przedawkowanie salicylanów

Przedawkowanie salicylanów to stan potencjalnie zagrażający życiu, który występuje po spożyciu nadmiernej ilości leków zawierających kwas acetylosalicylowy, takich jak aspiryna. Powszechne objawy obejmują szumy uszne, zawroty głowy, nudności, wymioty, przyspieszony oddech (tachypnoe), przyspieszenie akcji serca (tachykardia), zaburzenia świadomości, a w ciężkich przypadkach drgawki i śpiączkę.

Mechanizm toksyczności salicylanów polega na zakłóceniu metabolizmu oksydacyjnego w mitochondriach, co prowadzi do zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, powodując typowo mieszaną kwasicę metaboliczną z luka anionową i zasadowicę oddechową. Dodatkowo dochodzi do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, hipoglikemii oraz zaburzeń funkcji płytek krwi zwiększających ryzyko krwawień.

Diagnostyka obejmuje oznaczenie stężenia salicylanów w surowicy, gazometrię, pomiar elektrolitów i ocenę funkcji nerek. Leczenie polega na podtrzymywaniu funkcji życiowych, usuwaniu trucizny (węgiel aktywowany, płukanie żołądka), alkalizacji moczu w celu przyspieszenia eliminacji salicylanów, wyrównywaniu zaburzeń metabolicznych oraz w ciężkich przypadkach – na hemodializie. Opóźnione rozpoznanie i leczenie może prowadzić do trwałych powikłań neurologicznych lub zgonu.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedawkowanie – Cholinex 150 mg

Przedawkowanie leku Cholinex, zawierającego 150 mg choliny salicylanu w pastylkach twardych, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne, głównie z powodu toksycznego działania salicylanów. Toksyczne stężenia salicylanów we krwi przekraczają 350 mg/l (2,5 mmol/l), a w przypadkach śmiertelnych u dorosłych zwykle przekraczają 700 mg/l (5,1 mmol/l). Dawki poniżej 100 mg/kg masy ciała rzadko wywołują ciężkie zatrucia. Objawy przedawkowania obejmują m.in. wymioty, odwodnienie, szumy uszne, zawroty głowy, niedosłuch, pocenie się, hiperwentylację oraz zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, które u dorosłych i dzieci powyżej 10 lat manifestują się jako mieszana zasadowica oddechowa i kwasica metaboliczna z prawidłowym lub wysokim pH krwi tętniczej, natomiast u dzieci poniżej 4 lat dominuje kwasica metaboliczna z niskim pH. Kwasica ta zwiększa przenikanie salicylanów przez barierę krew-mózg, nasilając neurotoksyczność.
alkalizacja moczu, bariera krew-mózg, cholina salicylanu, forsowana diureza, fusowate wymioty, gospodarka kwasowo-zasadowa, hemodializa, hiperwentylacja, hipoglikemia, hipokalemia, INR, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, kwasica metaboliczna, niedosłuch, niekardiogenny obrzęk płuc, niewydolność nerek, objawy neurotoksyczne, objawy OUN, odwodnienie, przedawkowanie salicylanów, równowaga elektrolitowa, salicylany, szumy uszne, toksyczne działanie salicylanów, trombocytopenia, węgiel aktywowany, wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia krzepnięcia krwi, zasadowica oddechowa, zawroty głowy
Leksykon leków
Interakcje leku – AntyGrypin 500 mg + 150 mg + 50 mg

