toksyczność jednorazowa
Toksyczność jednorazowa (acute toxicity) odnosi się do szkodliwych efektów, które występują po podaniu pojedynczej dawki substancji chemicznej lub po narażeniu na nią w krótkim czasie (zwykle do 24 godzin). Jest to istotny parametr oceny bezpieczeństwa leków, substancji chemicznych i innych związków stosowanych w medycynie.
Badania toksyczności jednorazowej umożliwiają określenie mediany dawki śmiertelnej (LD50) oraz obserwację objawów klinicznych zatrucia, ich nasilenia, czasu wystąpienia i ustąpienia. Dostarczają również informacji o potencjalnych narządach docelowych toksyczności oraz mechanizmach działania toksycznego danej substancji.
W praktyce klinicznej znajomość parametrów toksyczności jednorazowej ma kluczowe znaczenie przy zatruciach, przedawkowaniach leków oraz w sytuacjach awaryjnego narażenia na substancje chemiczne. Pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego oraz przewidywanie potencjalnych powikłań u pacjentów.
Metody oceny toksyczności jednorazowej ewoluowały w kierunku redukcji liczby zwierząt wykorzystywanych w badaniach, zgodnie z zasadami 3R (replacement, reduction, refinement). Współcześnie coraz częściej stosuje się metody alternatywne, takie jak badania in vitro czy modelowanie komputerowe, które uzupełniają tradycyjne testy toksyczności.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dalacin C 300 mg
Dane przedkliniczne dotyczące chlorowodorku klindamycyny wskazują na stosunkowo wysoki próg toksyczności ostrej, z LD50 wynoszącym 1800-2620 mg/kg masy ciała przy podaniu doustnym oraz 245-820 mg/kg masy ciała przy podaniu dożylnym. W badaniach toksyczności przewlekłej na szczurach i psach, przy dawkach do 600 mg/kg mc./dobę, zaobserwowano jedynie wzrost aktywności aminotransferaz w osoczu oraz zmiany patologiczne błony śluzowej żołądka i pęcherzyka żółciowego u psów. Badania mutagenności nie wykazały potencjału genotoksycznego klindamycyny, co potwierdza brak zdolności do indukowania mutacji genowych. Należy jednak podkreślić brak danych dotyczących długoterminowego potencjału rakotwórczego tej substancji.
aminotransferazy, badania reprodukcyjne, błona śluzowa żołądka, chlorowodorek klindamycyny, dawka nietoksyczna, dawka śmiertelna LD50, działanie embriotoksyczne, działanie kancerogenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, maksymalna tolerowana dawka, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, rozwój zarodkowo-płodowy, toksyczność jednorazowa, toksyczność przewlekła, toksyczność wielokrotna, wpływ na reprodukcję - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Flucinar 0,25 mg/g
Badania przedkliniczne dotyczące fluocynolonu acetonidu (substancji czynnej Flucinar, 0,25 mg/g, maść) koncentrują się na bezpieczeństwie stosowania miejscowego, co odzwierciedla brak badań toksyczności po podaniu doustnym lub parenteralnym. Profil toksyczności po jednorazowym podaniu jest porównywalny z innymi fluorowanymi glikokortykosteroidami o podobnej strukturze chemicznej. Nie przeprowadzono bezpośrednich testów mutagenności dla fluocynolonu acetonidu, jednak dane z badań flutykazonu propionianu i innych glikokortykosteroidów (m.in. test Amesa na Escherichia coli, testy na Saccharomyces cerevisiae, komórkach jajnika chomika chińskiego oraz limfocytach ludzkich in vitro) nie wykazały działania mutagennego ani klastogennego. Ponadto, brak jest dowodów na zwiększone ryzyko rozwoju raka skóry przy miejscowym stosowaniu tych leków, choć długotrwała aplikacja może powodować lokalne zmiany skórne wymagające monitorowania.
