Przedawkowanie leku

Przedawkowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) zawartego w preparacie Alka-Seltzer (324 mg) może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych o różnym nasileniu, od łagodnego zatrucia do stanu zagrażającego życiu. Zatrucie salicylanami może wystąpić zarówno w wyniku jednorazowego przyjęcia zbyt dużej dawki (zatrucie ostre), jak i długotrwałego stosowania dawek terapeutycznych (zatrucie przewlekłe). Należy zaznaczyć, że zatrucie może pojawić się przy dawkach przekraczających 100 mg/kg masy ciała na dobę przyjmowanych przez okres dłuższy niż 2 dni. ^{100 mg/kg m.c./dobę przez więcej niż 2 dni) może być spowodowane długotrwałym przyjmowaniem dawek terapeutycznych lub zatruciem ostrym (w wyniku przedawkowania) potencjalnie zagrażającym życiu, np. po przypadkowym przyjęciu leku przez dzieci lub przypadkowym zatruciu.”>1}

Zatrucie przewlekłe salicylanami

Przewlekłe zatrucie salicylanami, nazywane również salicylizmem, charakteryzuje się niespecyficznymi objawami, które mogą być łatwo przeoczone lub zbagatelizowane. Występuje ono zwykle po wielokrotnym przyjmowaniu zbyt dużych dawek leku. Symptomy takiego zatrucia obejmują szerokie spektrum dolegliwości neurologicznych i gastroenterologicznych.²

Do objawów przewlekłego zatrucia zaliczamy:

• Zawroty głowy (w tym pochodzenia błędnikowego)
• Szumy uszne – mogą wystąpić przy stężeniu leku we krwi od 150 do 300 mikrogramów/ml
• Głuchota
• Nadmierne pocenie się
• Nudności i wymioty
• Ból głowy
• Splątanie

Warto podkreślić, że objawy przewlekłego zatrucia mogą ustąpić po redukcji dawki przyjmowanego leku. Poważniejsze działania niepożądane występują zwykle przy stężeniu kwasu acetylosalicylowego we krwi przekraczającym 300 mikrogramów/ml.³

Zatrucie ostre salicylanami

Ostre zatrucie salicylanami stanowi poważny stan kliniczny charakteryzujący się znacznymi zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej. Objawy różnią się w zależności od wieku pacjenta oraz stopnia nasilenia zatrucia. U dzieci najczęściej manifestuje się ono pod postacią kwasicy metabolicznej.⁴

Należy zaznaczyć, że samo oznaczenie stężenia kwasu acetylosalicylowego we krwi nie pozwala na precyzyjne oszacowanie stopnia zatrucia. Wchłanianie substancji czynnej może być zmniejszone z powodu:

• Opóźnionego opróżniania żołądka
• Tworzenia się złogów w żołądku
• Przyjęcia leku w postaci tabletek powlekanych

Leczenie ciężkiego zatrucia zależy od przyjętej dawki, stadium oraz objawów klinicznych. Należy zastosować standardowe procedury postępowania w przypadku zatrucia, które obejmują głównie zwiększenie wydalania substancji czynnej oraz przywrócenie równowagi elektrolitowej i kwasowo-zasadowej.⁵

Objawy przedawkowania i postępowanie kliniczne

Patofizjologia zatrucia salicylanami jest złożona, a objawy kliniczne oraz wyniki badań laboratoryjnych mogą być bardzo zróżnicowane. Poniższa tabela prezentuje szczegółową charakterystykę objawów przedawkowania kwasu acetylosalicylowego wraz z odpowiednim postępowaniem medycznym:⁶

Powyższa tabela obrazuje progresję objawów zatrucia salicylanami od lekkich do ciężkich, wraz z odpowiednimi wynikami badań laboratoryjnych i zalecanym postępowaniem terapeutycznym. W przypadku ciężkiego zatrucia konieczne może być zastosowanie hemodializy, a w każdym przypadku zatrucia istotne jest monitorowanie parametrów życiowych oraz stanu neurologicznego pacjenta.⁷

Szczególne ryzyko u dzieci

Dzieci stanowią grupę szczególnego ryzyka w przypadku zatrucia kwasem acetylosalicylowym. U młodszych pacjentów zatrucie może objawiać się przede wszystkim kwasicą metaboliczną. Ponadto, u dzieci częściej obserwuje się zaburzenia gospodarki węglowodanowej z tendencją do hipoglikemii. Przypadkowe przyjęcie leku przez dzieci może prowadzić do zatrucia ostrego potencjalnie zagrażającego życiu.⁸

W leczeniu przedawkowania kwasu acetylosalicylowego kluczowe jest szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania. W przypadkach zatrucia lekkiego do umiarkowanego zaleca się płukanie żołądka, wielokrotne podanie węgla aktywowanego oraz forsowaną diurezę alkaliczną. W cięższych przypadkach może być konieczne zastosowanie hemodializy, szczególnie gdy występują zaburzenia neurologiczne, metaboliczne lub oddechowe o dużym nasileniu.⁹