metabolizm dekstrometorfanu
Metabolizm dekstrometorfanu jest przykładem złożonego procesu biotransformacji leku w organizmie. Substancja ta, będąca syntetycznym analogiem morfiny stosowanym jako lek przeciwkaszlowy, podlega intensywnym przemianom enzymatycznym, głównie za pośrednictwem cytochromu P450 2D6 (CYP2D6) w wątrobie.
Główna droga metabolizmu dekstrometorfanu obejmuje O-demetylację do dekstrorfanu, który wykazuje działanie przeciwkaszlowe i jest aktywnym metabolitem. Alternatywna ścieżka prowadzi do N-demetylacji, w wyniku której powstaje 3-metoksymorfinan. Oba te metabolity mogą ulegać dalszym przemianom, tworząc 3-hydroksymorfinan.
Istotnym aspektem klinicznym jest znaczący polimorfizm genetyczny enzymu CYP2D6, prowadzący do zróżnicowanej aktywności metabolicznej u pacjentów. Wyróżnia się metabolizerów ultraszybkich, ekstensywnych, pośrednich i wolnych, co przekłada się na zmienność stężeń leku i jego metabolitów w organizmie, a w konsekwencji na efekt terapeutyczny i ryzyko działań niepożądanych.
Znajomość metabolizmu dekstrometorfanu ma kluczowe znaczenie w praktyce klinicznej ze względu na liczne interakcje lekowe. Substancje będące inhibitorami CYP2D6 (np. fluoksetyna, paroksetyna, chinidyna) mogą znacząco podwyższać stężenie dekstrometorfanu w osoczu, prowadząc do nasilonych działań niepożądanych, w tym efektów serotoninergicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Dexapini (426 mg + 65 mg + 6,5 mg)/5 ml
Produkt leczniczy DEXAPINI w formie syropu zawiera dekstrometorfanu bromowodorek w dawce 6,5 mg/5 ml, który jest głównym składnikiem aktywnym o działaniu przeciwkaszlowym. Po podaniu doustnym efekt terapeutyczny pojawia się w ciągu 10-30 minut, a działanie utrzymuje się przez 6-8 godzin. Dekstrometorfan charakteryzuje się wysoką biodostępnością wynoszącą 94-97% oraz okresem półtrwania 5-8 godzin. Substancja podlega intensywnemu metabolizmowi pierwszego przejścia w wątrobie, głównie przez enzym CYP2D6, co prowadzi do powstania głównego metabolitu – dekstrorfanu (3-hydroksy-N-metylomorfinanu), który również wykazuje działanie przeciwkaszlowe. Metabolizm ten jest genetycznie uwarunkowany, co powoduje znaczne zróżnicowanie farmakokinetyczne między pacjentami i wpływa na skuteczność oraz bezpieczeństwo terapii.
3-hydroksy-N-metylomorfinan, 3-hydroksymorfinan, 3-metoksymorfinan, biodostępność, dekstrometorfan, dekstrometorfanu bromowodorek, dekstrorfan, działanie przeciwkaszlowe, enzym CYP2D6, metabolizm dekstrometorfanu, metabolizm pierwszego przejścia, N-demetylacja, nalewka z kopru włoskiego, O-demetylacja, okres półtrwania, pędy sosny, polimorfizm genetyczny, szlak metaboliczny - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Inovox na kaszel smak miodowo-cytrynowy
Produkt leczniczy Tussifortin zawiera dekstrometorfan bromowodorek (10 mg w pastylce twardej), którego metabolizm jest zależny od aktywności enzymu CYP2D6. U około 10% populacji z fenotypem słabego metabolizmu CYP2D6 oraz u pacjentów stosujących inhibitory tego enzymu może dochodzić do nasilonych i przedłużonych efektów działania leku, co wymaga dostosowania dawkowania i ostrożności. Dekstrometorfan jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobą wątroby, osłabionych, przyjmujących leki uspokajające, a także w przypadku uporczywego lub przewlekłego kaszlu, zwłaszcza z obfitą wydzieliną, gdyż może utrudniać odksztuszanie i zwiększać opór dróg oddechowych. U pacjentów z atopowym zapaleniem skóry istnieje ryzyko uwolnienia histaminy i nasilenia objawów choroby. Ponadto, lek ma potencjał uzależniający, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu, co wymaga ograniczenia terapii do krótkiego okresu i ścisłego nadzoru u osób z historią nadużywania substancji.