działanie klastogenne, działanie mutagenne, fluocynolon acetonid, fluorowany glikokortykosteroid, flutykazon propionian, hydrokortyzon, konwersja genów, limfocyt ludzki, miejscowy glikokortykosteroid, potencjał rakotwórczy, prednizolon, rak skóry, test Amesa, test mikrojąderkowy, test mutagenności, toksyczność jednorazowa, toksyczność reprodukcyjna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – ACC mini 100 mg
Bezpieczeństwo acetylocysteiny zostało szczegółowo ocenione w licznych badaniach przedklinicznych, obejmujących toksyczność po podaniu jednorazowym i wielokrotnym, potencjalne działanie genotoksyczne oraz wpływ na reprodukcję i rozwój potomstwa. Długoterminowe badania toksyczności na szczurach i psach, trwające do 1 roku, nie wykazały działania toksycznego, co potwierdza korzystny profil bezpieczeństwa przy długotrwałym stosowaniu. Ocena genotoksyczności w modelach bakteryjnych była negatywna, wskazując na niskie ryzyko mutagenności, jednak brak jest danych dotyczących potencjału rakotwórczego acetylocysteiny.
acetylocysteina, badania długoterminowe, działanie karcynogenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, model przedkliniczny, organogeneza, płodność, potencjał karcynogenny, potencjał mutagenny, potencjał teratogenny, procesy rozrodcze, profil bezpieczeństwa leku, rozwój potomstwa, toksyczność, toksyczność jednorazowa, toksyczność wielokrotna, wady rozwojowe płodu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Syrop z babki lancetowatej Ziołowa Tradycja 647 mg/5 ml
Produkt leczniczy SYROP Z BABKI LANCETOWATEJ ZIOŁOWA TRADYCJA (647 mg/5 ml) nie posiada dedykowanych badań przedklinicznych oceniających bezpieczeństwo jego stosowania. Brak jest danych dotyczących toksyczności ostrej i przewlekłej, genotoksyczności, karcynogenności oraz wpływu na reprodukcję. Syrop zawiera wyciąg płynny z liści Plantago lanceolata L. w proporcji 1:3, z etanolem 60% (V/V) jako ekstrahentem, co przekłada się na 647 mg wyciągu w 5 ml syropu. Dodatkowo, w 5 ml znajduje się 3,9 g sacharozy oraz do 5,5% (m/m) etanolu, co może mieć znaczenie w kontekście bezpieczeństwa u pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi. Brak jest również danych dotyczących farmakodynamiki bezpieczeństwa, farmakokinetyki, toksyczności po jednorazowym i wielokrotnym podaniu, a także badań mutagenności i karcynogenności.
babka lancetowata, etanol, farmakodynamika bezpieczeństwa, farmakokinetyka, genotoksyczność, karcynogenność, ośrodkowy układ nerwowy, potencjał rakotwórczy, rozwój płodu, rozwój pourodzeniowy, sacharoza, test mutagenności, toksyczność jednorazowa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność wielokrotna, toksyczny wpływ na reprodukcję, toksyczny wpływ na rozród, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, wpływ na płodność, wyciąg z liści - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Anastrozole Eugia 1 mg
Przedkliniczne badania anastrozolu obejmowały ocenę toksyczności ostrej i przewlekłej, genotoksyczności, wpływu na rozród oraz potencjału rakotwórczego. Toksyczność obserwowano jedynie przy wysokich dawkach znacznie przekraczających kliniczne (LD50 doustne u gryzoni >100 mg/kg mc./dobę, dootrzewnowe >50 mg/kg mc./dobę, u psów >45 mg/kg mc./dobę). Dawki terapeutyczne (1 mg/kg mc./dobę u szczurów, 3 mg/kg mc./dobę u psów) nie wywoływały istotnej toksyczności narządowej. Anastrozol nie wykazywał działania mutagennego ani klastogennego. Wpływ na płodność był odwracalny i związany z mechanizmem inhibitora aromatazy, przy czym u samic dawka 1 mg/kg mc./dobę powodowała niepłodność, a 0,2 mg/kg mc./dobę zwiększała utratę zarodka przed implantacją. Badania teratogenności nie wykazały wad rozwojowych przy dawkach do 1 mg/kg mc./dobę u szczurów i 0,2 mg/kg mc./dobę u królików, choć obserwowano farmakologicznie związane zmiany, takie jak powiększenie łożyska i poronienia.