Produkt leczniczy AntyGrypin zawiera kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy oraz kofeinę, z których szczególnie kwas acetylosalicylowy i kofeina wykazują liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Kwas acetylosalicylowy może nasilać toksyczność metotreksatu (<15 mg/tydzień) poprzez zmniejszenie jego klirensu nerkowego i wypieranie z połączeń z białkami, a także zwiększać ryzyko krwawień przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych (pochodne kumaryny, heparyna) oraz glikokortykosteroidów systemowych. Ponadto, współstosowanie z innymi NLPZ zwiększa ryzyko uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego i zaburzeń czynności nerek. Kwas acetylosalicylowy może również nasilać działanie hipoglikemizujące leków przeciwcukrzycowych (insulina, pochodne sulfonylomocznika) oraz osłabiać działanie leków moczopędnych (spironolakton, furosemid), a także zmniejszać skuteczność inhibitorów ACE i leków przeciwdnawych (sulfinpyrazon, benzbromaron). Wysokie ryzyko interakcji dotyczy także kwasu walproinowego, zwiększającego skłonność do krwawień, oraz digoksyny, której stężenie może ulec podwyższeniu.
benzbromaron, choroba Addisona, digoksyna, diuretyk, działanie hipoglikemizujące, działanie ototoksyczne, działanie przeciwnadciśnieniowe, działanie przeciwzakrzepowe, efekt psychoaktywny, filtracja kłębuszkowa, furosemid, glikokortykosteroid, heparyna, hydrokortyzon, inhibitor ACE, inhibitor konwertazy angiotensyny, insulina, klirens nerkowy metotreksatu, kofeina, kortykoterapia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, kwas walproinowy, lek moczopędny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwdnawy, lek przeciwzakrzepowy, lek uspokajający, lek β-adrenolityczny, metotreksat, niesteroidowy lek przeciwzapalny, owrzodzenie, perforacja, pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego, pochodna kumaryny, pochodna sulfonylomocznika, przedawkowanie salicylanów, skłonność do krwawień, spironolakton, stymulacja OUN, sulfinpyrazon, toksyczność szpiku kostnego, uszkodzenie błony śluzowej, właściwość antyagregacyjna, wydalanie kwasu moczowego, zaburzenie czynności nerek
Leksykon leków
Przedawkowanie – Acard Cor 75 mg

Kwas acetylosalicylowy w dawce 75 mg stosowany jest głównie w celach kardioprotekcyjnych, a przypadkowe przedawkowanie tej dawki jest mało prawdopodobne. Zatrucie salicylanami może mieć charakter ostry, wynikający z jednorazowego spożycia dużej dawki, lub przewlekły (salicylizm) związany z długotrwałym stosowaniem. Objawy ostrego zatrucia klasyfikuje się według dawki na kilogram masy ciała: łagodne (125-150 mg/kg) obejmują m.in. pieczenie w jamie ustnej, nudności, szumy uszne; umiarkowane (150-300 mg/kg) dodatkowo gorączkę, odwodnienie, niepokój; ciężkie (300-500 mg/kg) to m.in. śpiączka, drgawki, obrzęk płuc. Dawka potencjalnie śmiertelna przekracza 500 mg/kg, co u dorosłych odpowiada 25-30 g kwasu acetylosalicylowego. U dzieci dawka 240 mg/kg powoduje zatrucie umiarkowane, a poniżej 4 roku życia zatrucia są cięższe ze względu na szybki rozwój kwasicy metabolicznej.
alkalizacja moczu, dezorientacja, drgawka, hemodializa, hiperwentylacja, hipoglikemia, kwas acetylosalicylowy, kwasica metaboliczna, mocznica, obrzęk płuc, odwodnienie, przedawkowanie salicylanów, salicylizm, skąpomocz, śpiączka, substancja czynna leku, szum uszny, węgiel aktywny, wodorowęglan sodu, wybroczyna, wymuszona diureza, zasinienie, zatrucie ostre, zatrucie przewlekłe, zatrucie salicylanami
Leksykon leków
Działania niepożądane – Ultrapiryna Plus (500 mg + 300 mg + 200 mg) /saszetkę