astma, atopowe zapalenie skóry, choroba wątroby, cytochrom P450 2D6, dekstrometorfan bromowodorek, działanie serotoninergiczne, histamina, inhibitor CYP2D6, inhibitor MAO, kaszel z wydzieliną, metabolizm dekstrometorfanu, niedobór sacharazy-izomaltazy, niestabilność autonomiczna, nietolerancja fruktozy, odkrztuszanie, przewlekły kaszel, SSRI, uzależnienie lekowe, zaburzenie nerwowo-mięśniowe, zaburzenie wchłaniania glukozy-galaktozy, zespół serotoninowy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Interakcje leku – ACTI-trin (1,25 mg + 30 mg + 10 mg)/5 ml
Preparat ACTI-trin, zawierający triprolidynę chlorowodorek (1,25 mg/5 ml), pseudoefedrynę chlorowodorek (30 mg/5 ml) oraz dekstrometorfan bromowodorek (10 mg/5 ml), wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Przeciwwskazane jest jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) ze względu na ryzyko zapaści, śpiączki, hipertermii i przełomu nadciśnieniowego. ACTI-trin może nasilać działanie leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy (benzodiazepiny, opioidy) oraz leków przeciwcholinergicznych, co zwiększa ryzyko sedacji i działań niepożądanych. Pseudoefedryna może osłabiać działanie leków hipotensyjnych, takich jak bretylium, metyldopa czy blokery receptorów adrenergicznych, co wymaga monitorowania i ewentualnej korekty dawkowania. Ponadto, jednoczesne stosowanie z chinidyną może zwiększyć stężenie dekstrometorfanu w surowicy nawet 20-krotnie, nasilając jego toksyczność.
amiodaron, atropina, atypowy lek przeciwdepresyjny, barbiturat, benzodiazepina, betanidyna, bloker receptorów adrenergicznych, bretylium, bupropion, chinidyna, cynakalcet, CYP2D6, debryzochina, dekstrometorfan, depresja oddechowa, działanie presyjne, efekt sedatywny, fenelzyna, flekainid, fluoksetyna, guanetydyna, haloperydol, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, lek antyarytmiczny, lek hipotensyjny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwhistaminowy, lek sympatykolityczny, lek sympatykomimetyczny, metabolizm dekstrometorfanu, metabolizm pierwszego przejścia, metadon, metyldopa, moklobemid, neuroleptyk, opioid, opioid syntetyczny, ośrodkowy układ nerwowy, paroksetyna, perfenazyna, propafenon, przełom nadciśnieniowy, pseudoefedryna, selegilina, sertralina, skopolamina, SSRI, terbinafina, tiorydazyna, tranylcypromina, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, wazokonstriktor, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Interakcje leku – Tussi Drill 5 mg/5 ml
Dekstrometorfan, składnik syropu Tussi Drill 5 mg/5 ml, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, które mają istotne znaczenie kliniczne. Bezwzględnie przeciwwskazane jest łączenie go z nieselektywnymi i selektywnymi inhibitorami MAO (np. moklobemid, toloksaton) ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego objawiającego się biegunką, tachykardią, nadmiernym poceniem, drżeniem, splątaniem, a nawet śpiączką. Również połączenie z cynakalcetem prowadzi do znacznego wzrostu stężenia dekstrometorfanu w osoczu i objawów przedawkowania. Silne inhibitory enzymu CYP2D6, takie jak fluoksetyna, paroksetyna czy chinidyna, mogą zwiększyć stężenie dekstrometorfanu nawet 20-krotnie, co wymaga ścisłego monitorowania i często redukcji dawki. Ponadto, dekstrometorfan wykazuje synergistyczne działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy w połączeniu z lekami hamującymi OUN (benzodiazepiny, barbiturany, leki nasenne) oraz pochodnymi morfiny, co szczególnie u osób starszych może prowadzić do porażenia ośrodka oddechowego.
akinezja okrężnicy, amiodaron, barbiturany, benzodiazepiny, chinidyna, cynakalcet, depresja oddechowa, działanie toksyczne, fluoksetyna, funkcje oddechowe, hamowanie ośrodkowego układu nerwowego, hiperrefleksja, hipertermia, inhibitory CYP2D6, interakcje z alkoholem, metabolizm dekstrometorfanu, metabolizm pierwszego przejścia, moklobemid, nieselektywne inhibitory MAO, oczopląs, paroksetyna, pochodne morfiny, porażenie ośrodka oddechowego, sztywność mięśniowa, tachykardia, terbinafina, toloksaton, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia psychiczne, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Acodin 150 Junior
Produkt leczniczy ACODIN 150 Junior w postaci syropu zawiera 7,5 mg dekstrometorfanu bromowodorku oraz 50 mg dekspantenolu na 5 ml. Dekstrometorfan działa objawowo, hamując odruch kaszlowy, jednak nie eliminuje przyczyny kaszlu, co wymaga ostrożności w diagnostyce i leczeniu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów młodzieżowych, z historią nadużywania substancji psychoaktywnych oraz leków, ze względu na ryzyko uzależnienia. Produkt jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobami dróg oddechowych charakteryzującymi się zwiększoną produkcją wydzieliny, np. zapaleniem oskrzeli, gdyż hamowanie kaszlu może prowadzić do zalegania wydzieliny i pogorszenia stanu klinicznego. W przypadku niewydolności nerek lub wątroby konieczna jest modyfikacja dawkowania poprzez zmniejszenie dawki lub wydłużenie odstępów między dawkami, ze względu na zaburzenia metabolizmu i eliminacji substancji czynnej.
