Wpływ leku Alka-Seltzer na płodność, ciążę i laktację

Podczas konsultacji medycznych dotyczących stosowania kwasu acetylosalicylowego u kobiet w wieku rozrodczym, planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią, lekarz musi przekazać pacjentce szczegółowe informacje na temat bezpieczeństwa stosowania leku. Alka-Seltzer (324 mg, tabletki musujące) zawiera kwas acetylosalicylowy, który jako inhibitor syntezy prostaglandyn może wywierać istotny wpływ na przebieg ciąży, rozwój płodu oraz karmienie piersią.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Mechanizm działania kwasu acetylosalicylowego, polegający na hamowaniu syntezy prostaglandyn, może wywierać niekorzystny wpływ na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Badania epidemiologiczne wskazują, że przyjmowanie inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnych etapach ciąży wiąże się z podwyższonym ryzykiem poronienia oraz występowania wad wrodzonych, szczególnie w obrębie układu sercowo-naczyniowego i wytrzewień wrodzonych.²

Całkowite ryzyko wystąpienia wrodzonych wad sercowo-naczyniowych zwiększa się z mniej niż 1% do około 1,5%, przy czym ryzyko to wzrasta wraz z dawką leku i długością okresu terapii.³

Wyniki badań na modelach zwierzęcych

Badania na zwierzętach wykazały, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn wiąże się ze zwiększonym ryzykiem obumarcia zapłodnionego jaja zarówno przed, jak i po zagnieżdżeniu w macicy, a także zwiększonym ryzykiem obumarcia zarodka lub płodu. Dodatkowo zaobserwowano zwiększoną częstość występowania różnych wad rozwojowych, w tym wad sercowo-naczyniowych, gdy inhibitory syntezy prostaglandyn podawano w okresie organogenezy.⁴

Stosowanie w pierwszym i drugim trymestrze ciąży

Stosowanie produktu leczniczego Alka-Seltzer u kobiet od 20. tygodnia ciąży może powodować małowodzie wynikające z zaburzeń czynności nerek płodu. Objaw ten może wystąpić wkrótce po rozpoczęciu leczenia, jednak zazwyczaj ustępuje po przerwaniu terapii.⁵

Ponadto, odnotowano przypadki zwężenia przewodu tętniczego po stosowaniu leku w drugim trymestrze ciąży, przy czym większość z tych przypadków ustępowała po zaprzestaniu przyjmowania preparatu.⁶

Z powyższych względów, nie należy stosować produktów zawierających kwas acetylosalicylowy u kobiet w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. W przypadku konieczności zastosowania kwasu acetylosalicylowego u kobiet planujących ciążę lub będących w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy przestrzegać następujących zasad:⁷

• Stosować jak najmniejszą dawkę leku
• Ograniczyć czas terapii do niezbędnego minimum
• Rozważyć obserwację przedporodową pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego po kilkudniowej ekspozycji na Alka-Seltzer od 20. tygodnia ciąży
• W przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego natychmiast przerwać stosowanie leku⁸

Stosowanie w trzecim trymestrze ciąży

Wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym kwas acetylosalicylowy, mogą powodować narażenie płodu na:⁹

• Działanie toksyczne na układ krążenia i układ oddechowy (przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne)¹⁰
• Zaburzenia czynności nerek¹¹

W końcowym okresie ciąży wszystkie inhibitory prostaglandyn mogą spowodować narażenie matki i noworodka na:¹²

• Możliwość wydłużenia czasu krwawienia i działanie antyagregacyjne, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek leku¹³
• Zahamowanie czynności skurczowej macicy, co może prowadzić do opóźnienia porodu lub przedłużenia akcji porodowej¹⁴

W związku z powyższym, kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży.¹⁵

Wpływ na karmienie piersią

Kwas acetylosalicylowy i jego metabolity przenikają w niewielkich ilościach do mleka kobiecego. Dotychczasowe obserwacje wskazują, że krótkotrwałe stosowanie salicylanów przez matki karmiące nie powodowało działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią. Z tego względu, przerywanie karmienia piersią podczas krótkotrwałej terapii z reguły nie jest konieczne.¹⁶

Jednakże w przypadku regularnego przyjmowania dużych dawek kwasu acetylosalicylowego, karmienie piersią powinno zostać wcześniej przerwane. W takich sytuacjach lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności odstawienia dziecka od piersi przed rozpoczęciem terapii wysokimi dawkami leku.¹⁷

Wpływ na płodność

Obecnie dostępne dane dotyczące toksycznego wpływu kwasu acetylosalicylowego na rozrodczość są nadal przedmiotem dyskusji w środowisku naukowym. Istnieją jednak dowody naukowe wskazujące, że leki hamujące cyklooksygenazę (syntezę prostaglandyn) mogą powodować zaburzenia płodności u kobiet poprzez wpływ na proces owulacji.¹⁸

Należy podkreślić, że działanie to ma charakter przemijający i ustępuje po zakończeniu terapii. Kobiety planujące ciążę powinny być poinformowane o tym potencjalnym działaniu leku i w miarę możliwości unikać jego stosowania w okresie poprzedzającym próby koncepcji.¹⁹