Produkt leczniczy Ultrapiryna Plus zawiera 500 mg kwasu acetylosalicylowego, 300 mg kwasu askorbowego oraz 200 mg wapnia. Kwas acetylosalicylowy, jako NLPZ, może wywoływać działania niepożądane głównie ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, bóle brzucha, zaostrzenie choroby wrzodowej, nadżerki oraz krwawienia (jawne lub utajone). Działania niepożądane ze strony ośrodkowego układu nerwowego obejmują zawroty głowy, pocenie się oraz szum w uszach, który jest wczesnym objawem przedawkowania salicylanów. Kwas acetylosalicylowy wpływa na hemostazę poprzez nieodwracalne hamowanie cyklooksygenazy płytkowej, co skutkuje zaburzeniami krzepnięcia i zwiększonym ryzykiem krwawień, w tym zwiększonym krwawieniem miesiączkowym. U osób z nadwrażliwością mogą wystąpić reakcje alergiczne, takie jak rumień, pokrzywka, napad astmy oskrzelowej oraz duszności.
astma aspirynowa, astma oskrzelowa, ból brzucha, choroba wrzodowa, cyklooksygenaza płytkowa, incydent zakrzepowo-zatorowy, krwawienie miesiączkowe, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwas askorbowy, nadciśnienie tętnicze, nadżerka błony śluzowej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, ośrodkowy układ nerwowy, podrażnienie błony śluzowej, pokrzywka, przedawkowanie salicylanów, reakcja nadwrażliwości, retencja sodu, synteza prostaglandyn, tinnitus, udar mózgu, zaburzenie krzepnięcia krwi, zawał mięśnia sercowego
Leksykon substancji czynnych
Cholina salicylan – Przedawkowanie

Cholina salicylanu, obecna w preparatach takich jak Cholinex (150 mg pastylki), Sachodent (87,1 mg/g żel) oraz Sachol żel stomatologiczny (87,1 mg + 0,1 mg/g), może powodować przedawkowanie objawiające się głównie efektami ogólnoustrojowymi salicylanów. Toksyczność zazwyczaj pojawia się przy stężeniach we krwi powyżej 350 mg/l (2,5 mmol/l), a stężenia powyżej 700 mg/l (5,1 mmol/l) wskazują na zatrucie zagrażające życiu. Objawy obejmują wymioty, odwodnienie, szumy uszne, zawroty głowy, niedosłuch, hiperwentylację oraz zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, które u dorosłych i dzieci powyżej 10 lat manifestują się jako mieszana zasadowica oddechowa i kwasica metaboliczna, natomiast u dzieci ≤4 lat dominuje kwasica metaboliczna z niskim pH krwi tętniczej. Długotrwałe stosowanie lub wysokie dawki preparatów miejscowych mogą prowadzić do salicylizmu, a u osób z nadwrażliwością na salicylany mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak rumień czy pokrzywka.
alkalizacja, bariera krew-mózg, cholina salicylanu, diureza forsowana, drgawki, hemodializa, hiperwentylacja, hipoglikemia, hipokalemia, kwasica metaboliczna, nadwrażliwość, niewydolność nerek, obrzęk płuc, płukanie żołądka, pokrzywka, przedawkowanie salicylanów, rumień, salicylizm, splątanie, szumy uszne, trombocytopenia, węgiel aktywowany, wodorowęglan sodu, wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, zaburzenia kwasowo-zasadowe, zatrucie salicylanami
Leksykon substancji czynnych
Salicylan dietyloaminy – Przedawkowanie

Reparil Gel N zawiera 5 g/100 g salicylanu dietyloaminy oraz 1 g/100 g beta-escyny i jest stosowany miejscowo w formie żelu. W literaturze i charakterystyce produktu nie odnotowano przypadków przedawkowania, co wskazuje na bardzo niskie ryzyko toksyczności przy prawidłowym stosowaniu. Salicylan dietyloaminy, będący pochodną kwasu salicylowego, teoretycznie mógłby wywołać objawy przedawkowania charakterystyczne dla salicylanów, takie jak miejscowe podrażnienie skóry (zaczerwienienie, świąd, pieczenie), reakcje alergiczne (wysypka, pokrzywka, obrzęk) oraz, przy znacznym wchłonięciu ogólnoustrojowym, objawy takie jak szum w uszach, zawroty głowy czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty). Jednakże, ze względu na minimalne wchłanianie miejscowe, ryzyko wystąpienia tych objawów jest bardzo niskie, zwłaszcza przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami.
aplikacja miejscowa, beta-escyna, charakterystyka produktu leczniczego, kwas salicylowy, objawy niepożądane, objawy ogólnoustrojowe, ośrodek toksykologiczny, podrażnienie skóry, pokrzywka, przedawkowanie salicylanów, reakcja alergiczna, Reparil Gel N, salicylan dietyloaminy, szum w uszach, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaburzenia żołądkowo-jelitowe
Leksykon leków
Interakcje leku – Alka-Seltzer 324 mg

