratogenność, zaburzenia rozwojowe