anastrozol, badanie na zwierzętach, badanie rakotwórczości, chłoniak, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak tarczycy, indukcja enzymów, inhibitor aromatazy, LD50, mięsak histiocytarny, mutacja genowa, NOAEL, nowotwór jajnika, nowotwór wątroby, toksyczność jednorazowa, toksyczność wielokrotna, uszkodzenie chromosomu, utrata zarodka, zahamowanie aromatazy - Leksykon substancji czynnych
Capparis spinosa – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Substancja aktywna Capparis spinosa, obecna w preparacie Liv.52 w postaci kory (65 mg/tabletkę), wykazuje bardzo niski profil toksyczności ostrej oraz brak działań niepożądanych w badaniach toksyczności przewlekłej. W badaniach na szczurach i królikach dawki jednorazowe sięgały 5000 mg/kg masy ciała bez osiągnięcia dawki śmiertelnej, a długotrwałe podawanie doustne przez 9 miesięcy w dawkach 1000-3000 mg/kg nie wpływało negatywnie na masę ciała zwierząt. Ponadto, preparat nie wykazywał działania embriotoksycznego ani teratogennego w badaniach na szczurach, co potwierdza jego bezpieczeństwo w okresie ciąży i laktacji.
badania farmakologiczne, badanie rakotwórczości, Capparis spinosa, działanie embriotoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, genotoksyczność, kapar ciernisty, kora kapara ciernistego, mutagenność, potencjał rakotwórczy, test Amesa, test mikrojąder, toksyczność ciążowa, toksyczność jednorazowa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Artemisol
Produkt leczniczy Artemisol, będący płynem do stosowania na skórę i zawierający mieszaninę nalewki piołunowo-wrotyczowej (Absinthi et Tanaceti herbae tinctura) w stosunku 1:5 z kwasem octowym 80%, charakteryzuje się brakiem danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania. Preparat zawiera 60-65% V/V etanolu oraz 2-3,2% kwasu octowego. Nie przeprowadzono badań na modelach zwierzęcych, co skutkuje brakiem formalnych danych dotyczących toksyczności ostrej (LD50), toksyczności przewlekłej, genotoksyczności, potencjału rakotwórczego, toksyczności reprodukcyjnej oraz farmakologii bezpieczeństwa, w tym wpływu na układy sercowo-naczyniowy, oddechowy i nerwowy.
badanie przedkliniczne, farmakologia bezpieczeństwa, genotoksyczność, karcynogenność, kwas octowy, LD50, nalewka piołunowo-wrotyczowa, nalewka ziołowa, płodność, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, rozwój płodu, stosunek korzyści do ryzyka, test mutagenności, toksyczność jednorazowa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, układ nerwowy, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, uszkodzenie DNA - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Liv 52 –
Preparat ziołowy Liv.52 został poddany szerokim badaniom przedklinicznym oceniającym jego profil bezpieczeństwa, obejmującym toksyczność ostrą, przewlekłą, toksyczność rozwojową oraz potencjał mutagenny. W badaniach toksyczności ostrej podawano dawki do 5000 mg/kg m.c. szczurom i królikom, nie obserwując dawki śmiertelnej, co wskazuje na bardzo niski profil toksyczności. Długotrwałe podawanie doustne w dawkach 1000-3000 mg/kg m.c. przez 9 miesięcy nie wywołało działań niepożądanych ani zmian masy ciała u szczurów. Badania rozwojowe u szczurów nie wykazały embriotoksyczności ani teratogenności, a analiza parametrów rozwojowych matek i płodów potwierdziła bezpieczeństwo stosowania w okresie ciąży i laktacji.