cukrzyca, dekspantenol, dekstrometorfan, dekstrometorfan bromowodorek, efekt sedatywny, metabolizm dekstrometorfanu, nadużywanie dekstrometorfanu, niedobór sacharazy-izomaltazy, nietolerancja fruktozy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, odruch kaszlowy, ośrodkowy układ nerwowy, sodu benzoesan, substancja psychoaktywna, uzależnienie od substancji, zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych, zapalenie oskrzeli, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Interakcje leku – Tussal Antitussicum 15 mg
Dekstrometorfan bromowodorek, substancja czynna preparatu Tussal Antitussicum, jest metabolizowany głównie przez enzym wątrobowy CYP2D6, co predysponuje do licznych interakcji farmakokinetycznych. Szczególnie istotne klinicznie są interakcje z silnymi inhibitorami CYP2D6, takimi jak fluoksetyna, paroksetyna, chinidyna i terbinafina, które mogą powodować wielokrotne zwiększenie stężenia dekstrometorfanu w osoczu, prowadząc do objawów toksyczności: pobudzenia, dezorientacji, drżeń, bezsenności, biegunki, depresji oddechowej oraz ryzyka zespołu serotoninowego. Najsilniejsza interakcja obserwowana jest z chinidyną, gdzie stężenie dekstrometorfanu może wzrosnąć nawet 20-krotnie. Umiarkowane inhibitory CYP2D6 (amiodaron, flekainid, propafenon, sertralina, bupropion, metadon) również zwiększają ryzyko działań niepożądanych, co wymaga rozważenia redukcji dawki i ścisłego monitorowania pacjenta. Ponadto, jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) jest bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na ryzyko zapaści, śpiączki, wysokiej gorączki i kryzysu nadciśnieniowego.
amiodaron, barbiturany, benzodiazepina, bupropion, chinidyna, cynakalcet, dekstrometorfan bromowodorek, depresja oddechowa, dezorientacja, flekainid, fluoksetyna, haloperydol, inhibitor CYP2D6, inhibitor MAO, inhibitor monoaminooksydazy, kryzys nadciśnieniowy, lek nasenny, lek przeciwarytmiczny, lek przeciwgrzybiczy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwpsychotyczny, metabolizm dekstrometorfanu, metabolizm pierwszego przejścia, metadon, moklobemid, opioid, ośrodkowy układ nerwowy, paroksetyna, perfenazyna, propafenon, sedacja, selegilina, sertralina, SSRI, terbinafina, tiorydazyna, tranylcypromina, Tussal Antitussicum, zaburzenie psychoruchowe, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – DEXApico (1625 mg + 6,5 mg)/5 ml
Lek DEXApico w formie syropu zawiera dekstrometorfanu bromowodorek (6,5 mg/5 ml) oraz wyciąg wodny z kwiatu lipy i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki aktywne lub pomocnicze, w tym sacharozę (3900 mg/5 ml) i benzoesan sodu (6,25 mg/5 ml). Nie należy stosować leku u pacjentów z kaszlem produktywnym, astmą oskrzelową, niewydolnością oddechową lub ryzykiem jej wystąpienia, a także u osób z ciężką niewydolnością wątroby ze względu na metabolizm dekstrometorfanu w tym narządzie. Hamowanie odruchu kaszlowego przez dekstrometorfan może prowadzić do zalegania wydzieliny i pogorszenia stanu klinicznego w wymienionych grupach pacjentów.
astma oskrzelowa, benzoesan sodu, ciężka niewydolność wątroby, dekstrometorfan, inhibitor MAO, inhibitor SSRI, kaszel mokry, kaszel produktywny, lek mukolityczny, lek SSRI, metabolizm dekstrometorfanu, nadwrażliwość na substancje czynne, niewydolność oddechowa, odruch kaszlowy, wyciąg z kwiatu lipy, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Acodin Duo (50 mg + 15 mg)/5 ml
Lek Acodin Duo w formie syropu zawiera 15 mg dekstrometorfanu bromowodorku oraz 50 mg dekspantenolu na 5 ml preparatu. Podstawowymi przeciwwskazaniami do jego stosowania są nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze, w tym sacharozę (2,625 g/5 ml) oraz benzoesan sodu (12,5 mg/5 ml). Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) oraz w okresie 14 dni po ich odstawieniu, ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego. Preparat jest również przeciwwskazany u pacjentów z niewydolnością oddechową oraz astmą oskrzelową, gdyż dekstrometorfan może hamować odruch kaszlu i nasilać depresję ośrodka oddechowego, co może prowadzić do poważnych powikłań i zaostrzenia choroby.
astma oskrzelowa, bronchokonstrykcja, choroba nerek, choroba wątroby, cukrzyca, dekspantenol, dekstrometorfan bromowodorek, depresja ośrodka oddechowego, inhibitor MAO, kumulacja metabolitów, metabolizm dekstrometorfanu, nadwrażliwość, niewydolność oddechowa, odruch kaszlowy, przewlekły kaszel, zaburzenie funkcji oddechowej, zespół serotoninowy