Kwas acetylosalicylowy, główny składnik Alka-Seltzer, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym, wynikające m.in. z wypierania leków z połączeń z białkami osocza, zmiany klirensu nerkowego oraz synergistycznego działania przeciwzakrzepowego. Szczególnie niebezpieczne jest jednoczesne stosowanie z metotreksatem w dawkach ≥15 mg/tydzień, co prowadzi do nasilenia toksyczności szpiku kostnego poprzez zmniejszenie klirensu nerkowego i wypieranie metotreksatu z białek osocza – takie połączenie jest przeciwwskazane. Wysokie ryzyko interakcji występuje także przy łącznym stosowaniu z lekami przeciwzakrzepowymi, trombolitycznymi, innymi NLPZ, salicylanami oraz SSRI, co zwiększa ryzyko krwawień, wydłużenia czasu krwawienia i uszkodzenia przewodu pokarmowego. Dodatkowo kwas acetylosalicylowy może osłabiać działanie leków moczopędnych, przeciwdnawych, a także zwiększać stężenie digoksyny i toksyczność kwasu walproinowego.
ACE, Alka-Seltzer, bariera śluzówkowa, białko osocza, choroba Addisona, choroba wrzodowa, digoksyna, działanie antyagregacyjne, działanie diuretyczne, działanie hepatotoksyczne, działanie hipoglikemizujące, działanie przeciwnadciśnieniowe, działanie synergistyczne, farmakokinetyka, filtracja kłębuszkowa, glikokortykosteroid, hamowanie agregacji płytek krwi, hamowanie produkcji prostaglandyn, hemostaza, inhibitor konwertazy angiotensyny, kanalik nerkowy, klirens nerkowy, kortykoterapia, krwawienie z przewodu pokarmowego, kwas acetylosalicylowy, kwas walproinowy, lek moczopędny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwdnawy, lek przeciwzakrzepowy, lek trombolityczny, metotreksat, niesteroidowy lek przeciwzapalny, NLPZ, owrzodzenie błony śluzowej, parametr krzepnięcia, pochodna sulfonylomocznika, przedawkowanie salicylanów, salicylan, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, SSRI, stężenie digoksyny, synteza prostaglandyn, szpik kostny, toksyczność metotreksatu, uszkodzenie nerek, właściwość przeciwpłytkowa, wydalanie kwasu moczowego, wydłużony czas krwawienia
Leksykon leków
Przedawkowanie – Salicortex 330 mg

Produkt leczniczy Salicortex zawiera 330 mg kory wierzby (Salicis cortex) na tabletkę, z co najmniej 20 mg glikozydów fenolowych przeliczonych na salicynę. Preparat ten jest ziołowym środkiem, którego aktywność farmakologiczną przypisuje się glikozydom fenolowym metabolizowanym do pochodnych kwasu salicylowego. Dotychczas nie odnotowano przypadków przedawkowania Salicortex, a brak jest danych klinicznych dotyczących toksyczności, objawów czy dawek przekraczających zalecane wartości. Mimo to, ze względu na potencjalne ryzyko reakcji u pacjentów z nadwrażliwością na salicylany lub przeciwwskazaniami do stosowania leków o podobnym mechanizmie działania, zaleca się ostrożność w stosowaniu preparatu.
glikozydy fenolowe, kora wierzby, kwas acetylosalicylowy, kwas salicylowy, leczenie objawowe, monitorowanie bezpieczeństwa leków, nadwrażliwość na salicylany, ośrodek toksykologiczny, parametry życiowe, płukanie żołądka, preparat ziołowy, przedawkowanie salicylanów, salicyna, węgiel aktywowany