badanie in vitro, badanie in vivo, badanie rakotwórczości, dawka śmiertelna, długotrwała ekspozycja, doświadczenie kliniczne, działanie embriotoksyczne, działanie genotoksyczne, działanie mutagenne, działanie niepożądane, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, erytrocyty ssaków, maksymalna dawka tolerowana, minimalna dawka śmiertelna, mutacje letalne, potencjalne zagrożenia, preparat ziołowy, rozwój płodu, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność jednorazowa, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Octenisept (0,10 g + 2 g)/100 g
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa produktu leczniczego Octenisept (0,10 g oktenidyny dichlorowodorku + 2,00 g fenoksyetanolu/100 g, płyn) wykazały, że dawka śmiertelna LD50 po jednorazowym podaniu doustnym u szczurów wynosi 45-50 ml/kg, a po podaniu dootrzewnowym 10-12 ml/kg. Oktenidyna dichlorowodorku wykazała LD50 doustną 800 mg/kg oraz dożylną 10 mg/kg u szczurów. Wielokrotne miejscowe stosowanie nie wywołało toksyczności ani reakcji miejscowych, a podawanie doustne w dawce 650 mg/kg przez 2-6 tygodni powodowało jedynie poszerzenie jelita z powodu tworzenia gazów. Zaobserwowano podwyższoną śmiertelność u myszy i psów przy dawkach ≥2 mg/kg oraz u szczurów przy 8 mg/kg, związane z zapalnymi i krwotocznymi uszkodzeniami płuc. Badania reprodukcyjne i teratologiczne na królikach i szczurach nie wykazały embriotoksyczności ani teratogenności, a długoterminowe badania na szczurach nie potwierdziły negatywnego wpływu na rozrodczość.
aberracja chromosomowa, aktywność rakotwórcza, badanie toksyczności, błona śluzowa jamy ustnej, dawka śmiertelna LD50, działanie embriotoksyczne, działanie fotoalergizujące, działanie teratogenne, efekt drażniący, fenoksyetanol, komórka nowotworowa trzustki, mutagenność, objaw negatywny, oktenidyna dichlorowodorek, podanie dootrzewnowe, podanie dożylne, rakotwórczość, rana, reakcja toksyczna, resorpcja zwrotna, substancja antybakteryjna, test Amesa, test Bühlera, test mikrojądrowy, toksyczność jednorazowa, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja miejscowa, uszkodzenie krwotoczne, uszkodzenie płuc, właściwość mutagenna, właściwość uczulająca, worek spojówkowy, zaburzenie genetyczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Dexmedetomidine Kabi 100 mcg/ml
Dane przedkliniczne dotyczące deksmedetomidyny (Dexmedetomidine Kabi, 100 μg/ml) wskazują na akceptowalny profil bezpieczeństwa leku. Badania farmakologiczne, toksykologiczne oraz genotoksyczności nie wykazały istotnych zagrożeń dla człowieka, w tym braku działania mutagennego i kancerogennego. W badaniach reprodukcyjnych u szczurów i królików nie stwierdzono wpływu na płodność ani działania teratogennego. Maksymalna dawka dożylna u królików wynosząca 96 μg/kg mc./dobę mieściła się w zakresie klinicznym i nie wywołała istotnych efektów toksycznych, co potwierdza bezpieczeństwo stosowania w warunkach terapeutycznych.
badanie płodności, bezpieczeństwo farmakologiczne, deksmedetomidyna, działanie genotoksyczne, działanie teratogenne, efekt kancerogenny, efekt mutagenny, genotoksyczność, opóźnienie kostnienia, profil bezpieczeństwa, roztwór do infuzji, śmiertelność zarodków, toksyczność jednorazowa, toksyczność matczyna, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotna, wada wrodzona - Leksykon substancji czynnych
Czynnik von Willebranda – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Czynnik von Willebranda (vWF) jest endogennym białkiem osocza, kluczowym dla hemostazy, często stosowanym w formie kompleksu z czynnikiem VIII. Przedkliniczne badania toksyczności vWF napotykają na istotne ograniczenia metodologiczne, głównie ze względu na jego fizjologiczny charakter oraz immunogenność u zwierząt laboratoryjnych, co utrudnia ocenę przewlekłej toksyczności i potencjału rakotwórczego. Standardowe testy toksyczności po jednorazowej dawce są ograniczone, gdyż wysokie dawki prowadzą do przeciążenia łożyska naczyniowego u zwierząt, uniemożliwiając prawidłową interpretację wyników. Mimo to, badania wykazały brak istotnej toksyczności nawet przy dawkach wielokrotnie przekraczających zalecane dawki terapeutyczne u ludzi (w przeliczeniu na kg masy ciała).
badanie toksykologiczne, charakterystyka produktu leczniczego, czynnik VIII, czynnik von Willebranda, czynniki krzepnięcia, dawka terapeutyczna, działanie mutagenne, hemostaza, immunogenność, inaktywacja wirusów, łożysko naczyniowe, metoda rozpuszczalnik/detergent, onkogenność, polisorbat 80, potencjał rakotwórczy, profil bezpieczeństwa, przeciwciała heterologiczne, substancja endogenna, toksyczność jednorazowa, toksyczność przewlekła, tolerancja miejscowa, tri-n-butylofosforan - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Exoderil 10 mg/g
Przedkliniczne badania toksykologiczne naftyfiny chlorowodorku, substancji czynnej leku Exoderil, wykazały niski poziom toksyczności w różnych modelach zwierzęcych. Po jednorazowym podaniu doustnym u myszy dawki 1000 mg/kg masy ciała spowodowały 5% śmiertelności, 2000 mg/kg – 25%, a 4000 mg/kg – 15%. Podanie podskórne nie wywołało śmiertelności u myszy, co sugeruje mniejszą toksyczność tej drogi podania. Szczury tolerowały dawki doustne do 4000 mg/kg oraz podskórne do 2000 mg/kg bez objawów klinicznych. Króliki również wykazały dobrą tolerancję na dawki doustne i podskórne do 2000 mg/kg. Czterotygodniowe badania na królikach z dawkami 5, 15 i 45 mg/kg/dobę nie wykazały negatywnego wpływu na masę ciała, spożycie pokarmu, zachowanie, parametry hematologiczne ani wyniki badań laboratoryjnych.
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aurorix 150 mg
Przedkliniczna ocena bezpieczeństwa moklobemidu, substancji czynnej Aurorix 150 mg, obejmowała szeroki zakres badań toksykologicznych, farmakologicznych oraz genotoksycznych. Badania wykazały brak istotnych klinicznie działań toksycznych po podaniu jednorazowym i wielokrotnym, co wskazuje na dobrą tolerancję leku w dawkach terapeutycznych. Testy genotoksyczności nie potwierdziły potencjału uszkadzania DNA, a długoterminowe badania na modelach zwierzęcych nie wykazały karcinogenności moklobemidu. Ponadto, badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność, rozwój zarodkowo-płodowy ani rozwój pourodzeniowy, co eliminuje ryzyko teratogenności i innych zaburzeń rozwojowych.
badania farmakologiczne, badania toksykologiczne, dawka terapeutyczna, działanie rakotwórcze, farmakologia bezpieczeństwa, genotoksyczność, karcinogenność, moklobemid, ośrodkowy układ nerwowy, parametry rozrodcze, potencjał genotoksyczny, profil bezpieczeństwa farmakologicznego, rozwój zarodkowo-płodowy, teratogenność, toksyczność jednorazowa, toksyczność reprodukcyjna, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Tegretol CR 400 400 mg
Dane przedkliniczne dotyczące karbamazepiny, substancji czynnej leku Tegretol CR, obejmują szeroki zakres badań farmakologicznych, w tym toksyczności jednorazowej i wielokrotnej, tolerancji miejscowej, genotoksyczności oraz potencjału rakotwórczego. Wyniki nie wskazują na istotne zagrożenia dla ludzi przy stosowaniu terapeutycznym. Jednak badania reprodukcyjne na zwierzętach (myszy, szczury, króliki) wykazały teratogenne działanie karbamazepiny, szczególnie przy dawkach przekraczających 200 mg/kg mc/dobę, co wiązało się z toksycznością u samic ciężarnych oraz zwiększoną śmiertelnością zarodków i opóźnieniami wzrostu płodów. W 2-letnim badaniu na szczurach zaobserwowano wzrost częstości guzów komórek wątrobowych u samic oraz łagodnych guzów jąder u samców, jednak brak jest dowodów na kliniczne znaczenie tych zmian u ludzi.
brak spermatogenezy, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie toksyczne, efekt niepożądany, guz komórek wątrobowych, karbamazepina, łagodny guz jąder, organogeneza, potencjał genotoksyczny, śmiertelność zarodków, Tegretol CR, toksyczność jednorazowa, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja miejscowa, układ rozrodczy męski, zanik jąder